Sliman Mansour, jeden z najważniejszych malarzy współczesnej sztuki arabskiej i twórca, którego dorobek stał się symbolem palestyńskiej walki o państwowość, zmarł w wieku 79 lat. O jego śmierci poinformowała rodzina. Wcześniej bliscy przekazali, że artysta był w stanie krytycznym. „Ostatni rozdział został napisany”, napisała rodzina Mansoura w mediach społecznościowych, żegnając ojca jako człowieka, który pozostawił po sobie życie pełne piękna, pamięci i dziedzictwo mające trwać w osobach, na które wpłynął.
Mansour należał do pokolenia artystów, którzy traktowali malarstwo nie tylko jako osobistą wypowiedź, lecz także jako sposób zachowania świadectwa palestyńskiego doświadczenia. Ich prace pomagały przenosić pamięć o kraju poza mury oddzielające Gazę i Zachodni Brzeg od reszty świata. Jednocześnie przeciwstawiały się przedstawianiu Palestyny wyłącznie przez obrazy śmierci i zniszczenia. W twórczości Mansoura pojawiały się także wytrwałość, nadzieja, wspólnota i przywiązanie do miejsca.
Najbardziej rozpoznawalnym dziełem artysty jest obraz „Jamal Al Mahamel”, znany także jako „Camel of Hardship”, namalowany w 1973 roku. Przedstawia starszego palestyńskiego tragarza, który niesie na plecach Jerozolimę. Mężczyzna idzie do przodu, a w centrum kompozycji widoczna jest złota kopuła meczetu Al-Aksa we wschodniej Jerozolimie. Obraz łączy surrealistyczny sposób budowania sceny z silnym ładunkiem emocjonalnym i jednoznacznym zakorzenieniem w palestyńskiej historii.
Słownik artykułu
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
Mansour urodził się w Birzeit w 1947 roku, rok przed masowym wysiedleniem i pozbawieniem majątku palestyńskich Arabów, które towarzyszyły powstaniu państwa Izrael. To doświadczenie, określane po arabsku jako Nakba, oraz późniejsza historia okupacji pozostawały silnie związane z jego życiem i praktyką artystyczną. W 1970 roku ukończył Akademię Sztuki i Wzornictwa Bezalel w Jerozolimie. Należał do pierwszego pokolenia Palestyńczyków wychowanych w tym mieście po rozpoczęciu okupacji.
Jak wspominał w rozmowie z „Arab Weekly”, palestyński ruch artystyczny zaczął działać w sposób zorganizowany dopiero na początku lat 70. Wcześniej brakowało infrastruktury i ram dla działalności artystycznej, a twórcy byli odizolowani od międzynarodowych przemian w kulturze. Podróżowanie było utrudnione, niektórym artystom zakazywano wyjazdów, dochodziło także do aresztowań i konfiskaty prac. Sam Mansour mówił, że trafiał do więzienia cztery lub pięć razy.
W 1972 roku Mansour i jego rówieśnicy zorganizowali pierwszą wystawę grupową w okupowanej Palestynie. Uczestniczyło w niej około 18 artystów z Zachodniego Brzegu i Gazy. Rok później powołali Ligę Artystów Palestyńskich, której Mansour przewodził w latach 1986 do 1990. Później współtworzył także Gallery 79, pierwszą przestrzeń sztuki na Zachodnim Brzegu. Te działania miały znaczenie nie tylko organizacyjne. Pomagały stworzyć podstawy środowiska, które mogło działać mimo ograniczeń politycznych i komunikacyjnych.
W latach 80. izraelskie przepisy ograniczały używanie w sztuce kolorów czerwonego, czarnego, zielonego i białego, ponieważ kojarzono je z palestyńską flagą. Mansour opowiadał, że zakaz ten przyczynił się do rozpowszechnienia arbuza jako symbolu oporu. Jego barwy przypominają kolory flagi, ale sam owoc nie był objęty takim ograniczeniem. W ten sposób codzienny przedmiot zaczął funkcjonować jako czytelny znak palestyńskiej tożsamości i sprzeciwu.
W 1989 roku, dwa lata po rozpoczęciu pierwszej Intifady przeciw izraelskiej okupacji, Mansour wraz z Nabilem Ananim, Verą Tamari i Tayseerem Barakatem współtworzył ruch New Visions. Artyści zrezygnowali z importowanych materiałów z Izraela i Zachodu na rzecz tego, co można było znaleźć lub pozyskać lokalnie. W ich pracach pojawiały się oliwa z oliwek, henna, herbata, przyprawy i kawa, a także klej zwierzęcy, błoto oraz skóra. Manifest ruchu mówił o podnoszeniu artystycznej wizji do poziomu, który potwierdza wewnętrzną wolność twórcy i jego zdolność do wyobrażania sobie piękna oraz prawdy w codziennej walce o wolność.
Mansour szczególnie mocno związał się z błotem i gliną, wykorzystując je w ceramice. Wspominał, że początkowo obawiał się pęknięć na powierzchni materiału. Z czasem zaczął postrzegać je jako symbol czegoś szczerego i silnego. Uważał, że takie podejście tworzy połączenie między tradycyjną sztuką a nowoczesną twórczością młodego pokolenia. Ruch New Visions bywa dziś umieszczany przez badaczy w historii palestyńskiego oporu bez przemocy, jako artystyczny poprzednik późniejszych kampanii bojkotu.
Znaczną część życia Mansour poświęcił tworzeniu zaplecza dla przyszłych pokoleń palestyńskich artystów. W 1994 roku współtworzył Al-Wasiti Art Centre we wschodniej Jerozolimie, które utrzymywało kontakty między twórcami działającymi w Palestynie i na emigracji. Razem z artystami związanymi z New Visions założył także Palestinian Association of Contemporary Art. Później powołał pierwszą międzynarodową akademię sztuk pięknych na terytoriach palestyńskich, z czasem zintegrowaną z Uniwersytetem Birzeit.
Po śmierci Mansoura jego znaczenie podkreślały instytucje i artyści z Palestyny oraz zagranicy. Galeria Zawyeh z Ramallah nazwała go wybitną postacią, której wpływ wykraczał daleko poza własną praktykę. Wskazała, że jako artysta, nauczyciel i mentor kształtował kolejne generacje twórców oraz współtworzył palestyńską kulturę wizualną. Sharjah Art Foundation, Mathaf: Arab Museum of Modern Art w Dubaju i londyńskie Mosaic Rooms określiły jego odejście jako stratę dla międzynarodowej społeczności artystycznej.
Palestyńskie Muzeum określiło Mansoura jako „ukochaną twarz Palestyny” i jedną z osób, które przez dekady uczyły innych, jak ją widzieć. Jego obrazy, jak podkreśliła instytucja z Birzeit, stały się jednym ze sposobów zachowania i wyobrażania sobie kraju. Muzeum uczciło 37. rocznicę pierwszej Intifady oraz 35. rocznicę założenia New Visions serią czterech murali przygotowanych z udziałem młodych artystów i wykładowców Uniwersytetu Birzeit. Mural Mansoura, zatytułowany „Ala Janah AlMalak”, czyli „On the Wings of An Angel”, przedstawia Stare Miasto Jerozolimy.
Mansour pracował w swojej pracowni niemal do końca życia i jeszcze w ubiegłym roku regularnie publikował nowe prace w mediach społecznościowych. W wywiadach często mówił o związku sztuki z polityką i odpowiedzialnością artysty wobec społeczeństwa. Podkreślał, że twórca powinien być prawdziwy wobec własnych uczuć i wrażliwy na doświadczenia innych ludzi. Sprzeciwiał się traktowaniu sztuki wyłącznie jako dekoracji dla zamożnych odbiorców. Dla niego malarstwo było narzędziem społecznym, sposobem zachowania pamięci oraz formą obecności Palestyny w kulturze.
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!