--- title: "Katastrofy klimatyczne zwiększają bariery dla osób z niepełnosprawnościami" description: "Badanie przeprowadzone w Kerali pokazuje, jak powodzie, burze, upały i osuwiska zwiększają ryzyko dla osób z niepełnosprawnościami. Kluczowe znaczenie mają dostępne ostrzeżenia, drogi ewakuacyjne, schronienia i udział osób z niepełnosprawnościami w planowaniu działań klimatycznych." publisher: "Najnowsze Informacje" language: "pl-PL" canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/klimat/katastrofy-klimatyczne-zwiekszaja-bariery-dla-osob-z-niepelnosprawnosciami" markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/klimat/katastrofy-klimatyczne-zwiekszaja-bariery-dla-osob-z-niepelnosprawnosciami/index.md" date_published: "2026-09-09T21:15:18.619Z" date_modified: "2026-09-09T21:15:23.547Z" author: "Redakcja" category: "Klimat" tags: - "zmiana klimatu" - "niepełnosprawność" - "katastrofy naturalne" - "adaptacja klimatyczna" - "dostępność" source_url: "https://news.mongabay.com/2026/09/when-climate-related-hazards-rise-so-do-barriers-for-people-with-disabilities/" source_name: "Mongabay" image_url: "https://najnowsze-informacje.pl/api/media/file/klimat-unsplash-1788976923084.jpeg" image_alt: "A group of people riding bikes down a flooded street" image_credit: "© Paul Sivot / Unsplash" image_credit_url: "https://unsplash.com/@paulsivot" --- # Katastrofy klimatyczne zwiększają bariery dla osób z niepełnosprawnościami > Badanie z Kerali pokazuje, że osoby z niepełnosprawnościami są narażone nie tylko na żywioły, lecz także na niedostępne systemy pomocy. ## Kluczowe informacje - Badanie z Kerali oparto na 72 wywiadach z osobami z niepełnosprawnościami, opiekunami i przedstawicielami instytucji. - Największe bariery dotyczą ostrzeżeń, ewakuacji, transportu, schronień, opieki zdrowotnej i dostępu do urządzeń wspomagających. - Osoby z niepełnosprawnościami powinny uczestniczyć w projektowaniu systemów ostrzegania i planów adaptacji od początku. - Wnioski z Indii i Sierra Leone mają znaczenie także dla innych państw, choć badanie z Kerali nie jest reprezentatywne dla całej Afryki. Powodzie, burze, ekstremalne upały i osuwiska mogą w krótkim czasie zablokować drogi, uszkodzić domy i zmusić mieszkańców do szukania bezpiecznego miejsca. Dla osób z niepełnosprawnościami zagrożenie często nie kończy się jednak na samym zjawisku pogodowym. Niedostępna trasa może uniemożliwić ewakuację, ostrzeżenie przekazane wyłącznie dźwiękiem może nie dotrzeć do osoby głuchej, a schronienie bez odpowiednich toalet, przestrzeni, leków lub wsparcia może stać się kolejną przeszkodą zamiast miejscem ochrony. ## Badanie z Kerali pokazuje, jak powstaje ryzyko Nowe badanie dotyczące Kerali w południowych Indiach analizuje doświadczenia osób z niepełnosprawnościami w obliczu zmiany klimatu i katastrof związanych z pogodą. Wyniki opublikowano w czasopiśmie Global Environmental Change. Zespół badawczy przeprowadził 72 częściowo ustrukturyzowane wywiady z osobami z niepełnosprawnościami, ich opiekunami oraz przedstawicielami instytucji. Rozmowy odbywały się od lutego 2023 roku do czerwca 2024 roku. Autorzy chcieli opisać nie tylko formalne zasady ochrony ludności, lecz także codzienne doświadczenia osób, które muszą korzystać z tych systemów podczas kryzysu. Jak wyjaśniła Mongabay Katherine Lofts, główna autorka badania i doktorantka McGill University, celem było sprawdzenie, co zwiększa lub zmniejsza podatność ludzi z niepełnosprawnościami podczas zagrożeń klimatycznych. Z badania wynika, że sama obecność polityk publicznych nie usuwa automatycznie przeszkód istniejących w terenie. - Bariery fizyczne obejmują niedostępne drogi, transport, budynki i schronienia. - Bariery komunikacyjne pojawiają się wtedy, gdy ostrzeżenia są przekazywane wyłącznie dźwiękiem, obrazem lub w formacie niedostosowanym do odbiorcy. - Bariery ekonomiczne ograniczają dostęp do żywności, opieki, transportu, urządzeń wspomagających i usług. - Bariery instytucjonalne obejmują brak danych o miejscu zamieszkania osób z niepełnosprawnościami oraz brak przygotowania służb. - Dyskryminacja i wykluczenie z podejmowania decyzji mogą zwiększać ryzyko jeszcze przed wystąpieniem katastrofy. ## Ostrzeżenie działa tylko wtedy, gdy można je odebrać Jednym z najważniejszych problemów wskazanych w badaniu jest komunikacja. Informacja o zagrożeniu może spełnić swoją funkcję tylko wtedy, gdy odbiorca jest w stanie ją otrzymać, zrozumieć i wykorzystać do działania. Jeśli komunikat jest dostępny tylko w jednej formie, część mieszkańców może pozostać bez informacji albo otrzymać ją zbyt późno. Dotyczy to między innymi osób głuchych, niewidomych, osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi oraz ludzi, którzy potrzebują dodatkowego wsparcia w interpretacji instrukcji. Badanie z Kerali wskazało również na niewystarczającą wiedzę o tym, gdzie mieszkają osoby z niepełnosprawnościami i jakiej pomocy mogą potrzebować. Bez takich informacji planowanie ewakuacji i kierowanie wsparcia jest trudniejsze. Nie chodzi jednak o tworzenie systemów działających wyłącznie na podstawie rejestrów. Autorzy i rozmówcy podkreślają, że rozwiązania powinny być sprawdzane razem z osobami, które będą z nich korzystać. Wśród proponowanych kanałów ostrzegania wymieniono język migowy, wiadomości tekstowe, dźwięk, radio, telewizję, SMS, media społecznościowe, sieci sąsiedzkie i bezpośrednią komunikację w społeczności. Taka wielokanałowość zwiększa szansę, że komunikat dotrze do różnych grup. Nie oznacza jednak, że każdy kanał jest odpowiedni dla każdej osoby. Dlatego testowanie systemów przed katastrofą powinno obejmować osoby o różnych rodzajach niepełnosprawności. ## Ewakuacja to nie tylko wyjście z zagrożonego miejsca Niedostępna droga ewakuacyjna może całkowicie uniemożliwić opuszczenie domu albo dotarcie do transportu. Osoba korzystająca z wózka może napotkać schody, błoto, zalaną ulicę lub pojazd, do którego nie da się bezpiecznie wejść. W przypadku innych niepełnosprawności problemem może być brak zrozumiałej informacji, dezorientacja w tłumie, utrata urządzenia wspomagającego albo brak osoby, która pomoże w przemieszczaniu się. Autorzy badania z Kerali odnotowali, że osoby odpowiedzialne za reagowanie na katastrofy często nie miały wystarczającego przeszkolenia dotyczącego ratowania i transportu osób z niepełnosprawnościami oraz ich urządzeń wspomagających. Dostępne wejście do schronienia również nie gwarantuje bezpieczeństwa. Ważne są używalne toalety, wystarczająca przestrzeń, możliwość przechowywania leków, dostęp do osobistej pomocy oraz miejsce dla wózków i innych urządzeń. Z tego powodu celem nie powinno być samo przeniesienie osoby z niepełnosprawnością poza obszar zagrożenia. Równie istotne są bezpieczeństwo, godność, niezależność i ciągłość podstawowych usług podczas całego kryzysu. Przerwanie dostępu do leczenia, leków, opieki lub urządzeń wspomagających może stworzyć nowe zagrożenie nawet po dotarciu do schronienia. ## Codzienne warunki decydują o skutkach katastrofy Badanie pokazuje, że podatności klimatycznej nie można oddzielić od sytuacji ekonomicznej i społecznej. Ubóstwo ogranicza możliwości opłacenia transportu, zdobycia żywności, skorzystania z opieki zdrowotnej lub zakupu urządzeń wspomagających. Problemy mogą pojawiać się także przed katastrofą, na przykład przy dostępie do usług publicznych, rehabilitacji, wsparcia zawodowego i odpowiednich warunków mieszkaniowych. Francis Darko z College of Humanities, Arts and Social Sciences na Flinders University, który nie uczestniczył w badaniu, zwrócił uwagę, że jego znaczenie wykracza poza przedstawienie osób z niepełnosprawnościami jako grupy z natury bezbronnej. Jego zdaniem podatność jest wytwarzana przez niedostępną infrastrukturę, niewystarczające usługi, wykluczenie z podejmowania decyzji i dyskryminujące postawy. Jednocześnie badania przeprowadzonego w Kerali nie należy bezpośrednio uznawać za reprezentatywne dla każdego kraju afrykańskiego. Darko podkreślił, że Kerala ma lepsze wskaźniki rozwoju społecznego oraz bardziej rozwinięte ramy dotyczące niepełnosprawności i zarządzania katastrofami niż wiele państw Globalnego Południa. Właśnie dlatego utrzymywanie się istotnych barier w takim środowisku może być ważnym sygnałem dla miejsc, gdzie włączanie osób z niepełnosprawnościami do polityki klimatycznej jest słabsze. ## Podobne problemy opisano w Sierra Leone Wnioski z Kerali mają punkty wspólne z ustaleniami dotyczącymi Sierra Leone. Badanie międzynarodowej organizacji pozarządowej Sightsavers z 2025 roku, obejmujące młode osoby z niepełnosprawnościami, wskazywało, że powodzie i osuwiska mogą ograniczać ich zdolność do ewakuacji. Dodatkowe ryzyko tworzyły niedostępne systemy informacji publicznej, drogi ewakuacyjne i pomoc ratunkowa. Uczestnicy tego badania wskazywali również na skutki zdrowotne, utratę źródeł utrzymania i konsekwencje dla zdrowia psychicznego. W materiale zwrócono uwagę, że ekstremalne upały mogą zwiększać częstość napadów drgawkowych i powodować poważne uszkodzenia skóry, szczególnie u osób z albinizmem. Nie są to wyłącznie problemy związane z samą akcją ratunkową. Dotyczą także tego, czy ludzie mogą bezpiecznie funkcjonować w okresie przed katastrofą i po niej. Brima Abdulai Sheriff, przewodniczący i główny komisarz National Commission for Persons with Disability w Sierra Leone, powiedział Mongabay, że zagrożenia klimatyczne nie oddziałują na wszystkich w taki sam sposób. Według niego ryzyko osób z niepełnosprawnościami jest często zwielokrotnione, ponieważ zjawisko środowiskowe nakłada się na bariery fizyczne, komunikacyjne, instytucjonalne, ekonomiczne i społeczne. Podkreślił też, że sama niepełnosprawność nie jest źródłem ryzyka. Ryzyko tworzą lub zwiększają bariery. - Planowanie ewakuacji powinno uwzględniać dostępne trasy, transport i miejsca schronienia. - Ostrzeżenia powinny być przekazywane wieloma kanałami, między innymi przez język migowy, tekst, radio, telewizję, SMS i sieci społecznościowe. - Służby ratunkowe potrzebują szkoleń dotyczących pomocy osobom z różnymi rodzajami niepełnosprawności. - W schronieniach należy zapewnić toalety, przestrzeń, leki, osobistą pomoc oraz możliwość przechowania urządzeń wspomagających. - Dane o skutkach katastrof powinny uwzględniać niepełnosprawność, aby można było lepiej planować pomoc i oceniać jej dostępność. ## Osoby z niepełnosprawnościami powinny współtworzyć rozwiązania Badanie nie opisuje wyłącznie przeszkód. Jego uczestnicy rozwijali własne sposoby adaptacji i wzajemnego wsparcia. Korzystali z telefonów komórkowych i mediów społecznościowych, aby zdobywać oraz przekazywać informacje. Dzielili się wiedzą o metodach ratowania osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności, a w sytuacjach kryzysowych polegali na rodzinie, znajomych i sąsiadach. Takie praktyki pokazują, że społeczności narażone na ryzyko mają własną wiedzę i sprawczość, których nie powinny zastępować wyłącznie zewnętrzne procedury. Katherine Lofts i pozostali autorzy wskazują na potrzebę dalszych badań w różnych warunkach geograficznych i kulturowych. Ich celem powinno być lepsze zrozumienie tego, jak osoby z niepełnosprawnościami doświadczają zagrożeń klimatycznych oraz jakie działania wzmacniają ich niezależność i odporność. Wnioski z jednego regionu nie mogą automatycznie opisywać wszystkich państw, ale mogą pomóc wskazać pytania, które należy zadać także w innych miejscach. Wspólny wniosek ekspertów cytowanych w materiale jest taki, że osoby z niepełnosprawnościami powinny uczestniczyć w tworzeniu działań adaptacyjnych od samego początku, a nie dopiero po przyjęciu gotowych polityk. Dotyczy to mapowania ryzyka, planów przygotowania, systemów wczesnego ostrzegania, reagowania kryzysowego i ocen po katastrofach. Zasada nic o nas bez nas ma więc zastosowanie także do polityki klimatycznej i ograniczania ryzyka katastrof. Autorzy badania proponują projektowanie uniwersalne, czyli uwzględnianie różnych potrzeb już podczas tworzenia infrastruktury, usług i procedur. Takie podejście może ograniczać konieczność późniejszego, często niepełnego dostosowywania systemów. W praktyce oznacza to, że dostępność powinna być częścią planu od początku, a nie dodatkiem uruchamianym dopiero po ujawnieniu problemu. Znaczenie tych kwestii pokazała powódź, która 3 sierpnia 2026 roku dotknęła miejscowość Regent w Freetown. Abubakarr Sesay, 39-letni mieszkaniec z niepełnosprawnością, opisał trudności z dotarciem w bezpieczne miejsce. To pojedyncze świadectwo nie zastępuje danych z badań, ale ilustruje problem wskazywany przez ich uczestników: w czasie katastrofy droga do bezpieczeństwa może być dla części osób znacznie trudniejsza nie tylko z powodu siły żywiołu, lecz także z powodu niedostosowania systemu pomocy. Pełna odporność klimatyczna nie może pomijać części społeczeństwa. Pytanie nie dotyczy wyłącznie tego, czy osoby z niepełnosprawnościami zostaną objęte ochroną podczas kolejnej katastrofy. Równie ważne jest to, czy będą uczestniczyć w projektowaniu systemów, które mają je chronić, oraz czy ich wiedza zostanie uwzględniona przed wystąpieniem zagrożenia. ## Wyjaśnienie pojęć ### [projektowanie uniwersalne](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/projektowanie-uniwersalne) Projektowanie uniwersalne polega na uwzględnianiu różnych potrzeb użytkowników już na etapie tworzenia infrastruktury, usług i procedur, zamiast dostosowywania ich dopiero po powstaniu. ## Źródło pierwotne [Mongabay](https://news.mongabay.com/2026/09/when-climate-related-hazards-rise-so-do-barriers-for-people-with-disabilities/) --- ## Informacje do cytowania - **Autor:** Redakcja - **Data publikacji:** 2026-09-09T21:15:18.619Z - **Ostatnia aktualizacja:** 2026-09-09T21:15:23.547Z - **Kategoria:** Klimat - **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/klimat/katastrofy-klimatyczne-zwiekszaja-bariery-dla-osob-z-niepelnosprawnosciami](https://najnowsze-informacje.pl/klimat/katastrofy-klimatyczne-zwiekszaja-bariery-dla-osob-z-niepelnosprawnosciami) - **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/klimat/katastrofy-klimatyczne-zwiekszaja-bariery-dla-osob-z-niepelnosprawnosciami/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/klimat/katastrofy-klimatyczne-zwiekszaja-bariery-dla-osob-z-niepelnosprawnosciami/index.md) **Sugerowane cytowanie:** > Najnowsze Informacje, „Katastrofy klimatyczne zwiększają bariery dla osób z niepełnosprawnościami”, 2026-09-09, https://najnowsze-informacje.pl/klimat/katastrofy-klimatyczne-zwiekszaja-bariery-dla-osob-z-niepelnosprawnosciami