--- title: "Timorski gołąb zielony blisko wyginięcia. Naukowcy ostrzegają przed skutkami dekad zaniedbań" description: "Timorski gołąb zielony może być bliski funkcjonalnego wyginięcia, a jego populację szacuje się na zaledwie 100-500 osobników. Nowe badanie wskazuje, że głównymi zagrożeniami są polowania, utrata lasów i brak stałego programu ochrony." publisher: "Najnowsze Informacje" language: "pl-PL" canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/klimat/timorski-golab-zielony-blisko-wyginiecia-naukowcy-ostrzegaja-przed-skutkami-dekad-zaniedban" markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/klimat/timorski-golab-zielony-blisko-wyginiecia-naukowcy-ostrzegaja-przed-skutkami-dekad-zaniedban/index.md" date_published: "2026-08-25T21:59:03.562Z" date_modified: "2026-08-25T21:59:03.562Z" author: "Redakcja" category: "Klimat" tags: - "ochrona przyrody" - "gatunki zagrożone" - "timor-leste" - "bioróżnorodność" - "polowania" source_url: "https://news.mongabay.com/2026/08/timor-green-pigeon-nears-extinction-after-decades-of-inaction-study-warns/" source_name: "Mongabay" --- # Timorski gołąb zielony blisko wyginięcia. Naukowcy ostrzegają przed skutkami dekad zaniedbań > Naukowcy szacują, że na świecie zostało 100-500 timorskich gołębi zielonych. Gatunek może zniknąć bez szybkiej ochrony. ## Kluczowe informacje - Na świecie może żyć tylko 100-500 timorskich gołębi zielonych, prawdopodobnie bliżej dolnej granicy szacunku. - Gatunek niemal całkowicie zniknął z indonezyjskiej części wyspy Timor. - Największym bezpośrednim zagrożeniem są polowania, którym sprzyja nietypowe zachowanie ptaków. - Naukowcy apelują o szybkie działania prowadzone wspólnie z lokalnymi społecznościami. Timorski gołąb zielony, Treron psittaceus, może być o krok od wyginięcia. 20 kwietnia 2026 roku Jafet Potenzo Lopes prowadził obserwacje na południowym wybrzeżu gminy Manatuto w Timorze-Leste, gdy zarejestrował trzy żywe ptaki tego gatunku. Była to lokalizacja, w której wcześniej nie udokumentowano jego obecności. Dla jednego z nielicznych terenowych ekologów pracujących w Timorze-Leste nie była to jednak zwykła obserwacja, lecz sygnał, że gatunek wciąż ma szansę przetrwać. Populacja może liczyć zaledwie kilkaset ptaków Naukowcy szacują, że na całym świecie pozostało od 100 do 500 timorskich gołębi zielonych. Ich zdaniem rzeczywista liczba jest prawdopodobnie bliższa dolnej granicy tego przedziału. Najważniejsza zachowana populacja znajduje się w Timorze-Leste, przede wszystkim w lasach dystryktu Lautém oraz na terenie Parku Narodowego Nino Konis Santana. To ostatnie miejsce, w którym gatunek ma jeszcze utrzymywać populację zdolną do przetrwania bez natychmiastowego przesiedlania lub sztucznego rozmnażania. Timor dzieli się między Timor-Leste i indonezyjską część wyspy, czyli Timor Zachodni. Z pierwotnej pokrywy leśnej całej wyspy pozostało mniej niż 10 procent. Według najnowszego badania gatunek niemal całkowicie zniknął z Indonezji. Na wyspie Rote, gdzie dawniej występował regularnie, w 2025 roku odnotowano dwa osobniki podczas dwóch oddzielnych obserwacji. Najpełniejsze badanie pokazuje długotrwały spadek Wyniki opublikowane w czasopiśmie Oryx są najpełniejszym dotąd przeglądem sytuacji timorskiego gołębia zielonego. Autorzy zebrali obserwacje terenowe z ponad dwóch dekad i przeanalizowali dane dotyczące całego znanego zasięgu gatunku. Wśród nich znalazły się zapisy Jafeta Potenzo Lopesa, współautora badania, oraz Colina Trainora z Charles Darwin University w Australii, który spędził ponad 1400 dni na obserwowaniu tego ptaka. Trainor podczas pracy doktorskiej na początku lat 2000. niemal codziennie rejestrował timorskie gołębie zielone w lasach obszaru, który później stał się częścią Parku Narodowego Nino Konis Santana. Tak częste spotkania mogły dać mu zbyt optymistyczny obraz kondycji gatunku. Później przez lata nie prowadzono ukierunkowanych badań. Dopiero przy kolejnej ocenie IUCN inni obserwatorzy zgłaszali, że w miejscach, gdzie ptak powinien występować, pojawia się bardzo niewiele zapisów. Po ponownym przeanalizowaniu danych Trainor ustalił, że jego ostatnia obserwacja gatunku poza dystryktem Lautém pochodzi sprzed 22 lat. Na wyspie Rote jedyny wcześniejszy zapis sporządził w 2004 roku. Dwie obserwacje z 2025 roku, dotyczące pojedynczych ptaków, nie wskazują na odtworzenie dawnego zasięgu. Pokazują raczej, jak mała i rozproszona stała się populacja. Nie tylko znikające lasy. Polowania przyspieszyły kryzys Utrata siedlisk jest poważnym problemem, ponieważ na Timorze zachowała się mniej niż jedna dziesiąta pierwotnych lasów. Autorzy badania wskazują jednak, że załamania populacji nie da się wyjaśnić samym kurczeniem się lasów. Drugim, w wielu miejscach bezpośrednim czynnikiem były powtarzające się polowania, przez długi czas pozbawione skutecznej odpowiedzi ochronnej. Timorskie gołębie zielone żerują w stadach. Gromadzą się na drzewach owocujących, czasem w grupach liczących kilkadziesiąt ptaków. Mieszkańcy wschodniego Timoru nazywają je głuchymi, ponieważ po usłyszeniu strzału nie zawsze odlatują i mogą nadal żerować. To zachowanie czyni je wyjątkowo podatnymi na odstrzał. Nie wykształciły silnej reakcji unikania ludzi ani dźwięku broni, przez co presja łowiecka może szybko zabijać wiele osobników w jednym miejscu. Lopes obserwował ten mechanizm jako dziecko. Między siódmym a dziewiątym rokiem życia widział, jak jego wujkowie i kuzyni polowali na timorskie gołębie zielone z wiatrówek w rodzinnej wsi Com, położonej na terenie dzisiejszego parku narodowego. Szacuje, że podczas jednej 30-minutowej sesji, na dwóch drzewach, zabito od 60 do 70 ptaków. Jego wujek mówił, że w ciągu pół godziny można było łatwo zastrzelić wiele osobników na jednym drzewie. Dziś sam nie widuje już tam tego gatunku. Gatunek ma znaczenie także poza ekologią Dla mieszkańców Timoru-Leste utrata tego ptaka oznaczałaby więcej niż zniknięcie jednego elementu przyrody. Przez pokolenia timorski gołąb zielony był obecny w lokalnej kulturze. Jego odgłosy pojawiają się w tradycyjnej poezji i przekazach ustnych, a ptaki od dawna pełnią w miejscowej kulturze funkcję symboli. Podczas walki o niepodległość od Indonezji bojownicy ruchu oporu często przyjmowali ptasie nazwy jako pseudonimy. Jednym z nich był Berliku, określany jako ptak, który śpiewa każdego ranka. W części Timoru-Leste ochronę przyrody wspierają także zasady prawa zwyczajowego określane jako lulik. W dialekcie Fataluku z Lautém funkcjonuje również określenie Alivana Iteini, odnoszące się do miejsc, przedmiotów i elementów natury chronionych ze względu na przekonania zwyczajowe oraz duchowe wartości związane z przodkami. Takie reguły mogą obejmować święte lasy, źródła i obszary przybrzeżne. Lopes podkreśla, że niektóre duże drzewa przetrwały nie dzięki odgórnemu programowi, lecz dlatego, że lokalna wspólnota uznaje je za nietykalne. Prawo istnieje, ale brakuje działań w terenie Timor-Leste ma obecnie podstawowe przepisy dotyczące ochrony środowiska, obszarów chronionych i bioróżnorodności. José Teixeira, były sekretarz stanu do spraw środowiska i turystyki, a obecnie prawnik zajmujący się ochroną środowiska w Dili, wskazuje jednak, że same przepisy nie zapewniają ochrony gatunkowej. W czasie jego pracy w rządzie na początku lat 2000. całe ministerstwo środowiska dysponowało rocznym budżetem wynoszącym około 100 tysięcy dolarów. Inwestycje państwa od tego czasu znacznie wzrosły, ale nie przełożyły się automatycznie na program poświęcony temu konkretnemu ptakowi. Największym problemem jest wdrażanie i egzekwowanie prawa, a także brak stałego monitoringu populacji, wyspecjalizowanych kadr i stabilnego finansowania. Timorski gołąb zielony nie ma dedykowanego programu odbudowy, regularnego monitorowania liczebności ani trwałych nakładów na ochronę. Portal Mongabay zwrócił się o komentarz do Ministerstwa Rolnictwa, Rybołówstwa, Hodowli i Leśnictwa Timoru-Leste, lecz nie otrzymał odpowiedzi. Zmiana kategorii nie wystarczy bez lokalnego partnerstwa Autorzy badania proponują podniesienie statusu gatunku z zagrożonego wyginięciem do kategorii krytycznie zagrożony wyginięciem. Alex Berryman z BirdLife International, współautor opracowania i szef ocen Czerwonej listy IUCN dla Azji, podkreśla jednak, że taka zmiana nie uruchamia automatycznie działań ani pieniędzy. Jest sygnałem podnoszącym rangę problemu i wskazującym pilność sytuacji, lecz ostatecznie zasoby zależą od decyzji ludzi i instytucji. Berryman zwraca uwagę, że o zainteresowaniu ochroną konkretnego gatunku decyduje nie tylko skala zagrożenia. Znaczenie mają również publiczna atrakcyjność zwierzęcia, obecność w już finansowanym obszarze, dostępność siedliska oraz istnienie lokalnych liderów i instytucji zdolnych prowadzić działania. Timorski gołąb zielony nie jest postrzegany jako szczególnie efektowny nawet na tle innych gołębi i turkawek, a większość jego pozostałej populacji żyje w kraju mało znanym zachodniej opinii publicznej. To pomaga wyjaśnić, dlaczego ostrzeżenia o zagrożeniu, obecne w ocenach od 2000 roku, przez dekady nie przełożyły się na celową ochronę. Naukowcy twierdzą, że ratunek wciąż jest możliwy, ponieważ główne obecne zagrożenie można ograniczyć. Colin Trainor wskazuje na połączenie edukacji, egzekwowania prawa i działań prowadzonych wspólnie z mieszkańcami. Jego zdaniem kluczowe jest szybkie ograniczenie polowań. Jednym z rozważanych wzorców jest wykorzystanie wiedzy byłych myśliwych i zatrudnianie ich jako obywatelskich obserwatorów przyrody. Taki model, stosowany w innej części Azji, może przekształcić znajomość lokalnych lasów w narzędzie ochrony. Teixeira i badacze zgodnie wskazują, że skuteczna ochrona powinna łączyć współczesne przepisy środowiskowe z mechanizmami wspólnotowymi. Traktowanie mieszkańców wyłącznie jako adresatów zakazów byłoby słabszym rozwiązaniem niż włączenie ich do podejmowania decyzji i kontroli terenu. Lopes podkreśla, że Timor-Leste ponosi dziś globalną odpowiedzialność za gatunek, którego nie można zastąpić, jeśli zniknie z wyspy. Berryman ostrzega natomiast, że bez działań timorski gołąb zielony niemal na pewno wyginie. O jego przyszłości zdecyduje nie tylko wiedza naukowców i przepisy państwa, lecz także to, czy lokalne zespoły otrzymają realne wsparcie. ## Wyjaśnienie pojęć ### [prawo zwyczajowe](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/prawo-zwyczajowe) Zasady ochrony miejsc i zasobów wynikające z lokalnych tradycji, wierzeń oraz decyzji wspólnot. ## Źródło pierwotne [Mongabay](https://news.mongabay.com/2026/08/timor-green-pigeon-nears-extinction-after-decades-of-inaction-study-warns/) --- ## Informacje do cytowania - **Autor:** Redakcja - **Data publikacji:** 2026-08-25T21:59:03.562Z - **Ostatnia aktualizacja:** 2026-08-25T21:59:03.562Z - **Kategoria:** Klimat - **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/klimat/timorski-golab-zielony-blisko-wyginiecia-naukowcy-ostrzegaja-przed-skutkami-dekad-zaniedban](https://najnowsze-informacje.pl/klimat/timorski-golab-zielony-blisko-wyginiecia-naukowcy-ostrzegaja-przed-skutkami-dekad-zaniedban) - **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/klimat/timorski-golab-zielony-blisko-wyginiecia-naukowcy-ostrzegaja-przed-skutkami-dekad-zaniedban/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/klimat/timorski-golab-zielony-blisko-wyginiecia-naukowcy-ostrzegaja-przed-skutkami-dekad-zaniedban/index.md) **Sugerowane cytowanie:** > Najnowsze Informacje, „Timorski gołąb zielony blisko wyginięcia. Naukowcy ostrzegają przed skutkami dekad zaniedbań”, 2026-08-25, https://najnowsze-informacje.pl/klimat/timorski-golab-zielony-blisko-wyginiecia-naukowcy-ostrzegaja-przed-skutkami-dekad-zaniedban