--- title: "Australia chce odtwarzać przyrodę. Najpierw musi ustalić, co oznacza sukces" description: "Australia zobowiązała się do ochrony i odtwarzania przyrody, jednak nie określiła jeszcze mierzalnego celu dla 2030 roku. Eksperci wskazują, że skuteczna odbudowa ekosystemów powinna uwzględniać zmiany klimatu, wiedzę rdzennych mieszkańców i ochronę najcenniejszych obszarów." publisher: "Najnowsze Informacje" language: "pl-PL" canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/nauka/australia-chce-odtwarzac-przyrode-najpierw-musi-ustalic-co-oznacza-sukces" markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/nauka/australia-chce-odtwarzac-przyrode-najpierw-musi-ustalic-co-oznacza-sukces/index.md" date_published: "2026-08-11T16:56:24.089Z" date_modified: "2026-08-11T17:06:51.409Z" author: "Redakcja" category: "Nauka" tags: - "Australia" - "odtwarzanie ekosystemów" - "bioróżnorodność" - "ochrona przyrody" - "zmiana klimatu" source_url: "https://phys.org/news/2026-08-australia-pledged-nature-lost-ecosystems.html" source_name: "Phys.org" image_url: "https://najnowsze-informacje.pl/api/media/file/nauka-unsplash-1786298494853.jpeg" image_alt: "a creek in a forest" image_credit: "© Yvette Goldberg / Unsplash" image_credit_url: "https://unsplash.com/@yvettelouise" --- # Australia chce odtwarzać przyrodę. Najpierw musi ustalić, co oznacza sukces > Australia chce chronić i odtwarzać przyrodę, ale bez jasnych celów trudno ocenić, co naprawdę oznacza sukces. ## Kluczowe informacje - Australia nie ogłosiła liczbowego celu odtwarzania zdegradowanych ekosystemów. - Odtwarzanie przyrody nie musi oznaczać dokładnego powrotu do stanu z 1788 roku. - Skuteczna ochrona wymaga działań na poziomie całych krajobrazów. - Orientacyjny koszt proponowanych działań to ponad 7 mld dolarów australijskich rocznie przez 30 lat. Przyroda Australii znajduje się pod silną presją. Wiele charakterystycznych dla tego kontynentu ssaków, ptaków i owadów zmaga się ze spadkiem liczebności, a całe ekosystemy ulegają rozpadowi. W odpowiedzi australijski rząd federalny podpisał w 2022 roku globalne zobowiązanie do ochrony i odtwarzania przyrody. Jednym z celów tego porozumienia jest odtworzenie 30 procent zdegradowanych ekosystemów. Australia nie przyjęła jednak liczbowego celu tej skali. Jej plan mówi o objęciu priorytetowych zdegradowanych obszarów skutecznym odtwarzaniem do 2030 roku, ale nie wyjaśnia dokładnie, które miejsca zostaną wybrane ani jak będzie mierzony sukces. Nie ma prostego wzorca, do którego można wrócić Pomysł odtwarzania przyrody może wydawać się intuicyjny. Wystarczyłoby wskazać dobrze zachowany las, rzekę lub mokradło i potraktować je jako model dla zdegradowanych terenów. Problem polega na tym, że wiele współczesnych ekosystemów Australii wygląda zupełnie inaczej niż przed rozpoczęciem europejskiej kolonizacji w 1788 roku. Część dawnych układów przyrodniczych już nie istnieje, a inne zachowały się tylko w niewielkich fragmentach. W południowo-wschodniej Australii miliony bandikutów i betongów nieustannie przekopywały glebę, wpływając na wygląd trawiastych lasów. Zwierzęta te pełniły funkcję inżynierów ekosystemów, ponieważ ich aktywność zmieniała warunki, w których mogły rozwijać się inne organizmy. Lisie i kocie drapieżniki sprowadzone przez człowieka, a także wyrąb lasów, rolnictwo i górnictwo w dużej mierze przerwały te procesy. Miodojady regenty, niegdyś obserwowane w ogromnych stadach w lasach eukaliptusowych, są dziś reprezentowane przez mniej niż 300 osobników. Ich populacja jest tak mała, że ptaki tracą charakterystyczną pieśń, ponieważ nie mają od kogo się jej nauczyć. Historia pomaga zobaczyć to, czego już nie pamiętamy Ocena kondycji przyrody jest trudna, gdy znaczna część strat zniknęła z pamięci żyjących ludzi. To właśnie opisuje syndrom przesuwającej się linii bazowej, znany także jako shifting baseline syndrome. Każde kolejne pokolenie może uznawać stan przyrody zastany w dzieciństwie za normalny, nawet jeśli jest on wynikiem wcześniejszych zmian i degradacji. Dlatego przy odtwarzaniu ekosystemów potrzebne są także źródła historyczne oraz wiedza przekazywana przez społeczności. Aborygeńskie społeczności Australii i ludy wysp Cieśniny Torresa zarządzały swoimi terytoriami przez dziesiątki tysięcy lat. Stosowały między innymi kontrolowane wypalanie i selektywne pozyskiwanie zasobów, kierując się znajomością sezonowych cykli oraz zachowania gatunków. Część tej wiedzy przetrwała w językach, ceremoniach i tradycji ustnej. Dzięki niej wiadomo między innymi, że miliony ciem bogongowych gromadziły się dawniej w alpejskich regionach Australii, skupiając się na ścianach jaskiń i przechodząc w stan ograniczonej aktywności podczas gorącego lata. Ich migracje wspierały spotkania wielu społeczności, które miały również znaczenie ceremonialne. Dawne zapisy opisują górny bieg rzeki Murray jako miejsce obfitujące w ryby Murray cod oraz laguny pełne dzikich kaczek. Rafy ostrygowe niegdyś pokrywały południowe morza tak gęsto, że utrudniały żeglugę statkom kolonialnym. Później niemal całkowicie zniszczyło je pogłębianie dna. Obecnie rafy ostrygowe przetrwały tylko w rozproszonych fragmentach. Skamieniałości, w tym fragmenty kości pozostawione przez sowy, pomagają odtworzyć wcześniejszy skład australijskich ekosystemów. Celem nie musi być dokładne odtworzenie roku 1788 Rekonstrukcja dawnych ekosystemów jest użyteczna, ale nie powinna być traktowana jako sztywny cel. Dzisiejszy klimat różni się od warunków sprzed 238 lat, a zmiana klimatu nadal przyspiesza przekształcanie środowiska. Wiele siedlisk zmieniły także gatunki wprowadzone przez człowieka. Nie można więc założyć, że każdą dawną zależność da się odtworzyć w dokładnie takiej samej formie. Ekosystemy nigdy nie były całkowicie statyczne, a przez dziesiątki tysięcy lat kształtowało je również zarządzanie prowadzone przez rdzennych mieszkańców. Autorzy analizy proponują, aby zamiast próbować odtworzyć całą przyrodę z konkretnego momentu, dążyć do tworzenia ekosystemów różnorodnych biologicznie i funkcjonalnych. Ich zdaniem przeszłość powinna dostarczać punktów odniesienia, ale ostateczny wybór powinien uwzględniać także to, jakie funkcje i wartości krajobrazu chcemy zachować. Oznacza to odejście od wizji przyrody jako nieruchomego obrazu oraz skupienie się na jej zdolności do podtrzymywania wielu gatunków i procesów ekologicznych. Odtwarzanie wymaga działań w całym krajobrazie Odtwarzanie bioróżnorodności nie ogranicza się do posadzenia drzew w pojedynczym rezerwacie. Działania muszą obejmować całe krajobrazy, ponieważ kondycja jednego obszaru zależy od tego, co dzieje się w jego otoczeniu. Potrzebne mogą być między innymi powrót do kulturowego wypalania, kontrola gatunków inwazyjnych, ponowne sadzenie i wysiewanie roślin, zapewnienie rzekom większej ilości wody oraz utrzymywanie liczebności zwierząt gospodarskich na poziomie, który nie prowadzi do dalszej degradacji. Ważne jest także łączenie pozostałych fragmentów siedlisk, aby zwierzęta i rośliny mogły łatwiej przemieszczać się w krajobrazie. W niektórych miejscach może być potrzebne ponowne wprowadzenie gatunków, które wcześniej tam występowały. Przykładem takiego podejścia jest Gondwana Link w Australii Zachodniej. Projekt pokazuje, że odbudowa wymaga jednocześnie łączenia siedlisk, ograniczania gatunków inwazyjnych i przywracania tradycyjnych sposobów zarządzania ogniem. W działaniach powinny uczestniczyć właściciele gruntów prywatnych, zarządcy rezerwatów publicznych oraz społeczności rdzenne. Ochrona pozostałych fragmentów cennych ekosystemów jest równie ważna jak odbudowa terenów zdegradowanych. Łączność siedlisk ułatwia organizmom przemieszczanie się między izolowanymi obszarami. Kontrola gatunków inwazyjnych i przywracanie tradycyjnych reżimów ognia mogą być częścią działań na poziomie krajobrazu. Jednym z problemów jest to, że wzrost powierzchni terenów chronionych nie zawsze oznacza ochronę miejsc najważniejszych dla przyrody. W ciągu ostatnich 12 lat obszar chronionego lądu w Australii niemal się podwoił, jednak wzrost ten w niewielkim stopniu objął tereny położone bliżej skupisk ludności. To właśnie tam często znajdują się siedliska gatunków zagrożonych oraz miejsc o znaczeniu kulturowym. Najcenniejsze i najbardziej zagrożone obszary bywają jednocześnie atrakcyjne dla rolnictwa lub zabudowy. Autorzy wskazują, że ten konflikt trzeba jasno uznać, zamiast zakładać, że przyrodę da się odbudować głównie na terenach marginalnych lub opuszczonych. Australia ma już dane, które mogą pomóc wyznaczyć mierzalny cel. Według nowego zbioru danych CSIRO około 418 milionów hektarów lądów zostało zmodyfikowanych na tyle, że można je uznać za zdegradowane. Gdyby państwo przyjęło globalny cel odtworzenia 30 procent takich obszarów, oznaczałoby to około 125 milionów hektarów. Nie jest to obecne zobowiązanie Australii, lecz konkretna skala, która pozwoliłaby sprawdzić, czy plan został zrealizowany. Ustalenie celu wymagałoby jednak decyzji, które obszary mają największą wartość ekologiczną, społeczną i kulturową. Odtwarzanie przyrody na taką skalę byłoby trudne, długotrwałe i kosztowne. Autorzy szacują orientacyjnie, że działania mogłyby wymagać nieco ponad 7 miliardów dolarów australijskich rocznie przez 30 lat. Według ich porównania byłoby to mniej niż jedna trzecia kwoty, którą australijski rząd federalny przeznacza każdego roku na subsydiowanie aktywności szkodzących przyrodzie. To szacunek autorów analizy, a nie przyjęty budżet ani oficjalna wycena programu. Mimo przesuwającej się linii bazowej większość rodzimych gatunków Australii nadal istnieje. Zachowały się również wiedza, zapisy historyczne i przykłady działań prowadzonych na dużą skalę. Nie oznacza to, że każdy utracony ekosystem można odtworzyć w pierwotnej postaci. Pokazuje jednak, że realnym celem może być odbudowa różnorodnych i funkcjonalnych krajobrazów, oparta na jasnych wskaźnikach, ochronie najcenniejszych pozostałości oraz współpracy z rdzennymi społecznościami. ## Wyjaśnienie pojęć ### [odtwarzanie ekosystemów](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/odtwarzanie-ekosystemow) Działania mające przywrócić zdegradowanemu środowisku różnorodność biologiczną, funkcje ekologiczne i zdolność do samodzielnego działania. ### [syndrom przesuwającej się linii bazowej](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/syndrom-przesuwajacej-sie-linii-bazowej) Zjawisko, w którym kolejne pokolenia uznają coraz bardziej zdegradowany stan przyrody za normalny punkt odniesienia. ### [łączność siedlisk](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/lacznosc-siedlisk) Stopień, w jakim różne obszary odpowiednie dla organizmów są ze sobą połączone. ## Źródło pierwotne [Phys.org](https://phys.org/news/2026-08-australia-pledged-nature-lost-ecosystems.html) --- ## Informacje do cytowania - **Autor:** Redakcja - **Data publikacji:** 2026-08-11T16:56:24.089Z - **Ostatnia aktualizacja:** 2026-08-11T17:06:51.409Z - **Kategoria:** Nauka - **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/nauka/australia-chce-odtwarzac-przyrode-najpierw-musi-ustalic-co-oznacza-sukces](https://najnowsze-informacje.pl/nauka/australia-chce-odtwarzac-przyrode-najpierw-musi-ustalic-co-oznacza-sukces) - **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/nauka/australia-chce-odtwarzac-przyrode-najpierw-musi-ustalic-co-oznacza-sukces/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/nauka/australia-chce-odtwarzac-przyrode-najpierw-musi-ustalic-co-oznacza-sukces/index.md) **Sugerowane cytowanie:** > Najnowsze Informacje, „Australia chce odtwarzać przyrodę. Najpierw musi ustalić, co oznacza sukces”, 2026-08-11, https://najnowsze-informacje.pl/nauka/australia-chce-odtwarzac-przyrode-najpierw-musi-ustalic-co-oznacza-sukces