---
title: "Lit z Atakamy ma pomóc ratować klimat, ale jego wydobycie zagraża wodzie i ekosystemom"
description: "Wydobycie litu z Salar de Atacama wspiera produkcję baterii potrzebnych transformacji energetycznej, ale zwiększa presję na pustynne zasoby wodne i ekosystemy. Przypadek Chile pokazuje, jak globalny popyt na surowce może kolidować z ochroną środowiska i prawami lokalnych społeczności."
publisher: "Najnowsze Informacje"
language: "pl-PL"
canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/klimat/lit-z-atakamy-ma-pomoc-ratowac-klimat-ale-jego-wydobycie-zagraza-wodzie-i-ekosystemom"
markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/klimat/lit-z-atakamy-ma-pomoc-ratowac-klimat-ale-jego-wydobycie-zagraza-wodzie-i-ekosystemom/index.md"
date_published: "2026-10-17T21:53:39.467Z"
date_modified: "2026-10-17T21:53:39.467Z"
author: "Redakcja"
category: "Klimat"
tags:
  - "lit"
  - "atakama"
  - "transformacja energetyczna"
  - "wydobycie surowców"
  - "bioróżnorodność"
source_url: "https://www.theguardian.com/world/2026/oct/11/chilean-salt-flat-extractive-frontiers-green-capitalism-atacama"
source_name: "Guardian Environment"
image_url: "https://najnowsze-informacje.pl/api/media/file/klimat-unsplash-1791741734262.jpeg"
image_alt: "brown long-beaked bird"
image_credit: "© Alex Wolowiecki / Unsplash"
image_credit_url: "https://unsplash.com/@modernwolo"
---

# Lit z Atakamy ma pomóc ratować klimat, ale jego wydobycie zagraża wodzie i ekosystemom

> Atakama dostarcza lit potrzebny do baterii, ale jego wydobycie obciąża wodę, flamingi i społeczności zależne od pustynnego ekosystemu.

## Kluczowe informacje
- Salar de Atacama należy do najważniejszych obszarów wydobycia litu na świecie.
- Wydobycie polega na pompowaniu podziemnej solanki do rozległych basenów odparowujących.
- Zmiany klimatu i działalność górnicza zwiększają presję na wodę, flamingi oraz inne organizmy.
- Ograniczenie popytu na surowce wymaga między innymi mniejszych baterii, recyklingu i alternatyw dla samochodów.

Salar de Atacama, biała równina solna położona wysoko na pustynnym płaskowyżu w północnym Chile, jest jednym z najważniejszych miejsc wydobycia litu. Pierwiastek ten trafia do akumulatorów używanych w samochodach elektrycznych oraz systemach magazynowania energii, dlatego stał się jednym z surowców kojarzonych z ograniczaniem emisji z transportu i energetyki. Jednocześnie sposób jego pozyskiwania obciąża bardzo delikatny system wodny. Przypadek Atakamy pokazuje, że technologia wspierająca transformację klimatyczną nie jest oderwana od materialnych kosztów wydobycia.

## Pustynna niecka, w której woda nie ma ujścia

Salar de Atacama leży w zamkniętej niecce na wysokości około 7500 stóp nad poziomem morza. Od wschodu otaczają ją jeszcze wyższe Andy, a od zachodu pasmo Domeyko. Jest największym z kilkudziesięciu solnisk północnego Chile i trzecim największym solniskiem na świecie. Krajobraz tworzą białe powierzchnie soli, słone laguny, wulkany i obszary zamieszkane przez społeczności rdzenne. Wysokość, silne nasłonecznienie i bardzo suche powietrze sprawiają, że warunki zmieniają się gwałtownie wraz z ukształtowaniem terenu.

Atakama jest basenem endoreicznym, czyli miejscem, do którego woda może spływać z gór, ale nie może odpłynąć rzeką na zewnątrz. Podczas intensywnych opadów woda dociera na płaskowyż z wilgotnych mas powietrza przemieszczających się znad Amazonii. W porze suchej do niecki trafia także woda ze źródeł i górskich cieków. Po drodze przepływa przez skały pochodzenia wulkanicznego, wypłukuje z nich lit i przenosi go do centralnej części solniska. Ponieważ odpływ powierzchniowy nie istnieje, głównym mechanizmem usuwania wody pozostaje parowanie. To ono zwiększa stężenie soli i litu w pozostałej solance.

## Jak wydobywa się lit z solanki

Proces nie polega przede wszystkim na rozbijaniu skał, lecz na wydobywaniu podziemnej solanki. Woda bogata w lit znajduje się od około 4 do 200 stóp pod skorupą solną. Jest połączona ze złożonymi systemami hydrotermalnymi. Ciepło magmy, szczególnie w pobliżu aktywnych uskoków Andów, napędza obieg solanki przez szczeliny i porowate warstwy geologiczne. W trakcie tego obiegu woda rozpuszcza kolejne ilości litu ze skał znajdujących się pod powierzchnią.

- Podziemna solanka jest pompowana do wielkich basenów na powierzchni.
- Naturalne parowanie zwiększa stężenie litu w solance około 40 razy.
- Stężenie rośnie z około 0,15 proc. do około 6 proc.
- Jeden cykl odparowywania trwa od 10 do 24 miesięcy, zależnie od jakości solanki i warunków pogodowych.

To rozwiązanie jest stosunkowo tanie, mało zaawansowane technologicznie i na pierwszy rzut oka mniej widoczne niż wielkie kopalnie odkrywkowe. Jego oddziaływanie nie znika jednak tylko dlatego, że surowiec jest pompowany w postaci płynu. Wydobycie zmienia obieg wody w miejscu, którego ekosystem został ukształtowany przez bardzo powolne gromadzenie i parowanie wody. Gdy podziemna solanka trafia do basenów odparowujących, część wody zostaje celowo usunięta z lokalnego systemu. Skutki mogą być trudne do zaobserwowania z jednego punktu, ponieważ dotyczą zarówno powierzchni solniska, jak i podziemnych połączeń między zbiornikami.

## Ekosystem przystosowany do skrajnych warunków

Atakama jest jednym z najsuchszych pustyń świata, ale nie jest pozbawiona życia. Ekolodzy opisują ją jako środowisko poliekstremalne. Występują tu duże różnice temperatur między dniem a nocą, intensywne promieniowanie słoneczne, bardzo niska wilgotność, duża wysokość oraz silnie zasolone jeziora. Z jednej perspektywy taki krajobraz ma niewielką różnorodność biologiczną i proste sieci zależności. Z innej jest przykładem wyspecjalizowanych przystosowań organizmów, które nauczyły się funkcjonować przy małej ilości bardzo słonej wody.

Jednym z kluczowych organizmów jest artemia, czyli niewielki skorupiak żyjący w silnie zasolonych jeziorach. Żywi się bakteriami i fitoplanktonem, a sama stanowi pokarm dla flamingów chilijskich. Ptaki filtrują z solanki mikroskopijne organizmy dzięki specjalnej budowie dziobów. Przemieszczając się między lagunami w poszukiwaniu pokarmu i partnerów, łączą poszczególne siedliska w większą sieć zależności. Ich obecność i liczebność mogą więc wskazywać na stan mokradeł oraz słonych zbiorników.

Według opisu zawartego w materiale wszystkie trzy endemiczne gatunki flamingów związane z solniskami Atakamy zmniejszają liczebność. Nie ma jednego wyjaśnienia tego procesu. Wyższe średnie temperatury związane ze zmianą klimatu przyspieszają parowanie wód powierzchniowych, co ogranicza ilość sinic i innych organizmów będących podstawą diety flamingów oraz artemii. Równocześnie hałas i ruch pojazdów związane z działalnością górniczą wydają się zakłócać rozmnażanie ptaków. Są to różne presje, ale działają w tym samym, szczególnie wrażliwym środowisku.

## Globalny surowiec, lokalne koszty

Lit z Atakamy jest częścią globalnych łańcuchów dostaw. Trafia do technologii, które mają pomóc ograniczyć emisje z transportu i energetyki, czyli sektorów wskazywanych w materiale jako dwa największe źródła emisji. W ten sposób globalny cel, jakim jest odejście od paliw wysokoemisyjnych, spotyka się z lokalnym problemem ochrony wody. Dla społeczności żyjących w pobliżu solniska woda nie jest abstrakcyjnym elementem rynku surowców. Jest podstawą funkcjonowania ludzi, zwierząt i roślin, a także częścią historii osadnictwa rdzennych mieszkańców.

Autor materiału opisuje ten konflikt jako przykład rozszerzania się ekstrakcyjnych granic zielonego kapitalizmu. Chodzi o sytuację, w której rozwój technologii służących transformacji energetycznej prowadzi do poszukiwania nowych obszarów wydobycia. Kopalnie przekształcają krajobraz fizycznie i chemicznie, oddzielając materiał uznany za wartościowy od pozostałości, które mogą być toksyczne. W przypadku solanki skala przemiany jest mniej oczywista dla obserwatora, ponieważ część procesu odbywa się pod ziemią i w rozległych basenach odparowujących. Nie zmienia to faktu, że wydobycie ingeruje w delikatny system wodny.

## Co może ograniczyć presję na nowe złoża

Naukowcy próbują określić łączny kierunek zmian zachodzących w Atakamie, ale wiele procesów można udokumentować dopiero po wystąpieniu szkód. Podziemne przepływy, parowanie, zmiany temperatury, presja górnictwa i reakcje organizmów tworzą układ, którego nie da się opisać jednym wskaźnikiem. Dlatego ocena wpływu wydobycia musi obejmować nie tylko ilość pozyskanego litu, lecz także wodę powierzchniową, podziemną, siedliska ptaków oraz warunki życia społeczności zależnych od pustyni.

W materiale zaproponowano, aby sprawiedliwa transformacja zaczynała się od analizy całego łańcucha dostaw, a nie dopiero od momentu sprzedaży gotowej technologii. Oznacza to pytanie o to, jakie surowce są potrzebne do produkcji, skąd pochodzą i jakie koszty ponoszą miejsca ich wydobycia. Skalę zapotrzebowania mogłyby ograniczać rozwiązania wskazane w tekście: rozwój alternatyw dla korzystania z samochodów, ograniczenie rozlewania się zabudowy, stosowanie mniejszych baterii oraz obowiązek recyklingu. Nie eliminują one automatycznie problemów górnictwa, ale mogą zmniejszyć presję na otwieranie kolejnych obszarów wydobywczych.

## Transformacja energetyczna wymaga śledzenia surowców

Salar de Atacama nie jest argumentem przeciwko wszystkim technologiom wykorzystującym lit. Jest natomiast ostrzeżeniem przed traktowaniem ich jako rozwiązań pozbawionych kosztów środowiskowych. Baterie mogą odgrywać ważną rolę w ograniczaniu emisji, lecz ich produkcja zależy od wydobycia, wody, energii i transportu. Jeżeli globalna polityka klimatyczna ma być sprawiedliwa, musi uwzględniać miejsca, w których pozyskuje się materiały dla zielonych technologii. W Atakamie widać to szczególnie wyraźnie: ta sama pustynia, która dzięki swoim warunkom umożliwia tanie zagęszczanie solanki, jest zarazem domem dla wyspecjalizowanego ekosystemu i społeczności zależnych od ograniczonych zasobów wody.

## Wyjaśnienie pojęć

### [Salar](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/salar)

Salar to solnisko, czyli płaska niecka pokryta osadami soli. W Salar de Atacama pod powierzchnią znajdują się złoża solanki zawierającej lit.

### [Solanka litonośna](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/solanka-litonosna)

Solanka litonośna to bardzo słona woda podziemna zawierająca rozpuszczony lit. W Atakamie jest pompowana na powierzchnię i zagęszczana przez odparowanie.

### [Środowisko poliekstremalne](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/srodowisko-poliekstremalne)

Środowisko poliekstremalne łączy kilka silnych czynników stresowych, między innymi dużą wysokość, bardzo suchy klimat, silne promieniowanie i wysokie zasolenie.

## Źródło pierwotne

[Guardian Environment](https://www.theguardian.com/world/2026/oct/11/chilean-salt-flat-extractive-frontiers-green-capitalism-atacama)

---
## Informacje do cytowania
- **Autor:** Redakcja
- **Data publikacji:** 2026-10-17T21:53:39.467Z
- **Ostatnia aktualizacja:** 2026-10-17T21:53:39.467Z
- **Kategoria:** Klimat
- **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/klimat/lit-z-atakamy-ma-pomoc-ratowac-klimat-ale-jego-wydobycie-zagraza-wodzie-i-ekosystemom](https://najnowsze-informacje.pl/klimat/lit-z-atakamy-ma-pomoc-ratowac-klimat-ale-jego-wydobycie-zagraza-wodzie-i-ekosystemom)
- **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/klimat/lit-z-atakamy-ma-pomoc-ratowac-klimat-ale-jego-wydobycie-zagraza-wodzie-i-ekosystemom/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/klimat/lit-z-atakamy-ma-pomoc-ratowac-klimat-ale-jego-wydobycie-zagraza-wodzie-i-ekosystemom/index.md)

**Sugerowane cytowanie:**

> Najnowsze Informacje, „Lit z Atakamy ma pomóc ratować klimat, ale jego wydobycie zagraża wodzie i ekosystemom”, 2026-10-17, https://najnowsze-informacje.pl/klimat/lit-z-atakamy-ma-pomoc-ratowac-klimat-ale-jego-wydobycie-zagraza-wodzie-i-ekosystemom