Komisja Europejska poinformowała we wtorek o uruchomieniu wsparcia finansowego dla rolników w związku z gwałtownym wzrostem cen nawozów. Środki mają pochodzić w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (WPR), a szczegóły pakietu mają być przedstawione przed wakacjami. Decyzja ma na celu złagodzenie presji kosztowej w sektorze rolnym i zabezpieczenie ciągłości łańcucha dostaw żywności.
Sytuacja rynkowa i główne zagrożenia
Komisja podkreśla, że dostępność nawozów na rynku unijnym nie jest obecnie zagrożona, ale kluczowym problemem pozostają wysokie ceny. Produkcja nawozów azotowych jest bardzo energochłonna i w dużej mierze opiera się na imporcie gazu ziemnego, który służy zarówno jako surowiec, jak i źródło energii. W przypadku nawozów fosforowych większość zapotrzebowania UE pokrywana jest importem fosforytów, a znacząca część światowych zasobów tych surowców znajduje się poza Unią, co zwiększa podatność rynku na wahania międzynarodowe.
- Około 30% zapotrzebowania UE na nawozy azotowe pochodzi z importu.
- 70% zapotrzebowania UE na nawozy fosforowe pokrywane jest importem fosforytów.
- W przypadku potasu około 40% zapotrzebowania UE jest zaspokajane przez import; wydobycie prowadzone jest także na terenie UE.
- Główne ryzyka wynikają ze wzrostu kosztów produkcji powiązanego z cenami gazu oraz zależności od zasobów zlokalizowanych poza UE.
Proponowane rozwiązania Brukseli
W przedstawionym planie działań KE zaproponowała zestaw środków krótkoterminowych i długoterminowych. W krótkim terminie wsparcie ma służyć poprawie płynności finansowej gospodarstw przed kolejnym sezonem produkcyjnym – poprzez większe wykorzystanie dostępnych środków w krajowych planach WPR oraz ułatwienia dotyczące wypłacania zaliczek. Propozycje obejmują też zachęty do efektywniejszego stosowania nawozów i przechodzenia na nawozy biologiczne.
W perspektywie długoterminowej KE stawia na zmniejszenie zależności od importu i wzmocnienie bezpieczeństwa żywnościowego. Planowane są działania mające zwiększyć produkcję nawozów w Europie, rozwijać gospodarkę obiegu zamkniętego oraz promować nawozy organiczne i biopochodne. Komisja wskazuje także na technologie odzysku składników odżywczych — azotu i fosforu — ze ścieków i odpadów rolniczych.
Ponadto Bruksela zapowiedziała ograniczenie biurokracji i barier rynkowych, które utrudniają rozwój rynku nawozów produkowanych w UE, oraz wsparcie inwestycji w biogaz i biometan oraz infrastrukturę do odzysku składników odżywczych. W planie jest też powołanie partnerstwa łączącego producentów nawozów, rolników i państwa członkowskie w celu wypracowania rozwiązań dotyczących dostaw, produkcji i cen.
Kontekst dla rolników i łańcucha żywnościowego
Skok cen nawozów wpływa nie tylko na pojedyncze gospodarstwa, ale na cały łańcuch dostaw żywności — od kosztów produkcji surowca rolnego po ceny produktów konsumenckich. Wyższe koszty nawozów mogą zmusić rolników do ograniczenia dawek nawozowych lub zmiany składu nawożenia, co z kolei może mieć skutki dla plonów i jakości produktów. Wiceszef Komisji Europejskiej Raffaele Fitto zaznaczył, że KE uważnie monitoruje sytuację i reaguje, by zmniejszyć ryzyko dla bezpieczeństwa żywnościowego.
W praktyce działania zapowiedziane przez KE będą wymagały współpracy państw członkowskich, producentów nawozów i rolników oraz inwestycji w nowe technologie. Przejście do większego wykorzystania nawozów organicznych i systemów odzysku składników odżywczych wiąże się z koniecznością rozwoju odpowiedniej infrastruktury i zmiany praktyk rolniczych.
Komisja ma przedstawić pełne szczegóły pakietu jeszcze przed wakacjami. Do tego czasu państwa członkowskie będą mogły przygotować krajowe odpowiedzi i rozważyć zastosowanie proponowanych ułatwień w ramach swoich planów WPR. Zapowiedź wsparcia ma na celu zapewnienie krótkoterminowej stabilności finansowej gospodarstw oraz rozpoczęcie pracy nad długofalową redukcją zależności od importu i zwiększeniem odporności systemu rolno-spożywczego UE.
