Departament Stanu USA przygotowuje mechanizm przyznawania grantów europejskim podmiotom za pośrednictwem Biura ds. Demokracji, Praw Człowieka i Pracy (DRL). Informację o planie, który ma obejmować wsparcie działań wpływających na politykę wewnętrzną państw europejskich i promujących poglądy zbliżone do administracji prezydenta Donalda Trumpa, opisał magazyn „Foreign Policy”. Zapowiedź wywołała dyskusję na temat zakresu i celu amerykańskiego zaangażowania oraz możliwych konsekwencji dla scen politycznych w krajach Europy.
Zakres programu i rola DRL
Według „Foreign Policy” środki będą przekazywane za pośrednictwem DRL — biura Departamentu Stanu historycznie zajmującego się promocją demokracji i praw człowieka, m.in. w krajach takich jak Kuba, Iran czy Rosja. Magazyn podał, że część grantów ma być wykorzystana na „przekształcanie polityki wewnętrznej w Europie”. Nie podano jednak szczegółów dotyczących wielkości środków przeznaczonych na nowy program; w ubiegłym roku budżet DRL wynosił 205,2 mln dolarów.
Kto ma koordynować działania?
Za program ma odpowiadać wiceszef DRL Samuel Samson. „Foreign Policy” zwraca uwagę na ścieżkę kariery Samsona — jego działalność rozpoczęła się w organizacji American Moment, powiązanej z wiceprezydentem J.D. Vance'em. Samson jest też autorem krytycznego eseju o Europie opublikowanego w maju 2025 r., który opisano jako analizę kontestującą kierunek rozwoju Starego Kontynentu. W swoich podróżach i spotkaniach w Europie Samson miał kontaktować się z politykami i organizacjami podzielającymi poglądy bliskie administracji USA.
- DRL: Biuro ds. Demokracji, Praw Człowieka i Pracy będzie kanałem dystrybucji grantów.
- Samuel Samson: wiceszef DRL, wcześniej związany z American Moment.
- Zakaz finansowania partii: Departament Stanu twierdzi, że nie będzie dotować partii politycznych.
- Możliwość obejścia: anonimowe źródło wskazuje na przekazywanie pieniędzy poprzez think tanki lub nowe ośrodki.
- Budżet DRL w ostatnim roku: 205,2 mln USD (dane historyczne).
Mechanizmy finansowania i wątpliwości prawne
Departament Stanu zapewnia, że program nie będzie finansował partii politycznych. Jednak „Foreign Policy” relacjonuje, iż prawo amerykańskie — w szczególności ustawa o pomocy zagranicznej (Foreign Assistance Act) — zabrania wpływania na wynik wyborów za granicą, a jednocześnie istnieją sposoby kierowania wsparcia do organizacji pozapartyjnych, think tanków czy nowo powoływanych ośrodków. Anonimowe wypowiedzi przytaczane przez magazyn sugerują, że takie mechanizmy umożliwiają finansowanie działań politycznie skutecznych bez bezpośredniego finansowania partii.
Taka konstrukcja programowa rodzi pytania o przejrzystość i ostateczny wpływ grantów na sceny polityczne w poszczególnych krajach. Krytycy wskazują na ryzyko legitymizacji ugrupowań skrajnie prawicowych, które mogą korzystać z międzynarodowego wsparcia dla wzmocnienia swojej pozycji wewnętrznej. Z drugiej strony, część analityków postrzega w tej inicjatywie narzędzie zewnętrznego oddziaływania politycznego, które niekoniecznie przyniesie zakładane efekty z uwagi na lokalne uwarunkowania i nastroje społeczne wobec administracji USA.
Reakcje i możliwe scenariusze
Magazyn opisuje, że Samson spotykał się w Europie z przedstawicielami partii i ruchów, które ocenia się jako sprzyjające agendzie administracji Trumpa — wymieniane są wizyty m.in. w Austrii, Czechach, na Słowacji, rozmowy dotyczące sytuacji we Francji oraz konsultacje z liderami brytyjskiej i niemieckiej sceny populistycznej. Część ekspertów uważa, że spadająca popularność administracji w Europie osłabi wpływ takich działań; inni sądzą, że finansowe wsparcie organizacyjne może przyczynić się do wzmacniania ugrupowań programowo zbliżonych do Waszyngtonu. Ostateczny efekt zależeć będzie od skali środków, form wsparcia i reakcji krajowych instytucji oraz opinii publicznej.
Program, jeśli zostanie oficjalnie uruchomiony, będzie testem równowagi między promocją wartości deklarowanych przez administrację a zagrożeniem ingerencji w suwerenność polityczną państw europejskich. Kluczowe pozostaną szczegóły operacyjne: kryteria wyboru beneficjentów, mechanizmy transparentności, a także sposób monitorowania wpływu oferowanego wsparcia.
