Podczas panelu na Europejskim Kongresie Gospodarczym p.o. prezesa Jastrzębskiej Spółki Węglowej (JSW) Bogusław Oleksy zwrócił uwagę, że węgiel koksowy, mimo iż od dekady w Unii Europejskiej uznawany jest za surowiec krytyczny, nie objęty jest systemem wsparcia. Według niego brak odpowiednich mechanizmów ochronnych i instrumentów publicznych utrudnia utrzymanie aktywów koksowych w „normalnym funkcjonowaniu” i podważa stabilność łańcuchów dostaw dla hutnictwa.
Stanowisko JSW i główne zarzuty
Oleksy podkreślił, że JSW jest obecnie jedynym producentem węgla koksowego w Unii Europejskiej, co w jego ocenie nakłada na instytucje publiczne i regulatorów dodatkową odpowiedzialność za zapewnienie stabilności rynku. Wskazał na brak działań promujących krajowy i europejski 'local content' — czyli preferowanie dostaw z regionu strategicznego — co, jego zdaniem, jest szczególnie istotne w kontekście naruszeń łańcuchów dostaw związanych z napięciami geopolitycznymi.
Prezes czasowo pełniący obowiązki zwrócił także uwagę na paradoks europejskiego handlu koksu: Europa eksportuje około 30 mln ton koksu rocznie i jednocześnie importuje zbliżone wolumeny. W jego ocenie to sygnał, że przemysł europejski nie wykorzystuje w pełni własnych zasobów do zabezpieczenia podaży dla hutnictwa.
Dlaczego brak wsparcia ma znaczenie dla przemysłu?
Węgiel koksowy jest kluczowym surowcem dla procesów w hutnictwie żelaza i stali. Brak instrumentów polityki publicznej pozwalających na stabilizację rynku może skutkować wahaniami cen oraz problemami z dostępnością surowca w sytuacjach kryzysowych. Oleksy wskazywał, że w geopolityce nie zawsze decydują koszty — chodzi także o gwarancję ciągłości i elastyczności dostaw, które w przypadku przerwania łańcuchów dostaw mają znaczenie strategiczne.
- Węgiel koksowy w UE od około 10 lat uznawany jest za surowiec krytyczny.
- JSW to jedyny producent węgla koksowego w Unii Europejskiej.
- Europa eksportuje i importuje około 30 mln ton koksu rocznie, co wskazuje na wewnętrzną niespójność podaży.
- Brak integracji JSW z hutnictwem ogranicza możliwości kompensacji zaburzeń rynkowych.
Brak bezpośredniej integracji z hutnictwem, o którym mówił Oleksy, oznacza, że w przypadku spadków cen koksu polskie aktywa koksowe nie mają naturalnego bufora w postaci zabezpieczonego popytu od krajowych hut. To z kolei zwiększa ryzyko trwałego ograniczenia działalności lub konieczności sięgania po wsparcie publiczne, jeśli utrzymanie produkcji ma być priorytetem z punktu widzenia bezpieczeństwa surowcowego.
Sytuacja finansowa i kadrowa spółki
Oleksy wskazywał też na presję finansową, z którą mierzy się Grupa JSW. Spółka odnotowała znaczącą stratę netto w 2024 r. oraz stratę narastająco po trzech kwartałach 2025 r. W materiale prasowym przypomniano, że roczne wyniki za 2025 r. miały zostać opublikowane w marcu, a później termin przesunięto na koniec kwietnia. Te sygnały finansowe uwypuklają wyzwania rynkowe i operacyjne, z jakimi zmaga się sektor koksowy.
Dodatkowym problemem, wskazywanym przez p.o. prezesa, jest kwestia kadrowa. Wskazał on, że proces odchodzenia pracowników wynikający z ustawy o funkcjonowaniu górnictwa będzie przekładać się na obniżenie kompetencji kadr. Używając sformułowania odnoszącego się do demograficznego aspektu zatrudnienia, zwrócił uwagę na ryzyko utraty doświadczenia w branży, co może osłabić zdolność do szybkiego reagowania na wyzwania produkcyjne i logistyczne.
W reakcji na kurczący się rynek węgla energetycznego i koksowego oraz trudne warunki rynkowe JSW deklaruje prace nad nowymi źródłami przychodów, między innymi ofertą usług szkoleniowych i udostępniania wykwalifikowanych kadr klientom zagranicznym. To przykład prób dywersyfikacji aktywności w sytuacji ograniczonego popytu i presji kosztowej.
Co dalej? News i kontekst
Polityczne i regulacyjne decyzje na szczeblu krajowym i unijnym będą miały kluczowe znaczenie dla przyszłości sektora koksowego w Polsce. Jeśli priorytetem będzie budowa regionalnej odporności łańcuchów dostaw i promowanie 'local content', mogą pojawić się instrumenty wsparcia dla producentów takich jak JSW. Z drugiej strony dalsze zacieśnianie regulacji i zmiany strukturalne w przemyśle stalowym będą wymuszały adaptację modeli biznesowych i dalszą dywersyfikację przychodów przez spółki wydobywcze.
Debata zapoczątkowana podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego pokazuje, że kwestia węgla koksowego łączy aspekty ekonomiczne, geopolityczne i społeczne. Dla sektora i jego regulatorów przedmiotem dyskusji pozostaje, jak pogodzić cele bezpieczeństwa dostaw, konkurencyjności oraz transformacji energetycznej i surowcowej w Europie.
