--- title: "Katastrofalna powódź w Himalajach. Co wiadomo o roli globalnego ocieplenia" description: "Naukowcy wyjaśniają przyczyny katastrofalnej powodzi w Nepalu i Tybecie oraz oceniają rolę globalnego ocieplenia. Kluczowe znaczenie mogły mieć topnienie lodowców, degradacja wiecznej zmarzliny i niestabilność podłoża skalnego." publisher: "Najnowsze Informacje" language: "pl-PL" canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/klimat/katastrofalna-powodz-w-himalajach-co-wiadomo-o-roli-globalnego-ocieplenia" markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/klimat/katastrofalna-powodz-w-himalajach-co-wiadomo-o-roli-globalnego-ocieplenia/index.md" date_published: "2026-09-09T21:18:21.397Z" date_modified: "2026-09-09T21:24:31.054Z" author: "Redakcja" category: "Klimat" tags: - "himalaje" - "globalne ocieplenie" - "lodowce" - "wieczna zmarzlina" - "powodzie" source_url: "https://www.carbonbrief.org/qa-what-can-and-cannot-be-said-about-global-warmings-role-in-the-2026-himalayan-floods" source_name: "Carbon Brief" image_url: "https://najnowsze-informacje.pl/api/media/file/klimat-unsplash-1788890533949.jpeg" image_alt: "black mountain with snow during daytime" image_credit: "© Will Turner / Unsplash" image_credit_url: "https://unsplash.com/@turner_imagery" --- # Katastrofalna powódź w Himalajach. Co wiadomo o roli globalnego ocieplenia > Powódź w Himalajach zabiła ponad 1300 osób. Naukowcy wskazują na kaskadę zagrożeń i oceniają, jak ocieplenie zmieniło ryzyko. ## Kluczowe informacje - Katastrofę wywołało osunięcie podłoża skalnego wraz z lodem, a nie wyłącznie zawalenie lodowca. - Powódź miała charakter kaskady zagrożeń, obejmującej osuwisko, spływ gruzu, jeziora zaporowe i gwałtowne wezbranie rzek. - Nie przeprowadzono jeszcze formalnego badania atrybucyjnego, które określiłoby dokładny udział zmian klimatu. - Naukowcy wskazują jednak, że ocieplenie sprzyjało topnieniu lodu, co mogło zwiększyć skalę katastrofy. Katastrofalna powódź, która 26 sierpnia 2026 roku przeszła przez himalajski obszar przy granicy Nepalu i Chin, zabiła ponad 1300 osób, a tysiące kolejnych pozostawały zaginione. W pierwszych doniesieniach jako możliwą przyczynę wskazywano zawalenie lodowca albo trzęsienie ziemi. Późniejsze analizy zdjęć satelitarnych, nagrań z dronów i danych sejsmicznych pokazały bardziej złożony obraz. Bezpośrednim początkiem katastrofy był obryw podłoża skalnego wraz z lodem zalegającym na jego powierzchni. Następnie doszło do szeregu powiązanych procesów, które zamieniły lokalne osunięcie w niszczycielską falę powodziową. ## Od obrywu skalnego do fali powodziowej Raport opublikowany 28 sierpnia przez konsorcjum naukowe HiRisk opisuje zdarzenie jako kaskadę wielu zagrożeń. Około godziny 8:37 czasu lokalnego z masywu Langtang-Lirung w nepalskich Himalajach oderwała się część podłoża skalnego oraz znajdujący się na niej lód. Zbocze zaczynało się na wysokości około 5200 metrów nad poziomem morza, a oderwany materiał spadł na dno doliny położone na wysokości około 3000 metrów. Energia obrywu była tak duża, że wstrząs początkowo zarejestrowano jako trzęsienie ziemi o magnitudzie 4,4. Później amerykańska służba geologiczna USGS wyjaśniła, że drgania wywołały zawalenie lodu i spływ gruzu, odpowiadające wstrząsowi o magnitudzie 5,2. Na dnie doliny stopiony lód, woda i skały uderzyły w rzekę Lhende Khola, która dalej płynie jako Bhote Koshi w Nepalu oraz Poiqu, znana także jako Poqu, w chińskim Tybecie. W miejscu zdarzenia na krótko powstało duże jezioro zablokowane przez rumosz. Kiedy zapora puściła, ściana wody i skał ruszyła w dół doliny. Zniszczyła osady, drogi, mosty, elektrownie wodne i posterunki graniczne po obu stronach granicy. Według HiRisk fala przemieszczała się rzekami z prędkością sięgającą 30 kilometrów na godzinę i około godziny 13 dotarła do Mugling, miejscowości oddalonej o ponad 130 kilometrów od miejsca obrywu. - W nepalskiej gminie Galchhi poziom rzeki Trishuli podniósł się o dziewięć metrów w ciągu 30 minut. - Fala była wyjątkowo szybka, niosła bardzo dużo osadów i miała ogromną skalę, wynika z analizy Center for Land Surface Hazards. - W Tybecie 28 sierpnia doszło do przerwania kolejnego jeziora zaporowego, utworzonego w miejscu połączenia dwóch rzek przed ich wpłynięciem do Nepalu. - Nepalskie władze szacowały straty w mieniu i infrastrukturze na co najmniej 2,5 mld dolarów, a koszt odbudowy dróg, tymczasowych schronień, dostaw wody i przywrócenia zasilania na około 53 mln dolarów. ## Dlaczego pierwsze wyjaśnienia się zmieniły Początkowe informacje koncentrowały się na lodowcu. USGS, odnosząc się do zarejestrowanych wstrząsów, określiła zdarzenie jako prawdopodobne zawalenie lodowca i spływ gruzu. Dopiero dokładniejsze obrazy satelitarne ujawniły, że pod lodowcem osunęła się ogromna część górskiego podłoża. Jak wynika z ustaleń badaczy, sam lodowiec nie był głównym elementem, który utracił stabilność. Leżał na skalnym podłożu i runął wraz z nim. Dlatego opis katastrofy jako wyłącznie zawalenia lodowca był niepełny, podobnie jak sprowadzenie jej do pojedynczego trzęsienia ziemi. Jakob Steiner, geolog z Uniwersytetu w Grazu, oceniał, że bezpośrednim wyzwalaczem mogło być mechaniczne osłabienie skały po długim okresie narastania naprężeń. Badacze nie są jednak w pełni pewni, który konkretny proces doprowadził do utraty stabilności zbocza. Obrywy podłoża skalnego w wysokich górach nie są zjawiskiem całkowicie nowym. Bethan Davies z Newcastle University wskazywała na podobne zdarzenia w Himalajach, w szwajcarskich Alpach i na Alasce. Wspólnym elementem części takich katastrof jest szybkie wycofywanie się lodowców oraz zmiany w zamarzniętym podłożu. Zmiana interpretacji stała się także punktem wyjścia do błędnych twierdzeń, że skoro nie zawalił się sam lodowiec, globalne ocieplenie nie mogło mieć żadnego znaczenia. Taki wniosek nie wynika jednak z danych. Brak jednego, bezpośredniego mechanizmu nie oznacza braku wpływu zmian klimatu na warunki, w których doszło do obrywu. Naukowcy podkreślają zarazem, że nie przeprowadzono dotąd formalnego badania atrybucyjnego dla tego konkretnego zdarzenia. Nie można więc podać wiarygodnego procentowego udziału ocieplenia ani stwierdzić, że to ono samodzielnie wywołało katastrofę. ## Góry ocieplają się szybciej, a lód zmienia stabilność stoków Globalna średnia temperatura jest obecnie o około 1,4 stopnia Celsjusza wyższa niż w okresie przedindustrialnym, ale ocieplenie nie przebiega wszędzie w takim samym tempie. Badanie opublikowane w czerwcu 2026 roku w czasopiśmie Global and Planetary Change analizowało zlewnię Langtang, czyli obszar, z którego wody spływają do jednego systemu rzecznego. Około jedna czwarta tej zlewni jest pokryta lodowcami. W latach 1960-2023 obszary lodowcowe położone na wysokości około 4000 metrów ocieplały się w tempie 0,31 stopnia Celsjusza na dekadę, czyli ponad trzy razy szybciej niż stacja meteorologiczna położona niżej. Robert Rohde, główny naukowiec Berkeley Earth, przeanalizował dane ERA5 dla wysokości około 5200 metrów, w miejscu, gdzie doszło do obrywu. Jego analiza wskazała, że temperatury od czerwca do sierpnia rosły tam od 1940 roku. Lato 2026 było czwartym najcieplejszym w tej serii, po latach 2024, 2025 i 2022. Dni poprzedzające katastrofę przyniosły natomiast najwyższe sierpniowe temperatury odnotowane w tym miejscu. Takie dane nie dowodzą same w sobie, że ocieplenie wywołało obryw. Pokazują jednak, że zdarzenie nastąpiło na tle długotrwałego trendu wzrostu temperatur oraz podczas wyjątkowo ciepłego okresu. Jednym z mechanizmów mogących łączyć ocieplenie z niestabilnością zbocza jest rozmrażanie wiecznej zmarzliny. To grunt, który pozostaje zamarznięty przez co najmniej dwa kolejne lata. W górach może on działać jak spoiwo utrzymujące razem skały i rumosz. Kiedy zaczyna się rozmrażać, podłoże może słabnąć, a woda wnikająca w szczeliny zwiększa nacisk i ułatwia ich rozszerzanie. W regionie od 2014 roku działają czujniki monitorujące permafrost. Jakob Steiner oceniał, że na wysokościach sięgających 5200 metrów wieczna zmarzlina od wielu lat aktywnie się rozmraża, przynajmniej okresowo w cieplejszej części roku. Ważne jest także to, że obryw nie zatrzymał się na pierwszym zboczu. Skały i lód trafiły do doliny, w której znajdował się dodatkowo lód ukryty w podłożu. Jego topnienie dostarczyło wody, która pomogła powstać skoncentrowanemu spływowi gruzu. Davies wskazywała, że gdyby doszło wyłącznie do osunięcia skalnego, tragedia prawdopodobnie miałaby mniejszą skalę. Obecność lodu i wody zwiększyła objętość materiału przemieszczającego się w dół doliny oraz ułatwiła powstanie gwałtownej fali. Według źródłowych analiz zdarzenie nastąpiło w okresie wysokich temperatur, ale bez wskazań na wyjątkowo intensywne opady, co wzmacnia hipotezę o znaczeniu topnienia lodu jako źródła wody. ## Wycofywanie lodowca jako element długiego procesu Drugim istotnym procesem jest kurczenie się lodowców. Są one szczególnie wrażliwe na wzrost temperatury, a w Himalajach tempo ich wycofywania podwoiło się od końca XX wieku, wynika z badania opublikowanego w 2019 roku. Analiza zlewni Langtang wykazała, że tempo utraty powierzchni lodowców wzrosło ponad czterokrotnie w latach 1964-2023, przy wyraźnym przyspieszeniu topnienia po 2000 roku. W tym samym okresie obserwowano powszechne ścieńczenie i fragmentację lodowców. Autorzy łączyli te zmiany z silniejszym ociepleniem na dużych wysokościach. Według informacji przekazanych przez Uniwersytet w Reading lodowiec związany z katastrofą wycofał się o około 450 metrów w latach 1990-2020. Maria Shahgedanova, klimatolożka badająca wpływ zmian klimatu na lodowce górskie, oceniała, że mogło to zmniejszyć mechaniczne podparcie skalnego zbocza. Nie oznacza to, że samo cofanie się lodowca musiało doprowadzić do obrywu w konkretnym dniu. Usunięcie lodu z niższych partii stoku może jednak zmienić rozkład obciążeń i pozostawić wyżej położone skały w mniej stabilnym układzie. W połączeniu z rozmrażaniem podłoża oraz topnieniem lodu tworzy to wiarygodny zestaw czynników zwiększających ryzyko. ## Co można dziś powiedzieć o wpływie klimatu Najbardziej ostrożny wniosek jest trzystopniowy. Po pierwsze, bezpośrednim początkiem katastrofy był obryw podłoża skalnego wraz z lodem, a nie samo zawalenie lodowca. Po drugie, powódź była kaskadą zagrożeń, w której znaczenie miały między innymi spływ gruzu, czasowe zablokowanie rzek, przerwanie jezior zaporowych i gwałtowne wezbranie. Po trzecie, szybkie ocieplenie wysokich partii Himalajów mogło zmienić warunki sprzyjające takiemu zdarzeniu, przez rozmrażanie wiecznej zmarzliny, wycofywanie się lodowca i zwiększenie ilości wody pochodzącej z topnienia. - Można powiedzieć, że ocieplenie zmienia tło środowiskowe, w którym występują obrywy lodowo skalne. - Można wskazać prawdopodobne mechanizmy, takie jak rozmarzanie wiecznej zmarzliny, ścieńczanie lodowców i utrata ich podparcia dla stoków. - Nie można jeszcze wiarygodnie określić, jaka część konkretnej powodzi była skutkiem antropogenicznego ocieplenia. - Nie można także twierdzić, że globalne ocieplenie było jedyną przyczyną katastrofy albo że nie miało na nią żadnego wpływu. Właśnie rozdzielenie tych stwierdzeń jest kluczowe dla rzetelnej oceny katastrofy. Pojedyncze zdarzenie może być uruchomione przez lokalną awarię mechaniczną skał, a jednocześnie mieć większą skalę z powodu zmian w lodzie, wodzie i zamarzniętym podłożu. Do dokładniejszego oszacowania udziału ocieplenia potrzebne byłoby formalne badanie atrybucyjne, obejmujące między innymi rekonstrukcję warunków przed obrywem oraz porównanie ich z hipotetycznym klimatem bez wpływu emisji wywołanych przez człowieka. Na obecnym etapie naukowcy mogą wiarygodnie opisać mechanizmy i długoterminowe trendy, ale nie powinni przypisywać całej katastrofy jednemu czynnikowi. ## Wyjaśnienie pojęć ### [ERA5](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/era5) ERA5 to zbiór danych meteorologicznych odtwarzający stan atmosfery na podstawie obserwacji i modeli. Służy do analizowania warunków atmosferycznych w czasie i przestrzeni. ### [wieczna zmarzlina](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/wieczna-zmarzlina) Grunt pozostający zamarznięty przez co najmniej dwa kolejne lata. ### [atrybucja klimatyczna](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/atrybucja-klimatyczna) Metoda badawcza oceniająca, w jakim stopniu zmiana klimatu wpłynęła na prawdopodobieństwo, intensywność lub przebieg konkretnego zjawiska, na przykład pożaru. ## Źródło pierwotne [Carbon Brief](https://www.carbonbrief.org/qa-what-can-and-cannot-be-said-about-global-warmings-role-in-the-2026-himalayan-floods) --- ## Informacje do cytowania - **Autor:** Redakcja - **Data publikacji:** 2026-09-09T21:18:21.397Z - **Ostatnia aktualizacja:** 2026-09-09T21:24:31.054Z - **Kategoria:** Klimat - **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/klimat/katastrofalna-powodz-w-himalajach-co-wiadomo-o-roli-globalnego-ocieplenia](https://najnowsze-informacje.pl/klimat/katastrofalna-powodz-w-himalajach-co-wiadomo-o-roli-globalnego-ocieplenia) - **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/klimat/katastrofalna-powodz-w-himalajach-co-wiadomo-o-roli-globalnego-ocieplenia/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/klimat/katastrofalna-powodz-w-himalajach-co-wiadomo-o-roli-globalnego-ocieplenia/index.md) **Sugerowane cytowanie:** > Najnowsze Informacje, „Katastrofalna powódź w Himalajach. Co wiadomo o roli globalnego ocieplenia”, 2026-09-09, https://najnowsze-informacje.pl/klimat/katastrofalna-powodz-w-himalajach-co-wiadomo-o-roli-globalnego-ocieplenia