--- title: "Zmarł Pete Brosius, antropolog, który pomógł udokumentować opiekę Penan nad lasem" description: "Pete Brosius przez cztery dekady dokumentował relacje ludu Penan z lasem w Sarawaku. Jego praca pomogła uznać praktykę molong za system tradycyjnego zarządzania ziemią." publisher: "Najnowsze Informacje" language: "pl-PL" canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/klimat/zmarl-pete-brosius-antropolog-ktory-pomogl-udokumentowac-opieke-penan-nad-lasem" markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/klimat/zmarl-pete-brosius-antropolog-ktory-pomogl-udokumentowac-opieke-penan-nad-lasem/index.md" date_published: "2026-08-25T21:25:42.168Z" date_modified: "2026-08-25T21:25:48.985Z" author: "Redakcja" category: "Klimat" tags: - "sarawak" - "penan" - "ochrona lasów" - "prawa ludności rdzennej" - "molong" source_url: "https://news.mongabay.com/short-article/2026/08/pete-brosius-brought-penan-forest-stewardship-into-court/" source_name: "Mongabay" --- # Zmarł Pete Brosius, antropolog, który pomógł udokumentować opiekę Penan nad lasem > Badania Pete'a Brosiusa pokazały, że Penan aktywnie zarządzali lasem. Jego dokumentacja wsparła ich roszczenia do ziemi w sądzie. ## Kluczowe informacje - Pete Brosius przez cztery dekady badał społeczności Penan i ich relacje z lasem. - Pokazywał, że reakcje Penan na wyrąb różniły się między społecznościami. - Dokumentacja praktyki molong pomogła w 2012 roku w sprawie o prawa zwyczajowe do ziemi. - Mimo precedensu sądowego roszczenia do ziemi w głębi Sarawaku nadal pozostają sporne. Pete Brosius, antropolog, który przez cztery dekady prowadził badania wśród Penan w Sarawaku, zmarł 29 lipca w wieku 72 lat. Jego praca dotyczyła jednego z najważniejszych sporów o lasy i ziemię w tym regionie. Pokazywała, że Penan nie byli ani jednolitą społecznością biernie podporządkowaną zagranicznym aktywistom, ani wyłącznie symbolem romantycznej walki o nietkniętą przyrodę. Podejmowali własne decyzje w warunkach presji ze strony przemysłu drzewnego, władz i zmian zachodzących w lesie. Konfrontacja na drogach wyrębowych Na początku lat 90. drogi wytyczane przez lasy Górnego Baramu stały się miejscem ostrego konfliktu. Rodziny Penan wznosiły drewniane barykady i blokowały przejazd buldożerom oraz ciężarówkom przewożącym drewno. Dochodziło także do konfrontacji z siłami bezpieczeństwa. Protesty przyciągnęły międzynarodową uwagę, a administracja ówczesnego szefa rządu Sarawaku, Abdula Taiba Mahmuda, ograniczała dostęp mediów i przedstawiała Penan jako zacofaną społeczność wykorzystywaną przez zagranicznych aktywistów. Nie wszystkie społeczności Penan reagowały na wyrąb w ten sam sposób. Część organizowała blokady, inne negocjowały odszkodowania albo szukały pracy. Brosius wiązał te różnice z odmienną historią i lokalnymi relacjami z ziemią. Międzynarodowe kampanie upraszczały złożone spory o terytorium i władzę do jednej opowieści. Między lokalną decyzją a globalną kampanią Brosius krytycznie analizował zarówno narrację władz i interesów przemysłu drzewnego, jak i niektóre przedstawienia tworzone przez organizacje ekologiczne. W jego ocenie międzynarodowe kampanie mogły zmieniać sposób opisywania kultury Penan i ich wiedzy o środowisku. Lokalne konflikty dotyczące ziemi oraz politycznej sprawczości stawały się prostszymi historiami przygotowanymi dla odbiorców w Europie i Ameryce Północnej. Taki obraz mógł mieć konsekwencje prawne i polityczne. Jeśli ludność rdzenna była przedstawiana jako żyjąca poza rynkiem i współczesną polityką, jej roszczenia łatwiej było odrzucać jako niepasujące do obowiązujących reguł. Molong jako dowód zarządzania lasem Najważniejszym elementem pracy Brosiusa było dokumentowanie sposobu, w jaki Penan korzystali z lasu bez jego całkowitego oczyszczania. Od początku lat 80. badacz gromadził genealogie, mapy, notatki językowe, fotografie oraz historie migracji poszczególnych rodzin. Opisywał także praktykę molong, którą można w przybliżeniu tłumaczyć jako zachowywanie lub pielęgnowanie. Rodziny Penan przez pokolenia opiekowały się określonymi skupiskami dzikiego sago, drzew owocowych i drewna wykorzystywanego do budowy łodzi. Pozyskiwały dojrzałe pnie, pozostawiając młodsze pędy, aby mogły dalej rosnąć. W 2012 roku Brosius wystąpił jako biegły w sprawie o Native Customary Rights dotyczącej społeczności Long Jaik. Wykorzystał zgromadzoną przez dekady dokumentację, aby zakwestionować twierdzenie, że Penan jedynie przemieszczali się po niezarządzanej puszczy. Sąd uznał, że molong było aktywnym i uporządkowanym systemem historycznej opieki nad lasem. Rozstrzygnięcie ustanowiło precedens dla roszczeń Penan do ziemi na podstawie ich zwyczajowego użytkowania. Orzeczenie nie zakończyło jednak sporu o przyszłość interioru Sarawaku. Do tego czasu większość pierwotnych lasów dipterokarpowych została zdegradowana przez wyrąb, wycięta pod plantacje palm olejowych i drzewne albo zalana po budowie zapór. Nawet po sądowym przełomie roszczenia dotyczące praw zwyczajowych do ziemi pozostawały kwestionowane. Latem poprzedzającym śmierć Brosius wrócił do Sarawaku i przez kilka tygodni mapował wraz z rodzinami Penan ich obszary przodków, kontynuując pracę rozpoczętą cztery dekady wcześniej. Jego dorobek pokazuje, że ochrona lasu może być jednocześnie kwestią ekologii, historii społecznej i prawa do uznania lokalnej wiedzy. ## Wyjaśnienie pojęć ### [molong](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/molong) Penanska praktyka zachowywania i pielęgnowania określonych zasobów leśnych, takich jak dzikie sago, drzewa owocowe i drewno na łodzie. ### [prawa zwyczajowe do ziemi](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/prawa-zwyczajowe-do-ziemi) Prawa do terytorium wynikające z historycznego, utrwalonego użytkowania ziemi przez daną społeczność. ## Źródło pierwotne [Mongabay](https://news.mongabay.com/short-article/2026/08/pete-brosius-brought-penan-forest-stewardship-into-court/) --- ## Informacje do cytowania - **Autor:** Redakcja - **Data publikacji:** 2026-08-25T21:25:42.168Z - **Ostatnia aktualizacja:** 2026-08-25T21:25:48.985Z - **Kategoria:** Klimat - **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/klimat/zmarl-pete-brosius-antropolog-ktory-pomogl-udokumentowac-opieke-penan-nad-lasem](https://najnowsze-informacje.pl/klimat/zmarl-pete-brosius-antropolog-ktory-pomogl-udokumentowac-opieke-penan-nad-lasem) - **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/klimat/zmarl-pete-brosius-antropolog-ktory-pomogl-udokumentowac-opieke-penan-nad-lasem/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/klimat/zmarl-pete-brosius-antropolog-ktory-pomogl-udokumentowac-opieke-penan-nad-lasem/index.md) **Sugerowane cytowanie:** > Najnowsze Informacje, „Zmarł Pete Brosius, antropolog, który pomógł udokumentować opiekę Penan nad lasem”, 2026-08-25, https://najnowsze-informacje.pl/klimat/zmarl-pete-brosius-antropolog-ktory-pomogl-udokumentowac-opieke-penan-nad-lasem