---
title: "Rdzenne społeczności Panamy testują kredyty bioróżnorodności"
description: "Społeczności Wounaan i Emberá w panamskim Darién monitorują lasy i przygotowują się do udziału w rynku kredytów bioróżnorodności. Projekt ma połączyć ochronę zagrożonych gatunków z dochodami dla mieszkańców, ale wiąże się też z pytaniami o jakość certyfikacji i prawa do ziemi."
publisher: "Najnowsze Informacje"
language: "pl-PL"
canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/klimat/rdzenne-spolecznosci-panamy-testuja-kredyty-bioroznorodnosci"
markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/klimat/rdzenne-spolecznosci-panamy-testuja-kredyty-bioroznorodnosci/index.md"
date_published: "2026-09-07T21:06:00.713Z"
date_modified: "2026-09-07T21:06:06.806Z"
author: "Redakcja"
category: "Klimat"
tags:
  - "bioróżnorodność"
  - "lasy tropikalne"
  - "społeczności rdzenne"
  - "panama"
  - "finansowanie ochrony przyrody"
source_url: "https://news.mongabay.com/2026/09/in-panamas-darien-indigenous-communities-test-a-new-way-to-fund-conservation/"
source_name: "Mongabay"
image_url: "https://najnowsze-informacje.pl/api/media/file/klimat-unsplash-1788804141246.jpeg"
image_alt: "a view of a city in the distance with fog in the foreground"
image_credit: "© Zdeněk Macháček / Unsplash"
image_credit_url: "https://unsplash.com/@zmachacek"
---

# Rdzenne społeczności Panamy testują kredyty bioróżnorodności

> Monitoring lasów w Darién ujawnił setki gatunków i ma pomóc rdzennym społecznościom finansować ochronę przyrody.

## Kluczowe informacje
- W czterech społecznościach monitorowano ptaki i inne zwierzęta za pomocą rejestratorów dźwięku oraz fotopułapek.
- Zarejestrowano 199 gatunków ptaków i 73 gatunki zwierząt, w tym 15 uznawanych za zagrożone.
- Społeczności zdecydowały się przystąpić do rozwijającego się rynku kredytów bioróżnorodności.
- Certyfikacja projektu jeszcze się nie rozpoczęła, a eksperci wskazują na znaczenie przejrzystości i praw rdzennych mieszkańców.

Kiedy Elsa Quiroz zobaczyła na ekranie komputera swojego syna cętkowane ciało jaguara, nie mogła uwierzyć, że zwierzę pojawiło się w lesie należącym do jej społeczności. Do końca 2025 roku mieszkańcy Puerto Lara, rdzennej wioski Wounaan na północy panamskiego Darién, wiedzieli, że wokół nich żyje wiele gatunków ptaków. Nie zdawali sobie jednak sprawy, że w pobliżu ich domów można także uchwycić jaguara.

## Fotopułapki pokazały ukryte bogactwo lasu

Puerto Lara leży w pobliżu autostrady Panamerykańskiej, na obszarze znanym z dużej różnorodności biologicznej. Dwie fotopułapki ustawione na terenie społeczności, którego las zajmuje około 600 hektarów, rejestrowały zwierzęta przechodzące przez rzadko używaną ścieżkę. Samuel Cheucarama, syn Quiroz, co dwa tygodnie przeglądał zdjęcia. Na fotografiach pojawiały się aguti, króliki nakrapiane, indyki, oceloty nadrzewne, małpy białogłowe i inne zwierzęta.

Monitoring był częścią większego projektu prowadzonego w czterech społecznościach we wschodniej Panamie. Łącznie zarządzają one około 18 tysiącami hektarów lasu tropikalnego. Celem przedsięwzięcia było nie tylko rozpoznanie lokalnej przyrody, lecz także sprawdzenie, czy ochrona lasów może stać się podstawą alternatywnych źródeł dochodu. Od początku projekt opierał się na wiedzy rdzennej ludności i decyzjach podejmowanych przez same społeczności.

- W latach 2024 i 2025 przeszkolono 12 osób do instalowania 80 rejestratorów dźwięku oraz obsługi siedmiu fotopułapek.
- Rejestratory działały przez dwa miesiące, a kamery przenoszono co dwa tygodnie w wybrane przez mieszkańców miejsca.
- Nagrania pozwoliły rozpoznać 199 gatunków ptaków, w tym 11 migrujących.
- Fotopułapki zarejestrowały 73 gatunki zwierząt, w tym 15 sklasyfikowanych jako zagrożone.
- Wśród obserwowanych zwierząt znalazły się trzy gatunki parasolowe: jaguar, tapir amerykański i orzeł czubaty.

## Dane zmieniły sposób patrzenia na las

Wyniki pokazały, że niewielki obszar wokół Puerto Lara jest siedliskiem znacznie większej liczby gatunków, niż wcześniej przypuszczali mieszkańcy. W całym projekcie odnotowano między innymi 199 gatunków ptaków. Według danych Health in Harmony 81 procent z nich występuje wyłącznie w zdrowych, dojrzałych lasach. To nie oznacza, że sama obecność ptaków jest pełną oceną stanu ekosystemu, ale dostarcza społecznościom konkretnego punktu odniesienia do dalszej ochrony terenu.

Na zdjęciach z kamer znalazły się także gatunki wymieniane na Czerwonej Liście IUCN. Małpa wyjca płaszczowa, kapucynka panamska i czubacz hełmiasty są uznawane za narażone na wyginięcie. Pająkożer brunatnogłowy ma status gatunku zagrożonego. Zarejestrowano również jaguary, tapiry amerykańskie i orły czubate, czyli gatunki parasolowe, których ochrona może wspierać zachowanie większej części leśnego ekosystemu.

Mieszkańcy nie byli jedynie odbiorcami gotowej metody badawczej. Każda z wiosek wskazała osoby odpowiedzialne za ustawianie urządzeń i wyznaczyła miejsca monitoringu. Społeczności podały również lokalne nazwy obserwowanych gatunków oraz opisały ich znaczenie duchowe, gospodarcze i ekologiczne. Początkowa lista 15 gatunków została zachowana, ale sposób prowadzenia badania przeprojektowano wspólnie od podstaw, pozostawiając tylko podstawowe wymagania techniczne, takie jak minimalne odległości między urządzeniami.

## Presja na lasy i niepewny status ziemi

Projekt powstał w warunkach silnej presji ekonomicznej i prawnej. Według danych Global Nature Watch w ciągu ostatnich 23 lat Darién stracił 23 tysiące hektarów wilgotnego lasu pierwotnego. Za wylesianie odpowiadają między innymi nielegalna wycinka oraz rozszerzanie terenów rolniczych. Społeczności mówią, że otrzymują niewielkie wsparcie od władz lokalnych i krajowych, a jednocześnie muszą mierzyć się z wejściem drwali i rolników na obszary, do których nie mają w pełni uznanych praw.

Skala problemu jest widoczna w przypadku Arimae, społeczności zamieszkanej przez około 170 rodzin Emberá i Wounaan. Jej przedstawiciel Elivardo Membache mówi, że w 2015 roku prawnie uznano tam 8191 hektarów lasu pierwotnego, choć społeczność pierwotnie zarządzała obszarem około 72 tysięcy hektarów. Według danych przywołanych w materiale Mongabay ponad 650 tysięcy hektarów terytoriów rdzennych w Darién nadal pozostaje przedmiotem sporów.

Mieszkańcy wskazują także na brak stabilnych źródeł utrzymania. Drogi potrzebne do transportu bananów, achiote i manioku na większe rynki są niemal nieprzejezdne. Rolnicy sprzedają więc produkty pośrednikom, którzy według relacji społeczności zatrzymują około połowy przychodu. W takich warunkach wycinka drzew lub polowanie mogą wydawać się szybszym sposobem zaspokojenia bieżących potrzeb. Projekt ma odpowiadać właśnie na ten problem, a nie zakładać, że sama ochrona przyrody rozwiąże ubóstwo.

## Od monitoringu do rynku kredytów bioróżnorodności

Po zakończeniu monitoringu cztery terytoria zdecydowały się wejść z firmą Savimbo na rozwijający się rynek kredytów bioróżnorodności. Ten etap znajduje się poza pierwotnym projektem Fundacji Indigenous Foundation działającej przy FSC, realizowanym wspólnie z Health in Harmony i innymi partnerami. Kredyt ma przedstawiać jednostkę zachowanego lub odtworzonego siedliska, a sprzedaż takich jednostek ma kierować pieniądze do osób i społeczności chroniących przyrodę.

W odróżnieniu od kredytów węglowych, które odnoszą się do ilości unikniętych lub usuniętych emisji, kredyty bioróżnorodności próbują opisać stan całych ekosystemów. W tym projekcie jednym z podstawowych wskaźników ma być obecność wybranych gatunków, rozpoznawanych za pomocą zdjęć i nagrań. Richard Field z Uniwersytetu w Nottingham ocenia, że wykorzystanie gatunków wskaźnikowych przy analizie materiału z fotopułapek jest prawdopodobnie jednym z najlepszych dostępnych rozwiązań w tej skali.

Pomiar bardziej złożonych cech ekosystemu mógłby dostarczyć dodatkowych informacji, ale wymagałby większych nakładów. Eksperci cytowani przez Mongabay wskazują, że powstaje w ten sposób trudny kompromis. Bardziej rozbudowana metodologia może podnieść wiarygodność kredytów, lecz jednocześnie zmniejszyć już ograniczone dochody trafiające do lokalnych społeczności. W tym modelu jakość danych musi więc być równoważona z kosztami monitoringu.

## Przejrzystość ma być warunkiem udziału

Społeczność Arimae odrzuciła wcześniej oferty dotyczące kredytów węglowych, ponieważ obawiała się ograniczeń w korzystaniu z terytorium zgodnie z własnym światopoglądem. Elivardo Membache mówi, że do współpracy z Savimbo przekonały mieszkańców między innymi przejrzyste informacje o umowach i sposobie podziału przychodów. Dokumenty przetłumaczono na lokalne języki przez lokalnych tłumaczy, a następnie przejrzeli je prawnicy społeczności.

Znaczenie miało także to, że współzałożyciel Savimbo Fernando Lezama identyfikuje się jako członek ludu Pijao z kolumbijskiej Amazonii, a w radzie doradczej firmy zasiadają przedstawiciele ludów Pijao i Cofán. Drea Burbank, dyrektorka generalna Savimbo, mówiła, że społeczności dostawały czas na samodzielne zdecydowanie, czy chcą uczestniczyć w projekcie. Wcześniej podpisywały jedynie umowę dotyczącą monitoringu, bez zobowiązania do późniejszego wejścia na rynek.

Jednocześnie sam udział w rynku nie oznacza jeszcze, że społeczności uzyskały zapłatę za ochronę lasu ani że projekt zakończył proces certyfikacji. Savimbo chciało współpracować przy certyfikacji z kolumbijską firmą Cercarbono, jednak przedstawiciele tej firmy przekazali, że certyfikacja projektu jeszcze się nie rozpoczęła. To ważne zastrzeżenie, ponieważ wiarygodność podmiotu certyfikującego jest jednym z warunków zaufania do kredytów.

## Doświadczenia z rynku węglowego pozostają ostrzeżeniem

Rynek kredytów bioróżnorodności rozwija się w cieniu rynku kredytów węglowych, który dostarczył zarówno przykładów finansowania ochrony środowiska, jak i licznych sporów dotyczących jakości projektów oraz praw lokalnych społeczności. W 2024 roku Trybunał Konstytucyjny Kolumbii uznał, że procedury certyfikacji prowadzone przez Cercarbono były zbyt ogólne, by zagwarantować poszanowanie praw zbiorowych i autonomii społeczności rdzennych w jednym z projektów związanych z kredytami węglowymi. Sąd uznał, że certyfikacja sprowadzała się do listy kontrolnej, a odpowiedzialność przypisał także certyfikatorowi, twórcy projektu i innym podmiotom.

Cercarbono poinformowało, że w przypadku projektu Savimbo ma zaktualizowane zasady dotyczące zabezpieczeń i wymogów weryfikacji. Savimbo przekazało, że dokładnie przeanalizowało wcześniejszą sprawę i dlatego chciało współpracować z firmą, która po krytyce przebudowała swoje procedury. Te deklaracje są jednak elementem stanowisk stron, a nie wynikiem zakończonej certyfikacji. Na obecnym etapie najpewniejszym rezultatem projektu pozostają dane z monitoringu oraz decyzja społeczności o zachowaniu nad nimi własności.

Samuel Cheucarama mówi, że zdjęcia i nagrania zmieniły nastawienie mieszkańców Puerto Lara do ich niewielkiego obszaru leśnego. Po zakończeniu monitoringu społeczność nadal posiada urządzenia i dane. Mieszkańcy zaczęli też mówić o postawieniu znaku zakazującego polowania. Dla nich wartość projektu nie ogranicza się więc do przyszłej sprzedaży kredytów. Monitoring pozwolił nazwać i udokumentować zasoby, które wcześniej były obecne, ale nie były wspólnie oceniane ani wykorzystywane w planowaniu przyszłości.

## Wyjaśnienie pojęć

### [kredyty bioróżnorodności](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/kredyty-bioroznorodnosci)

Jednostki mające przedstawiać ochronę lub odtworzenie określonego fragmentu siedliska albo stanu przyrody. Mają kierować środki do społeczności, które chronią bioróżnorodność.

### [gatunki parasolowe](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/gatunki-parasolowe)

Gatunki, których ochrona może jednocześnie pomagać wielu innym organizmom żyjącym w tym samym ekosystemie.

## Źródło pierwotne

[Mongabay](https://news.mongabay.com/2026/09/in-panamas-darien-indigenous-communities-test-a-new-way-to-fund-conservation/)

---
## Informacje do cytowania
- **Autor:** Redakcja
- **Data publikacji:** 2026-09-07T21:06:00.713Z
- **Ostatnia aktualizacja:** 2026-09-07T21:06:06.806Z
- **Kategoria:** Klimat
- **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/klimat/rdzenne-spolecznosci-panamy-testuja-kredyty-bioroznorodnosci](https://najnowsze-informacje.pl/klimat/rdzenne-spolecznosci-panamy-testuja-kredyty-bioroznorodnosci)
- **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/klimat/rdzenne-spolecznosci-panamy-testuja-kredyty-bioroznorodnosci/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/klimat/rdzenne-spolecznosci-panamy-testuja-kredyty-bioroznorodnosci/index.md)

**Sugerowane cytowanie:**

> Najnowsze Informacje, „Rdzenne społeczności Panamy testują kredyty bioróżnorodności”, 2026-09-07, https://najnowsze-informacje.pl/klimat/rdzenne-spolecznosci-panamy-testuja-kredyty-bioroznorodnosci