---
title: "Bezkręgowce pod lupą: niezwykłe strategie życia i wpływ ocieplenia"
description: "Rozmowa z Patrickiem Barkhamem pokazuje niezwykłą różnorodność bezkręgowców oraz ich znaczenie dla ekosystemów. Przykłady motyli, dżdżownic i organizmów morskich pokazują, jak ocieplenie zmienia warunki życia i zasięgi gatunków."
publisher: "Najnowsze Informacje"
language: "pl-PL"
canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/klimat/bezkregowce-pod-lupa-niezwykle-strategie-zycia-i-wplyw-ocieplenia"
markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/klimat/bezkregowce-pod-lupa-niezwykle-strategie-zycia-i-wplyw-ocieplenia/index.md"
date_published: "2026-08-05T18:55:22.506Z"
date_modified: "2026-08-05T18:55:39.888Z"
author: "Redakcja"
category: "Klimat"
tags:
  - "bezkręgowce"
  - "bioróżnorodność"
  - "zmiana klimatu"
  - "owady"
  - "ochrona przyrody"
source_url: "https://www.theguardian.com/community/live/2026/aug/05/invertebrate-of-year-qa-discuss-our-countdown-with-patrick-barkham"
source_name: "Guardian Environment"
image_url: "https://najnowsze-informacje.pl/api/media/file/klimat-unsplash-1785952900091.jpeg"
image_alt: "A close up of a flower with a blurry background"
image_credit: "© Masoomeghz / Unsplash"
image_credit_url: "https://unsplash.com/@maghz"
---

# Bezkręgowce pod lupą: niezwykłe strategie życia i wpływ ocieplenia

> W plebiscycie Invertebrate of the Year bezkręgowce stają się bohaterami rozmowy o bioróżnorodności, suszy i zmianie klimatu.

## Kluczowe informacje
- Plebiscyt Invertebrate of the Year ma zwrócić uwagę na mało dostrzegane gatunki.
- Według przywołanego badania liczba owadów latających w Wielkiej Brytanii spadła o 59 procent w ciągu pięciu lat.
- Ocieplenie sprzyja niektórym ciepłolubnym motylom, ale wypiera gatunki związane z chłodniejszym klimatem.
- Pomoc bezkręgowcom może oznaczać także pozostawienie dzikiej trawy, liści, bluszczu lub stosu gałęzi.

Bezkręgowce zwykle nie trafiają na pierwsze strony opowieści o ochronie przyrody. Nie mają rozmiarów wielorybów, siły niedźwiedzi ani łatwo rozpoznawalnych twarzy ssaków, a jednak wykonują podstawowe zadania w ekosystemach. To właśnie ich różnorodność i znaczenie chce przypomnieć plebiscyt Invertebrate of the Year, organizowany po raz trzeci. W rozmowie z czytelnikami naturalista Patrick Barkham odpowiadał na pytania o owady, pajęczaki, robaki, organizmy morskie i codzienne sposoby wspierania małych form życia.

## Plebiscyt ma przypominać o kryzysie bioróżnorodności

W tegorocznej edycji przygotowano krótką listę 10 bezkręgowców. Organizatorzy zapowiedzieli, że głosowanie rozpocznie się tydzień po publikacji rozmowy. Sam konkurs jest formą popularyzacji przyrody, ale pytania czytelników szybko skierowały uwagę na stan populacji owadów i innych bezkręgowców. Jeden z uczestników przywołał badanie Buglife, według którego liczba owadów latających w Wielkiej Brytanii spadła o 59 procent w ciągu pięciu lat. W pytaniu wskazano utratę siedlisk, stosowanie pestycydów i zmianę klimatu jako główne przyczyny tego spadku.

Barkham zgodził się, że ochrona planety wymaga pilnej zmiany sposobu życia. Podkreślił, że bezkręgowce świadczą w każdym kraju usługi warte miliardy dolarów, od rozkładu odpadów, przez oczyszczanie wody, po zapylanie ważnych upraw i źródeł żywności. To argument praktyczny, związany z funkcjonowaniem społeczeństw i gospodarki. Autor dodał do niego argument moralny: ludzie są obecnie gatunkiem, który najsilniej kształtuje planetę, ale inne organizmy również mają prawo do istnienia. Jego zdaniem powstrzymywanie spadku liczebności gatunków powinno służyć zarówno ludziom, jak i pozostałym formom życia.

- Przywołane badanie Buglife mówi o spadku liczby owadów latających w Wielkiej Brytanii o 59 procent w ciągu pięciu lat.
- Wśród wskazywanych zagrożeń znalazły się utrata siedlisk, pestycydy i zmiana klimatu.
- Bezkręgowce uczestniczą w procesach ważnych dla ludzi, takich jak zapylanie upraw, oczyszczanie wody i rozkład materii.
- Plebiscyt Invertebrate of the Year ma wyłonić jednego z 10 nominowanych bezkręgowców w edycji 2026.

## Rozmnażanie, które wymyka się ludzkim wyobrażeniom

Jedno z pytań dotyczyło Parakaryon, organizmu znanego z pojedynczego znalezionego okazu. Żył on na szczecinie wieloszczeta z grupy skalniczków, w pobliżu podmorskiego komina hydrotermalnego. Czytelnik opisał go jako zagadkę, której nie da się łatwo przypisać do jednej kategorii, ponieważ nie jest jasne, czy należy myśleć o nim jak o zwierzęciu, bakterii, archeonie czy innej formie życia. Barkham zaznaczył, że Parakaryon nie znalazł się na tegorocznej krótkiej liście, ale może być dobrym kandydatem do przyszłej nominacji.

Jeszcze bardziej niezwykły przykład dotyczy rodzaju Symbion, obejmującego dwa gatunki tworzące własny typ organizmów. Żyją one na aparacie gębowym homarów. Według opisu przywołanego w rozmowie dorosłe osobniki są bezpłciowe. Najpierw w ich ciałach powstają miniaturowe samce, a następnie miniaturowe samice, z których każda ma jedno jajo. Samce zapładniają samice zaraz po ich wydostaniu się, a zapłodnione jajo zaczyna pochłaniać samicę i rozwija się w dorosłego, bezpłciowego osobnika. Barkham ocenił, że niezwykłość strategii rozrodczych bezkręgowców jest niemal nieograniczona, zwłaszcza w porównaniu ze stosunkowo jednolitymi strategiami rozmnażania ssaków.

## Ocieplenie przesuwa zasięgi motyli

Jednym z gatunków wskazanych przez czytelnika był southern small white, niepozorny motyl podobny do bielinka kapustnika. Przez długi czas występował wyłącznie w rejonie Morza Śródziemnego. Do 2008 roku odnotowano jego rozmnażanie na północ i zachód od Alp, a w 2019 roku pojawiał się już w Holandii i w Pas de Calais. Obecnie został zarejestrowany także w Anglii. Barkham wiąże ten szybki marsz przez północno-zachodnią Europę z globalnym ociepleniem.

W cieplejszej Wielkiej Brytanii ocieplenie może początkowo sprzyjać części motyli, ponieważ wiele z nich lubi wysokie temperatury, a wyspy leżą na północnych granicach ich naturalnych zasięgów. Przesunięcie granic występowania nie oznacza jednak, że wszystkie gatunki odnoszą korzyści. Motyle związane z chłodniejszymi warunkami, takie jak mountain ringlet, są wypychane dalej na północ. W pewnym momencie mogą zabraknąć im odpowiednich terenów, do których mogłyby się przesunąć. To przykład, dlaczego pojedynczy zysk jednego gatunku nie powinien być przedstawiany jako ogólna korzyść z kryzysu klimatycznego.

Barkham wspomniał również o dobrym sezonie dla motyli w Wielkiej Brytanii oraz o pojawieniu się gatunków migrujących, między innymi Queen of Spain fritillary. Jego zdaniem ten motyl może w przyszłości osiedlić się tam na stałe, ale nie jest to pewna prognoza. O powodzeniu takich procesów decyduje także dostępność przyjaznych siedlisk. W rozmowie jako potrzebne działania wymieniono ograniczenie chemizacji rolnictwa i ogrodnictwa oraz pozostawianie większej ilości dzikiej roślinności w parkach, ogrodach, na polach golfowych i innych terenach.

## Jak bezkręgowce radzą sobie z upałem i suszą

Pytania czytelników dotyczyły także tego, co dzieje się z bezkręgowcami podczas fali upałów. Barkham zaznaczył, że w Europie utrzymujące się wysokie temperatury są trudne dla wielu dzikich zwierząt, a długotrwałe susze i nowe ekstremalne warunki cieplne będą stanowić wyzwanie dla wielu gatunków. W jego ocenie przyczyniają się one do kryzysu wymierania. Jednocześnie niektóre małe organizmy mają mechanizmy pozwalające przetrwać okresy niekorzystnej pogody.

Przykładem są dżdżownice. Gdy powierzchnia gleby wysycha, mogą zakopywać się głębiej, gdzie łatwiej znaleźć wilgoć. Podczas długich okresów suszy przechodzą w estywację. Zwijają ciało w ciasną kulę, zmniejszając powierzchnię wystawioną na kontakt z suchą glebą, a następnie zamykają się w komorze wyłożonej śluzem. Taki sposób ogranicza utratę wilgoci i chroni przed wyschnięciem. W rozmowie przywołano obserwacje, według których dżdżownice potrafiły przetrwać w tym stanie trzy tygodnie.

W odpowiedzi wspomniano również o niesporczakach i wrotkach, które były popularnymi nominacjami w poprzedniej edycji. Barkham opisał je jako organizmy niemal niezniszczalne, ale jest to skrótowe, publicystyczne określenie ich odporności na trudne warunki, a nie twierdzenie, że są odporne na każde zagrożenie. W tegorocznej edycji pojawiła się także meduza nieśmiertelna. Według opisu, gdy warunki stają się niekorzystne, opada na dno, kurczy się i tworzy nowy polip o takim samym genomie. Te przykłady pokazują, że odporność bezkręgowców może przyjmować bardzo różne formy, ale nie znosi wpływu utraty siedlisk ani trwałych zmian środowiska.

## Pomoc może zacząć się w ogrodzie i mieszkaniu

W rozmowie padło pytanie, czy dom dla bezkręgowców musi oznaczać rozbudowany hotel dla owadów. Barkham odpowiedział, że czasem wystarczy położyć kawałek drewna na rabacie. Powolny rozkład kłody tworzy miejsce dla kolejnych organizmów, podobnie jak pozostawienie dzikiej trawy, tolerowanie bluszczu na murze lub płocie oraz zrezygnowanie z nadmiernego porządkowania części ogrodu. W jego własnym ogrodzie szczególnie ważny okazał się stos patyków pozostawiony pod żywopłotem. Według jego relacji korzystają z niego liczne pająki i prosionki, a także nornice, które znajdują tam schronienie przed psem.

Takie działania nie zastępują ochrony siedlisk na większą skalę, ograniczenia pestycydów ani polityki przeciwdziałania zmianie klimatu. Mogą jednak zwiększać liczbę miejsc dostępnych dla małych organizmów w codziennym otoczeniu. Barkham podkreślał, że pomoc nie musi wymagać pieniędzy ani specjalistycznego sprzętu. Wspomniał też o pracowniczce organizacji zajmującej się ochroną przyrody w Norfolk, która przez lato dzieliła biuro z dużym gniazdem os. Opowieść ta posłużyła mu do przywołania pojęcia neighbourliness, czyli sąsiedzkości wobec roślin, zwierząt i grzybów, z którymi ludzie dzielą przestrzeń.

Czytelnicy pytali także o najbardziej charakterystyczny mały gatunek Wielkiej Brytanii. Barkham zwrócił uwagę, że fotografia makro pomaga dostrzec urodę zwierząt, które zwykle przegrywają z większymi i bardziej podobnymi do ludzi organizmami. Jako przykład podał Essex skipper, którego zbliżenie przypomina mu futrzastą, futurystyczną maskotkę z dużymi czarnymi oczami. Wśród efektownych brytyjskich bezkręgowców wymienił również swallowtail butterfly, mającego na wyspach wyjątkowy podgatunek, elephant hawkmoth, ash-black slug, St Piran's hermit crab oraz distinguished jumping spider.

Według Barkhama Wielka Brytania nie jest znana z dużej liczby gatunków endemicznych, czyli takich, które występują naturalnie wyłącznie na jej wyspach. Ma to związek z niedawną historią geologiczną regionu i okresem, gdy kraj pozostawał pod lodem. Nie oznacza to jednak braku interesującej rodzimej fauny. Rozmowa zachęcała, by szukać jej bliżej domu, także wśród gatunków pozornie zwyczajnych. Bielinek składający jaja na brokułach, ważka patrolująca staw, owad zajmujący otwór w hotelu dla owadów albo pająk żyjący pod stosem gałęzi mogą stać się początkiem uważniejszego kontaktu z przyrodą.

## Wyjaśnienie pojęć

### [usługi ekosystemowe](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/uslugi-ekosystemowe)

Korzyści, które ludzie czerpią z funkcjonowania ekosystemów, na przykład zapylanie roślin, oczyszczanie wody, magazynowanie węgla i możliwości rekreacji.

### [estywacja](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/estywacja)

Stan ograniczonej aktywności, który pomaga organizmowi przetrwać gorący i suchy okres. Dżdżownice mogą wówczas ograniczać utratę wilgoci.

## Źródło pierwotne

[Guardian Environment](https://www.theguardian.com/community/live/2026/aug/05/invertebrate-of-year-qa-discuss-our-countdown-with-patrick-barkham)

---
## Informacje do cytowania
- **Autor:** Redakcja
- **Data publikacji:** 2026-08-05T18:55:22.506Z
- **Ostatnia aktualizacja:** 2026-08-05T18:55:39.888Z
- **Kategoria:** Klimat
- **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/klimat/bezkregowce-pod-lupa-niezwykle-strategie-zycia-i-wplyw-ocieplenia](https://najnowsze-informacje.pl/klimat/bezkregowce-pod-lupa-niezwykle-strategie-zycia-i-wplyw-ocieplenia)
- **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/klimat/bezkregowce-pod-lupa-niezwykle-strategie-zycia-i-wplyw-ocieplenia/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/klimat/bezkregowce-pod-lupa-niezwykle-strategie-zycia-i-wplyw-ocieplenia/index.md)

**Sugerowane cytowanie:**

> Najnowsze Informacje, „Bezkręgowce pod lupą: niezwykłe strategie życia i wpływ ocieplenia”, 2026-08-05, https://najnowsze-informacje.pl/klimat/bezkregowce-pod-lupa-niezwykle-strategie-zycia-i-wplyw-ocieplenia