Arabia Saudyjska prowadzi rozmowy na temat zawarcia paktu o nieagresji między Iranem a państwami Bliskiego Wschodu, poinformował brytyjski „Financial Times”. Pomysł ma odpowiadać na obawy państw regionu, że nawet osłabiony reżim w Teheranie nadal stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa regionalnego. Doniesienia medialne łączą tę inicjatywę z wcześniejszymi działaniami Rijadu i trwającymi negocjacjami po serii ataków i kontrataków w regionie.
Propozycja paktu o nieagresji
Według artykułu „Financial Times” pakt miałby być porozumieniem o nieagresji zawieranym po zakończeniu konfliktu USA i Izraela z Iranem. Projekt ma odpowiadać na obawy państw Zatoki Perskiej i byłby wzorowany na procesie helsińskim z lat 70. XX wieku. Gazeta powołuje się na rozmowy z zachodnimi i arabskimi dyplomatami. Inicjatywa Rijadu ma zyskać poparcie wielu krajów europejskich oraz instytucji Unii Europejskiej, które – jak podaje FT – apelują o podobne działania także w innych państwach regionu.
Tło: napięcia i ostatnie uderzenia
Doniesienia prasowe wskazują, że Arabia Saudyjska przeprowadziła uderzenia odwetowe na cele w Iranie po atakach Iranu na saudyjską infrastrukturę energetyczną. Iran rozpoczął naloty na państwa regionu po tym, gdy został zaatakowany przez Izrael i Stany Zjednoczone. W konflikt zaangażowane były także Zjednoczone Emiraty Arabskie, które – jak podał Reuters – przeprowadziły ataki skoordynowane z Izraelem; Teheran odpowiedział na ZEA większą liczbą rakiet i dronów niż na Arabię Saudyjską. Obecnie obowiązuje zawieszenie broni, jednak negocjacje dotyczące trwałego pokoju utknęły w impasie.
- Źródło informacji o paktu: artykuł "Financial Times" oparty na rozmowach z dyplomatami.
- Projekt ma być wzorowany na procesie helsińskim i Akcie Końcowym z 1975 r.
- Rijad miał przeprowadzić uderzenia odwetowe na Iran; doniesienia potwierdzały również inne agencje prasowe.
- Rząd Arabii Saudyjskiej oficjalnie nie potwierdził doniesień o atakach ani o projekcie paktu.
Uczestnicy, wsparcie i przeszkody
Według rozmówców cytowanych przez FT inicjatywa Rijadu spotyka się z poparciem części krajów europejskich i instytucji UE. Projekt miałby być przyjęty przez większość państw arabskich i muzułmańskich oraz być potencjalnie atrakcyjny dla Iranu, który – jak podkreślono – stara się przekonać Zachód, że sprawy regionu powinny być rozstrzygane lokalnie. Jednocześnie sukces projektu zależeć będzie od tego, kogo uda się przekonać do uczestnictwa. Jak zaznaczono w tekście, obecnie nie da się skłonić ani Iranu, ani Izraela do udziału, a brak udziału Izraela może zmniejszyć efektywność porozumienia, ponieważ niektóre państwa postrzegają Izrael jako istotne źródło napięć.
W przeszłości relacje Rijadu i Teheranu były głęboko napięte: w 2016 r. państwa zerwały stosunki dyplomatyczne, a od tego czasu wspierały przeciwne strony konfliktów w Syrii i Jemenie. W 2023 r. relacje saudyjsko-irańskie zostały wznowione dzięki mediacji Chin, co pokazało, że zewnętrzni aktorzy odgrywają rolę w próbach normalizacji kontaktów.
Znaczenie inicjatywy i możliwe obszary wpływu
Pakt o nieagresji, jeśli zostałby zawarty, miałby na celu ograniczenie bezpośrednich starć między państwami regionu i zmniejszenie ryzyka eskalacji konfliktu. Model helsiński, do którego odwołują się pomysłodawcy, był w Europie instrumentem łagodzenia napięć między przeciwstawnymi blokami poprzez ustalenie zasad i mechanizmów współpracy. W warunkach bliskowschodnich porozumienie tego typu mogłoby być elementem szerszej architektury bezpieczeństwa regionalnego, ale jego skuteczność zależałaby od zasięgu uczestnictwa i stopnia przestrzegania postanowień.
Z mediów wynika, że po działaniach militarnych Rijad przesunął akcent działań w kierunku deeskalacji i mediacji. Jednocześnie agencje prasowe i dyplomaci wskazują, że perspektywa trwałego porozumienia pozostaje niepewna, a ostateczny kształt projektu i jego udziałowcy będą kluczowe dla jego realnego oddziaływania na stabilność regionu.
Na tym etapie rząd Arabii Saudyjskiej nie potwierdził medialnych doniesień o nalotach ani szczegółów dotyczących proponowanego paktu. Dalsze informacje o postępach w rozmowach mogą się pojawić w międzynarodowych relacjach dyplomatycznych i oświadczeniach uczestniczących stron.
