---
title: "Wystawa w Nowym Jorku pokazuje dwa stulecia sztuki graficznej rdzennych narodów"
description: "Wystawa „Designed to Be Red” w nowojorskim Poster House prezentuje dwa stulecia sztuki graficznej ponad 60 rdzennych narodów i plemion. Ekspozycja podważa granice między plakatem, projektowaniem, rzemiosłem i sztuką oraz przypomina o komercyjnym wykorzystywaniu wizerunków rdzennych społeczności."
publisher: "Najnowsze Informacje"
language: "pl-PL"
canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/kultura/wystawa-w-nowym-jorku-pokazuje-dwa-stulecia-sztuki-graficznej-rdzennych-narodow"
markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/kultura/wystawa-w-nowym-jorku-pokazuje-dwa-stulecia-sztuki-graficznej-rdzennych-narodow/index.md"
date_published: "2026-10-17T21:42:12.125Z"
date_modified: "2026-10-17T22:07:27.089Z"
author: "Redakcja"
category: "Kultura"
tags:
  - "sztuka rdzenna"
  - "design"
  - "plakat"
  - "muzea"
  - "sztuka amerykańska"
source_url: "https://www.artnews.com/art-news/market/a-landmark-survey-of-native-graphic-arts-defies-expectations-1234802351/"
source_name: "ARTnews"
image_url: "https://najnowsze-informacje.pl/api/media/file/kultura-unsplash-1792087308449.jpeg"
image_alt: "people watching photos"
image_credit: "© Markus Spiske / Unsplash"
image_credit_url: "https://unsplash.com/@markusspiske"
---

# Wystawa w Nowym Jorku pokazuje dwa stulecia sztuki graficznej rdzennych narodów

> W Poster House otwarto przekrojową wystawę sztuki graficznej rdzennych narodów, która łączy plakaty, rzemiosło, obiekty i protest.

## Kluczowe informacje
- „Designed to Be Red” obejmuje dwa stulecia prac ponad 60 rdzennych narodów i plemion.
- Ekspozycja dzieli materiał na pięć tematów, między innymi rdzenną radość, protest i marketing ekstrakcyjny.
- Kurator Brian Johnson rozszerza pojęcie plakatu o obiekty, tkaniny, ceramikę i inne formy publicznego komunikatu.
- Wystawa ma w przyszłości trafić także do miejsc związanych bezpośrednio z rdzennymi społecznościami.

W nowojorskim Poster House można oglądać wystawę „Designed to Be Red”, określaną jako przełomowy przegląd sztuki graficznej rdzennych narodów. Ekspozycja obejmuje dwa stulecia i prace związane z ponad 60 plemionami i narodami. Jej kurator, projektant Brian Johnson, zrezygnował z tradycyjnego układu chronologicznego. Zamiast jednej linii czasu zaproponował wystawę zbudowaną wokół tematów, które pozwalają zestawiać odległe epoki, różne społeczności i odmienne sposoby komunikowania własnej tożsamości.

## Wystawa zbudowana wokół pięciu tematów

Materiał został podzielony na pięć części: „Indigenous Joy”, czyli rdzenną radość, „Creative Sovereignty”, czyli suwerenność twórczą, „Protest”, „It’s Complicated” oraz „Extractive Marketing”. Sekcje tworzą układ opasujący jedną galerię, dlatego zwiedzający mogą rozpocząć oglądanie z obu stron. Johnson sugeruje początek od części poświęconej radości, jednak nawet jej najbardziej psychodeliczne prace, związane z falą młodzieżowej kultury lat 60., pokazują, że doświadczenie rdzennych społeczności nie daje się oddzielić od historii przemocy, wywłaszczeń i walki o własny głos.

- Ekspozycja obejmuje dwa stulecia sztuki i projektowania.
- Wystawa prezentuje prace ponad 60 rdzennych narodów i plemion.
- Pięć głównych tematów to rdzenną radość, suwerenność twórcza, protest, złożoność oraz marketing ekstrakcyjny.
- Wśród artystów i kolektywów są między innymi Kent Monkman, Onaman Collective, Anna Tsouhlarakis i Jeffrey Gibson.

Johnson, obywatel Monacan Indian Nation, podkreśla, że protest jest dosłownie „kręgosłupem całej galerii”. Wystawa powstała także po to, aby skorygować historię sztuki graficznej, w której rdzennych projektantów i twórców często pomijano. Jej drugim celem jest przeciwstawienie się utrwalonemu w kulturze popularnej zestawowi uproszczonych wizerunków: „wodza” przedstawianego jako bezimienna, cierpiąca postać, prowokacyjnej księżniczki czy dumnego wojownika pozbawionego indywidualności. Kurator zaznacza, że rdzenne narody nie tworzą jednej zbiorowości i nie powinny być opisywane za pomocą jednego mitu.

W tej perspektywie ważna jest sama różnorodność uczestników. Onaman Collective reprezentują oryginalne plakaty przygotowane na protesty przeciwko rurociągowi Dakota Access Pipeline. Anna Tsouhlarakis, obecna w najnowszej edycji Whitney Biennial, pokazała baner z projektu Native Guide Project. Widnieje na nim zdanie „I Really Like the Way You Respect Native American Rights”, zapisane przy użyciu mocnej, bezosobowej typografii. Z kolei prace Jeffreya Gibsona zestawiono z radosnymi współpracami z Luzene Hill, Ericem-Paulem Riege i Daną Claxton. Taki dobór podkreśla, że twórczość rdzennych artystów obejmuje zarówno humor i celebrację, jak i pamięć, aktywizm oraz krytykę instytucji.

## Co może być plakatem?

Tytuł „Designed to Be Red” opiera się na podwójnym znaczeniu słów „red” i „read”, czyli „czerwony” oraz „czytać”. Johnson świadomie umieścił w nim określenie obciążone rasistowską historią, a jednocześnie odwołał się do prac zaprojektowanych tak, aby można je było odczytać, zrozumieć i przemyśleć. Kurator wskazuje też na związki z ruchem Red Power i American Indian Movement. W obu przypadkach chodzi o odzyskiwanie znaczeń, które wcześniej były narzucane rdzennym społecznościom z zewnątrz.

Ekspozycja stawia pytanie, co właściwie można uznać za plakat. Dla Johnsona w rdzennym kontekście plakat nie musi oznaczać arkusza papieru powieszonego na ścianie. To obiekt, który przekazuje komunikat za pomocą typografii, języka wizualnego albo języka używanego przez daną społeczność i jest przeznaczony do publicznego pokazania lub wyrażenia. Takie ujęcie pozwala włączyć do historii projektowania przedmioty, które w muzeach bywają klasyfikowane jako rzemiosło, sztuka użytkowa albo obiekty etnograficzne.

Przykładem jest „Because Once You Enter My House, It Becomes Our House” z 2020 roku, miniaturowa zigguratowa forma Jeffreya Gibsona inspirowana architekturą Cahokii, starożytnego rdzennego miasta położonego w pobliżu dzisiejszego St. Louis. Wystawa pokazuje także ceramiczny pas wampum Tony’ego Gonyei, nawiązujący do tradycji Haudenosaunee sięgającej połowy XVI wieku, oraz „Navajo Dye Chart” Elli Myers. Ten ostatni obiekt przedstawia około 40 roślin i kolory, które można z nich uzyskać na wełnie. W każdym przypadku wiedza o materiale, technice i zastosowaniu staje się częścią publicznego komunikatu.

## Protest zapisany na skórze bizona

Jednym z najważniejszych obiektów jest deklaracja związana z okupacją wyspy Alcatraz. Rdzenni Amerykanie zajęli wyspę u wybrzeży San Francisco w 1969 roku i pozostali na niej do 1971 roku. W tym czasie ogłosili żądanie zwrotu wyspy, która po wcześniejszym użytkowaniu przez osadników znajdowała się w złym stanie. Proklamację zapisano na rozciągniętej skórze bizona. Dla Johnsona ten obiekt pokazuje, że publiczny komunikat nie musi powstawać na papierze ani przy użyciu wielkiej prasy drukarskiej. Może zostać wykonany na materiale dostępnym dla danej społeczności, a następnie umieszczony w przestrzeni publicznej.

Skórę odnalazła Emma Waggoner, projektantka należąca do Cherokee Nation. Obiekt znajduje się w kolekcji U.S. Marshals Museum w Arkansas. Waggoner wraz z żoną pojechała tam, aby go obejrzeć, a później rozpoczęła rozmowy o wypożyczeniu. W przygotowaniu transferu pomogły kontakty między archiwistami i pracownikami instytucji. Johnson opisuje tę historię jako przykład tego, że dostęp do ważnych obiektów często staje się możliwy dzięki relacjom między ludźmi, a nie wyłącznie formalnym procedurom.

Zmiana miejsca ekspozycji zmienia także sposób odczytania obiektu. W muzeum w Arkansas skóra była częścią przechowywanej kolekcji. W Poster House została pokazana jako aktywny protest i dokument walki o prawa rdzennych mieszkańców. Johnson podkreśla, że nie jest to obiekt sakralny, ale nadal przemawia do współczesnych widzów. Jego obecność przypomina również, że projektowanie może być praktyką polityczną, nawet jeśli nie przybiera formy drukowanego plakatu. Publiczny komunikat może działać poprzez materiał, skalę, miejsce i historię przedmiotu.

## Korekta kanonu i odzyskiwanie autorstwa

Wystawa kwestionuje również sposób, w jaki nauczano historii projektowania. Johnson mówi, że edukacja artystyczna często przedstawia niemiecką szkołę Bauhaus jako początek nowoczesnego projektowania, a następnie opisuje drogę tych idei przez Yale, Black Mountain College, Cranbrook, Otis i CalArts. W takim ujęciu inne tradycje zostają zepchnięte na dalszy plan. Johnson prowadzi Polymode Studio, a w 2020 roku rozpoczął także działalność szkoły BIPOC Design History. Jej zajęcia dotyczą między innymi czarnego projektowania w Stanach Zjednoczonych, projektowania graficznego w języku hiszpańskim oraz twórczości regionu SWANA. Uczestnicy próbują wskazywać osoby i nurty celowo pomijane w dominującym kanonie.

Temu samemu celowi służy określenie „Designer Once Known”, używane na etykietach zamiast tradycyjnego „Unknown artist”, czyli „artysta nieznany”. Według Johnsona słowo „nieznany” brzmi jak rezygnacja z poszukiwań i odbiera twórcy człowieczeństwo. Osoba, która wykonała dany przedmiot, była przecież znana swojej społeczności, kochana i osadzona w konkretnej relacji z nauczycielami, rodziną, narodem oraz odbiorcami. Formuła „Designer Once Known” nie udaje, że autorstwo zostało ustalone. Zostawia jednak miejsce na przyszłe uzupełnienie informacji i traktuje brak danych jako skutek historycznego niedowartościowania, a nie dowód, że autor nigdy nie istniał.

W części „It’s Complicated” oraz „Extractive Marketing” wystawa pokazuje, jak sztuka i projektowanie mogły jednocześnie zachwycać formalnie i uczestniczyć w systemie wykorzystywania rdzennych ludzi, ziemi oraz obrazów. Przykładem są prace Winolda Reissa, niemieckiego imigranta, który od końca lat 80. XIX wieku działał w Stanach Zjednoczonych i stał się ważną postacią renesansu harlemskiego. Reiss malował także portrety członków społeczności Blackfeet w Montanie. Zdobył ich zaufanie, płacił za pozowanie i korzystał z tłumacza, a po jego śmierci jego prochy rozsypano na terenie rezerwatu. Jednocześnie sprzedał portrety przedsiębiorstwu kolejowemu Great Northern Railroad. Firma wykorzystywała je do promocji swojej trasy, między innymi na kartach do gry i wizytówkach. Przy przedstawianych osobach nie umieszczano ich nazwisk, nie pytano o zgodę, a pieniądze nie trafiały do rezerwatu. To właśnie ta sprzeczność interesuje Johnsona: obraz może być świetnie zaprojektowany, a zarazem służyć komercyjnemu systemowi, który czerpie z cudzej kultury bez udziału jej twórców.

Kurator zastrzega, że „Designed to Be Red” nie jest wystawą kompletną. Nie sposób przedstawić wszystkich 574 plemion uznawanych federalnie w Stanach Zjednoczonych, a tym bardziej społeczności nieuznawanych formalnie lub całkowicie wymazanych z dominującej historii. Dlatego Johnson chciałby, aby ekspozycja trafiła w przyszłości między innymi do Pine Ridge albo Oklahoma City, a w każdym nowym miejscu była uzupełniana o lokalne archiwa i materiały. W Nowym Jorku znalazło się wiele obiektów związanych z Lenape, ponieważ wystawa powstała na ich ziemi. Jej dalszy rozwój ma zależeć od ludzi, którzy będą ją oglądać. Jednym z najważniejszych celów jest dotarcie do rdzennych nastolatków i pokazanie im, że mogą tworzyć własne obrazy, komunikaty i obiekty oraz że mają prawo zajmować miejsce w historii projektowania.

## Wyjaśnienie pojęć

### [marketing ekstrakcyjny](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/marketing-ekstrakcyjny)

Wykorzystywanie wizerunków, historii lub symboli danej grupy dla celów komercyjnych bez jej udziału w decyzjach i bez odpowiedniego udziału w korzyściach.

### [suwerenność](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/suwerennosc)

Suwerenność to najwyższa i niezależna władza państwa nad własnym terytorium oraz możliwość samodzielnego podejmowania decyzji bez podporządkowania innemu państwu.

## Źródło pierwotne

[ARTnews](https://www.artnews.com/art-news/market/a-landmark-survey-of-native-graphic-arts-defies-expectations-1234802351/)

---
## Informacje do cytowania
- **Autor:** Redakcja
- **Data publikacji:** 2026-10-17T21:42:12.125Z
- **Ostatnia aktualizacja:** 2026-10-17T22:07:27.089Z
- **Kategoria:** Kultura
- **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/kultura/wystawa-w-nowym-jorku-pokazuje-dwa-stulecia-sztuki-graficznej-rdzennych-narodow](https://najnowsze-informacje.pl/kultura/wystawa-w-nowym-jorku-pokazuje-dwa-stulecia-sztuki-graficznej-rdzennych-narodow)
- **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/kultura/wystawa-w-nowym-jorku-pokazuje-dwa-stulecia-sztuki-graficznej-rdzennych-narodow/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/kultura/wystawa-w-nowym-jorku-pokazuje-dwa-stulecia-sztuki-graficznej-rdzennych-narodow/index.md)

**Sugerowane cytowanie:**

> Najnowsze Informacje, „Wystawa w Nowym Jorku pokazuje dwa stulecia sztuki graficznej rdzennych narodów”, 2026-10-17, https://najnowsze-informacje.pl/kultura/wystawa-w-nowym-jorku-pokazuje-dwa-stulecia-sztuki-graficznej-rdzennych-narodow