---
title: "Globalny traktat o plastiku pod presją. Spór o wiążące reguły i odkładanie decyzji"
description: "Negocjacje globalnego traktatu o plastiku weszły w spór o to, czy porozumienie ma zawierać wspólne, wiążące reguły. Krytycy koncepcji konwencji ramowej ostrzegają, że odkładanie decyzji o produkcji i chemikaliach może osłabić skuteczność umowy."
publisher: "Najnowsze Informacje"
language: "pl-PL"
canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/klimat/globalny-traktat-o-plastiku-pod-presja-spor-o-wiazace-reguly-i-odkladanie-decyzji"
markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/klimat/globalny-traktat-o-plastiku-pod-presja-spor-o-wiazace-reguly-i-odkladanie-decyzji/index.md"
date_published: "2026-09-09T21:15:23.700Z"
date_modified: "2026-09-09T21:15:29.082Z"
author: "Redakcja"
category: "Klimat"
tags:
  - "plastik"
  - "traktat środowiskowy"
  - "zanieczyszczenie"
  - "negocjacje onz"
  - "polityka środowiskowa"
source_url: "https://www.climatechangenews.com/2026/09/09/the-world-doesnt-need-a-paris-agreement-for-plastics/"
source_name: "Climate Home News"
image_url: "https://najnowsze-informacje.pl/api/media/file/klimat-unsplash-1788976922971.jpeg"
image_alt: "A goat standing near a large pile of trash on a coastal cliff"
image_credit: "© Antoine GIRET / Unsplash"
image_credit_url: "https://unsplash.com/@antoinegiret"
---

# Globalny traktat o plastiku pod presją. Spór o wiążące reguły i odkładanie decyzji

> Negocjacje globalnego traktatu o plastiku zbliżają się do kolejnej próby. Krytycy ostrzegają przed odłożeniem najtrudniejszych decyzji.

## Kluczowe informacje
- Negocjacje traktatu o plastiku rozpoczęły się po przyjęciu Rezolucji UNEA 5/14 w 2022 roku.
- Spór dotyczy między innymi produkcji plastiku, toksycznych substancji i produktów jednorazowych.
- Koncepcja konwencji ramowej zakłada szerokie zasady oraz późniejsze działania poszczególnych państw.
- Kolejne rozmowy mają pomóc przygotować drugą wersję tekstu przed dalszymi negocjacjami.

Globalne negocjacje w sprawie traktatu o plastiku wchodzą w kolejną fazę, ale spór o ambicję przyszłej umowy pozostaje nierozstrzygnięty. Jak przekonuje Amy Youngman, specjalistka do spraw prawa i polityki w organizacji Environmental Investigation Agency, propozycja przewodniczącego rozmów zaczyna przypominać konstrukcję opartą na modelu Porozumienia paryskiego. Chodzi o połączenie ogólnych deklaracji, działań określanych przez poszczególne państwa oraz raportowania, przy jednoczesnym odłożeniu najtrudniejszych decyzji na później. Jest to ocena autorki komentarza, a nie niezależny werdykt całego procesu negocjacyjnego. Stawka rozmów jest jednak globalna, ponieważ produkcja, handel, wykorzystanie i odpady z tworzyw sztucznych przekraczają granice państw.

## Dlaczego powstaje globalny traktat o plastiku

W marcu 2022 roku rządy przyjęły w drodze konsensusu Rezolucję UNEA 5/14. Dokument uruchomił negocjacje nad prawnie wiążącym międzynarodowym instrumentem, którego celem ma być zakończenie zanieczyszczenia plastikiem. Założenie wynikało z przekonania, że kryzysu nie da się rozwiązać wyłącznie przez krajowe przepisy dotyczące odpadów. Tworzywa są produkowane w ramach powiązanych globalnych rynków ropy, gazu i chemikaliów, a produkty oraz odpady przemieszczają się między państwami. W takim systemie pojedynczy rząd może ograniczać część problemu, ale nie kontroluje całego łańcucha, który go tworzy i wzmacnia.

Proces negocjacyjny od początku był obciążony sporami proceduralnymi i politycznymi. Youngman opisuje swój udział w rozmowach rozpoczętych w Paryżu w 2023 roku, gdzie, jak pisze, nadzieje na przygotowanie traktatu zdolnego odpowiedzieć na zagrożenie dla środowiska i zdrowia publicznego zostały osłabione przez walkę o sposób prowadzenia prac. Według jej relacji pięć miesięcy później w Nairobi przewodniczący zamknął posiedzenie, gdy delegaci nadal negocjowali, rzekomo z powodu konieczności złapania samolotu. W 2024 i 2025 roku rozmowy w Ottawie, Busan i Genewie miały pokazać, że grupa państw sprzeciwiających się wiążącym regułom działa coraz śmielej. Autorka twierdzi również, że przewodniczący wykluczył obserwatorów z pomieszczeń, w których zapadały decyzje dotyczące dalszego losu traktatu.

## Czym ma być proponowana konwencja ramowa

Dokument przewodniczącego nazwany Aid to Negotiations nie używa wprost określenia framework convention, czyli konwencja ramowa. Zdaniem Youngman dochodzi jednak do takiej konstrukcji przez usunięcie konkretnych zobowiązań, a nie przez formalne zaproponowanie nowej kategorii umowy. Tekst ma ograniczać zakres decyzji merytorycznych i zakładać, że zasadnicze działania zostaną ustalone w przyszłości. W typowym modelu ramowym państwa przyjmują wspólne cele i zasady, a następnie opracowują własne plany, raporty oraz dodatkowe decyzje. Taki model może ułatwiać osiągnięcie porozumienia, ale może również przesunąć najbardziej sporne pytania do kolejnych rund rozmów. W tym przypadku chodzi o to, czy późniejsze negocjacje rzeczywiście doprowadzą do przyjęcia mocniejszych reguł.

- Podstawą negocjacji jest Rezolucja UNEA 5/14 przyjęta w marcu 2022 roku, która zakłada przygotowanie prawnie wiążącego instrumentu przeciw zanieczyszczeniu plastikiem.
- Najbardziej sporne kwestie obejmują skalę produkcji plastiku, dopuszczalne toksyczne chemikalia, zakazy dotyczące wybranych produktów jednorazowych oraz sposób podejmowania przyszłych decyzji.
- Krytycy koncepcji ramowej obawiają się, że państwa otrzymają szeroką swobodę w określaniu działań krajowych, a wspólne obowiązki zostaną ograniczone do zasad i raportowania.
- Kolejne nieformalne spotkanie w Bangkoku ma pomóc ukształtować drugą wersję tekstu, zanim proces przejdzie do następnych etapów.

## Najtrudniejszy spór dotyczy produkcji

W centrum sporu znajduje się pytanie, czy przyszły traktat ma regulować przede wszystkim odpady, czy także wcześniejsze etapy cyklu życia plastiku. Według komentarza ograniczenie problemu do sortowania, recyklingu i zagospodarowania odpadów oznaczałoby próbę rozwiązania skutków bez ingerencji w źródło presji. Globalny sektor tworzyw jest powiązany z rynkami surowców kopalnych oraz przemysłem chemicznym, dlatego wzrost produkcji może zwiększać ilość materiału, z którym muszą później radzić sobie systemy odpadowe. Autorka twierdzi, że krajowe działania podejmowane dotąd nie zatrzymały wzrostu produkcji, a koszty zanieczyszczenia szczególnie mocno dotykają ludzi i społeczności, które w najmniejszym stopniu odpowiadają za jego powstanie.

Z tego punktu widzenia negocjacje nie powinny ograniczać się do zebrania krajowych inicjatyw i przedstawienia ich jako wspólnego postępu. Najważniejsze decyzje wymagają, zdaniem Youngman, odpowiedzi na pytania o to, ile plastiku może być produkowane, jakie substancje chemiczne mogą być stosowane, które produkty jednorazowe powinny zostać zakazane oraz jak będą zapadać decyzje w przyszłości. Jeśli te elementy zostaną całkowicie odłożone, umowa może być łatwiejsza do przyjęcia, ale jednocześnie słabsza w momencie wejścia w życie. Krytyka nie oznacza, że zarządzanie odpadami jest niepotrzebne. Wskazuje raczej, że działania na końcu łańcucha nie zastąpią reguł dotyczących projektowania produktów, skali produkcji i ich składu.

## Ozon i klimat jako argumenty w sporze

Zwolennicy podejścia ramowego mogą wskazywać na sukces międzynarodowej współpracy dotyczącej ochrony warstwy ozonowej. W komentarzu odpowiedzią na ten argument jest porównanie z Konwencją wiedeńską. Youngman podkreśla, że w tamtym przypadku rządy szybko przyjęły wiążące ograniczenia dotyczące substancji niszczących ozon, a więc zasadnicze decyzje nie zostały pozostawione bezterminowo na później. Autorka przedstawia z kolei politykę klimatyczną jako ostrzeżenie przed modelem, w którym po przyjęciu ogólnych ram następują długie i sporne negocjacje nad niewystarczającymi działaniami, podczas gdy emisje nadal rosną. To porównanie jest elementem argumentacji źródłowego komentarza. Pokazuje jednak, dlaczego w sporze o traktat plastikowy forma prawna umowy jest nierozerwalnie związana z pytaniem o tempo i konkretność działań.

## Co dalej z negocjacjami

Dokument przewodniczącego ma być podstawą kolejnego nieformalnego spotkania w Bangkoku we wrześniu. Wcześniej, pod koniec września, planowane jest spotkanie szefów delegacji, dla którego Aid to Negotiations ma stanowić punkt odniesienia. Według Youngman wykorzystanie odrzuconego wcześniej tekstu jako podstawy dalszych rozmów będzie przedstawiane jako sposób na ochronę kruchego procesu ONZ i znalezienie konsensusu w trudnym środowisku geopolitycznym. Jej zasadniczy zarzut brzmi jednak, że kompromis proceduralny nie rozwiązuje blokady, tylko przesuwa ją do kolejnej rundy. W tej ocenie państwa, które dziś sprzeciwiają się wiążącym regułom, nie dają gwarancji, że zaakceptują je później.

Autorka wzywa państwa gotowe do bardziej zdecydowanych działań, by nie akceptowały wyboru między brakiem porozumienia a umową zbyt słabą, by ograniczyć zanieczyszczenie. Wskazuje, że grupy państw o podobnych ambicjach mogą rozwijać zasady także w ramach istniejących reżimów środowiskowych albo tworzyć porozumienia między państwami gotowymi działać szybciej. Nie przesądza to jednak o wyniku negocjacji ani o tym, czy alternatywne ścieżki byłyby politycznie i prawnie łatwiejsze. Dla dalszego procesu kluczowe pozostaje pytanie, czy traktat będzie wspólnym zestawem konkretnych reguł, czy przede wszystkim obietnicą opracowania takich reguł w przyszłości. W przypadku problemu obejmującego produkcję, handel i odpady w wielu państwach odpowiedź zdecyduje o praktycznym znaczeniu całej umowy.

## Wyjaśnienie pojęć

### [Instrument prawnie wiążący](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/instrument-prawnie-wiazacy)

Umowa lub zestaw zasad, które nakładają na państwa obowiązki wynikające z prawa międzynarodowego.

### [UNEA](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/unea)

Zgromadzenie Narodów Zjednoczonych do spraw Środowiska, forum podejmujące globalne decyzje dotyczące polityki środowiskowej.

### [framework](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/framework)

Zestaw gotowych komponentów, reguł i mechanizmów ułatwiających tworzenie oprogramowania. Framework określa także sposób współdziałania poszczególnych elementów aplikacji.

## Źródło pierwotne

[Climate Home News](https://www.climatechangenews.com/2026/09/09/the-world-doesnt-need-a-paris-agreement-for-plastics/)

---
## Informacje do cytowania
- **Autor:** Redakcja
- **Data publikacji:** 2026-09-09T21:15:23.700Z
- **Ostatnia aktualizacja:** 2026-09-09T21:15:29.082Z
- **Kategoria:** Klimat
- **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/klimat/globalny-traktat-o-plastiku-pod-presja-spor-o-wiazace-reguly-i-odkladanie-decyzji](https://najnowsze-informacje.pl/klimat/globalny-traktat-o-plastiku-pod-presja-spor-o-wiazace-reguly-i-odkladanie-decyzji)
- **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/klimat/globalny-traktat-o-plastiku-pod-presja-spor-o-wiazace-reguly-i-odkladanie-decyzji/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/klimat/globalny-traktat-o-plastiku-pod-presja-spor-o-wiazace-reguly-i-odkladanie-decyzji/index.md)

**Sugerowane cytowanie:**

> Najnowsze Informacje, „Globalny traktat o plastiku pod presją. Spór o wiążące reguły i odkładanie decyzji”, 2026-09-09, https://najnowsze-informacje.pl/klimat/globalny-traktat-o-plastiku-pod-presja-spor-o-wiazace-reguly-i-odkladanie-decyzji