--- title: "Jod znów trafia na listę zapomnianych składników diety" description: "Niedobór jodu może ograniczać produkcję hormonów tarczycy i zagrażać rozwojowi mózgu dziecka. Dane z USA pokazują, że zmiany nawyków żywieniowych i rosnąca popularność soli niejodowanej mogą osłabiać ochronę zapewnianą przez jodowanie soli." publisher: "Najnowsze Informacje" language: "pl-PL" canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/nauka/jod-znow-trafia-na-liste-zapomnianych-skladnikow-diety" markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/nauka/jod-znow-trafia-na-liste-zapomnianych-skladnikow-diety/index.md" date_published: "2026-10-17T21:42:41.985Z" date_modified: "2026-10-17T21:42:47.736Z" author: "Redakcja" category: "Nauka" tags: - "jod" - "zdrowie" - "tarczyca" - "ciąża" - "żywienie" source_url: "https://www.sciencenews.org/article/iodine-salt-brain-development-diets" source_name: "Science News" image_url: "https://najnowsze-informacje.pl/api/media/file/nauka-unsplash-1792087292968.jpeg" image_alt: "brown wooden spoon" image_credit: "© Jason Tuinstra / Unsplash" image_credit_url: "https://unsplash.com/@wjtuinstra" --- # Jod znów trafia na listę zapomnianych składników diety > W USA rośnie odsetek osób z niedostatecznym spożyciem jodu, szczególnie niepokojące są dane dotyczące kobiet w ciąży. ## Kluczowe informacje - Jod jest potrzebny do produkcji hormonów tarczycy i prawidłowego rozwoju mózgu. - W latach 2017 i 2018 niewystarczające spożycie jodu dotyczyło 24 procent kobiet i 30 procent mężczyzn w USA w wieku co najmniej 14 lat. - Niemal połowa kobiet w ciąży nie dostarczała sobie wystarczającej ilości jodu. - Sól jodowana pozostaje źródłem jodu, ale jego ilość w diecie zależy także od rodzaju spożywanej soli i udziału produktów przetworzonych. Jod jest potrzebny organizmowi do produkcji hormonów tarczycy. Hormony te uczestniczą w regulacji wielu procesów zachodzących przez całe życie, ale szczególne znaczenie mają w czasie ciąży oraz we wczesnym dzieciństwie, gdy rozwija się mózg. Tymczasem dane ze Stanów Zjednoczonych wskazują, że ochrona zapewniana przez powszechną dostępność soli jodowanej może słabnąć. Zmieniają się nawyki żywieniowe, rośnie wybór soli niejodowanych, a duża część soli trafia do organizmu wraz z gotową i przetworzoną żywnością. ## Sól jodowana była sukcesem zdrowia publicznego Na początku XX wieku niedobór jodu był w USA widocznym problemem zdrowia publicznego. Jednym z jego charakterystycznych objawów było wole, czyli powiększona tarczyca. Zjawisko to szczególnie często występowało w północnej części kraju, między innymi w rejonie Wielkich Jezior, Appalachów i północnego zachodu. Obszar ten zaczęto określać mianem pasa wola. Na terenach położonych w głębi lądu gleba i źródła wody zawierały niewiele jodu, a uprawiane tam rośliny dostarczały go mało. Skala problemu była dobrze widoczna w ówczesnych obserwacjach. Lekarz badający poborowych z północnego hrabstwa w stanie Michigan odnotował w 1918 roku wole u 30 procent z blisko 600 mężczyzn. Niektóre przypadki były na tyle zaawansowane, że mogły uniemożliwić zakwalifikowanie do służby. Badanie uczniów przeprowadzone w czterech hrabstwach Michigan w 1922 roku wykazało powiększenie tarczycy u niemal połowy dzieci. W odpowiedzi na te dane stanowe towarzystwo medyczne w Michigan zaleciło dodawanie jodu do soli kuchennej. Rozwiązanie miało kilka praktycznych zalet. Sól była produktem powszechnym, a koszt jej jodowania pozostawał niewielki, więc metoda mogła objąć dużą część społeczeństwa bez tworzenia drogiego programu. Jodowana sól pojawiła się w sklepach w Michigan wiosną 1924 roku, a jeszcze jesienią tego samego roku jeden z dużych producentów sprzedawał ją w całym kraju. W kolejnych dekadach liczba przypadków wola w pasie wola gwałtownie spadła. Badania historyczne sugerują także, że powszechne jodowanie soli mogło poprawić wyniki poznawcze części populacji. W jednej z analiz sprawdzano między innymi przyjęcia do sił powietrznych na podstawie egzaminu kwalifikacyjnego. Wzrost odsetka przyjętych odnotowano wśród mężczyzn urodzonych na terenach bez naturalnie dostępnych źródeł jodu po upowszechnieniu soli jodowanej, ale nie wśród mężczyzn z obszarów, gdzie jodu było wcześniej wystarczająco dużo. Jest to wynik badań populacyjnych, a nie dowód, że każda osoba po zwiększeniu spożycia jodu uzyska poprawę zdolności poznawczych. ## Wskaźniki spożycia jodu w USA pogarszają się Amerykański system jodowania soli nigdy nie był obowiązkowy. Przez długi czas dobrowolne rozwiązanie działało jednak w połączeniu z codziennymi zwyczajami żywieniowymi. Nowsze dane wskazują, że ta osłona nie obejmuje już wszystkich w takim stopniu jak wcześniej. Według analizy opublikowanej w 2025 roku w Journal of Nutrition w latach 2017 i 2018 odpowiedniej ilości jodu nie dostarczało 24 procent kobiet i 30 procent mężczyzn w wieku co najmniej 14 lat. Było to około dwa razy więcej niż w latach 2001 i 2002. - Dane dotyczą populacji Stanów Zjednoczonych, a nie bezpośrednio mieszkańców Polski. - W analizowanym okresie niewystarczające spożycie jodu dotyczyło 24 procent kobiet i 30 procent mężczyzn w wieku co najmniej 14 lat. - Niemal połowa kobiet w ciąży nie otrzymywała wystarczającej ilości jodu. - Nowsze pomiary opisują przede wszystkim krótkoterminowy obraz poziomu jodu w populacji, więc same w sobie nie przesądzają o długofalowych skutkach zdrowotnych u każdej osoby. Szczególne znaczenie mają dane dotyczące kobiet w ciąży. To właśnie w tej grupie potencjalne konsekwencje niedoboru są najbardziej poważne, ponieważ rozwijający się płód, zwłaszcza na początku ciąży, zależy od podaży jodu i hormonów tarczycy pochodzących od matki. W materiale przywołano ocenę amerykańskich Centrów Kontroli i Prewencji Chorób z raportu żywieniowego na 2026 rok, zgodnie z którą kobiety w wieku rozrodczym znajdują się na granicy łagodnego niedoboru jodu. Endokrynolodzy podkreślają, że nawet łagodny niedobór w ciąży może mieć znaczenie dla rozwoju dziecka. Nie oznacza to jednak, że każdy przypadek niewystarczającego spożycia prowadzi do mierzalnych zaburzeń ani że opisane dane dowodzą bezpośredniej przyczyny każdego niekorzystnego wyniku. Badania dotyczące związku między statusem jodu matki a ilorazem inteligencji dziecka mają charakter obserwacyjny lub analizują zależności w populacji. Wynik należy więc odróżnić od hipotezy o długofalowych skutkach utrzymującego się niedoboru. ## Dlaczego dawny mechanizm ochronny działa słabiej Jednym z powodów jest większa dostępność soli, która nie została wzbogacona w jod. W sklepach można dziś znaleźć sól himalajską, koszerną, morską i wiele innych rodzajów. Sama nazwa lub pochodzenie soli nie informuje jeszcze, czy zawiera dodany jod. Według jednej z analiz tylko 53 procent soli kuchennej sprzedawanej w amerykańskich sklepach było jodowane. To istotna zmiana w porównaniu z sytuacją, w której wybór produktu miał mniejsze znaczenie, bo większość gospodarstw domowych korzystała z jednego podstawowego rodzaju soli. Drugim problemem jest źródło soli w diecie. Wiele osób spożywa jej dużą część nie podczas gotowania, lecz razem z gotowymi daniami, przekąskami i żywnością pakowaną. Produkty te są na ogół przygotowywane z użyciem soli niejodowanej. W efekcie osoba może jeść dużo sodu, a jednocześnie nie dostarczać sobie wystarczającej ilości jodu. To ważne rozróżnienie, ponieważ ograniczanie sodu pozostaje innym celem zdrowotnym niż zapewnienie odpowiedniej podaży jodu. Mleko może dostarczać jodu, ponieważ w hodowli stosuje się pasze uzupełniane tym pierwiastkiem, a przy dojeniu używa się środków zawierających jod. Ilość jodu w mleku może jednak znacznie się różnić, prawdopodobnie z powodu różnic w praktykach stosowanych w branży. Źródłem ryzyka może być także dieta wykluczająca nabiał. Nie oznacza to, że rezygnacja z produktów mlecznych automatycznie prowadzi do niedoboru, lecz że przy takim sposobie odżywiania trzeba zwrócić większą uwagę na inne źródła jodu. Zalecane dzienne spożycie jodu dla dorosłych w USA wynosi 150 mikrogramów. W ciąży rośnie do 220 mikrogramów, a podczas karmienia piersią do 290 mikrogramów. Ilość jodu dodana do soli może być różna i powinna być podana na opakowaniu. Według federalnego raportu o zawartości jodu w żywności z 2023 roku jedna łyżeczka soli zawiera około 300 mikrogramów dodanego jodu. Nie jest to jednak zachęta do zwiększania spożycia soli. Jedna łyżeczka dostarcza około 2400 miligramów sodu, a amerykańskie stowarzyszenie kardiologiczne zaleca ograniczenie sodu do 2300 miligramów dziennie. ## Znaczenie ciąży i lekcje z innych krajów Amerykańskie Towarzystwo Tarczycowe oraz Amerykańska Akademia Pediatrii zalecają osobom w ciąży, karmiącym piersią i planującym ciążę codzienny suplement zawierający 150 mikrogramów jodu. Jest to informacja odnosząca się do zaleceń przywołanych w źródle i nie zastępuje indywidualnej porady medycznej. Znaczenie ma także moment rozpoczęcia suplementacji, ponieważ w pierwszym trymestrze rozwijający się zarodek korzysta wyłącznie z zasobów matki. W praktyce najprostszym sposobem ograniczenia ryzyka w codziennej diecie jest sprawdzanie, czy używana sól jest jodowana, bez zwiększania całkowitej ilości soli. Skutki przerwania dostaw jodu pokazuje obserwacja z Etiopii. W latach dziewięćdziesiątych kraj wprowadził politykę jodowania soli, a do 1995 roku 80 procent gospodarstw domowych deklarowało używanie soli jodowanej. Dostawy pochodziły jednak z Erytrei. Konflikt między państwami w 1998 roku zamknął granicę i przerwał dostęp do tego źródła. Do 2005 roku populacja Etiopii była dotknięta poważnym niedoborem jodu. Wole rozwinęło się u nawet 40 procent dzieci w wieku szkolnym i 36 procent kobiet w wieku rozrodczym. Etiopii udało się ponownie wprowadzić obowiązkowe jodowanie soli w 2012 roku, a do 2015 roku odsetek gospodarstw korzystających z takiej soli wzrósł do 85 procent. Badanie opisane w 2026 roku w czasopiśmie Nature Food dotyczyło jednak także dzieci urodzonych i wychowanych podczas kryzysu. Na terenach wiejskich, gdzie poziom jodu w glebie był bardzo niski, śmiertelność dzieci w pierwszych dwóch latach życia sięgała 25 do 30 procent, w porównaniu z 10 procentami w innych rejonach. Dzieci z obszarów wiejskich, które dotarły do szkoły średniej, osiągały niższe wyniki w egzaminach krajowych. Autorzy uwzględniali inne skutki konfliktu, aby lepiej oszacować wpływ kryzysu jodowego, ale wynik nadal należy interpretować jako rezultat badania obserwacyjnego. Historia jodowania soli pokazuje, że niewielka ilość niezbędnego składnika może mieć znaczenie dla całych populacji, szczególnie gdy trafia do powszechnie używanego produktu. Pokazuje też, że skuteczność takiego rozwiązania zależy od zwyczajów żywieniowych, oznaczeń na opakowaniach i stabilności systemu dostaw. W USA problem nie polega na tym, że jodowana sól przestała istnieć, lecz na tym, że nie dociera już do wszystkich w takim stopniu jak dawniej. Dane nie uzasadniają alarmizmu ani samodzielnego zwiększania spożycia soli. Uzasadniają natomiast ponowne przypomnienie, dlaczego rodzaj soli, źródła żywności i szczególne potrzeby w ciąży mają znaczenie dla podaży jodu. ## Wyjaśnienie pojęć ### [Hormony tarczycy](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/hormony-tarczycy) Substancje wytwarzane przez tarczycę, które wpływają między innymi na rozwój mózgu i funkcjonowanie organizmu. ### [Wole](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/wole) Powiększenie tarczycy, które może pojawić się między innymi przy długotrwałym niedoborze jodu. ### [Jodowanie soli](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/jodowanie-soli) Dodawanie jodu do soli spożywczej, aby zwiększyć jego dostępność w codziennej diecie. ### [Mikrogram](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/mikrogram) Jednostka masy równa jednej milionowej części grama, używana między innymi do określania ilości jodu. ## Źródło pierwotne [Science News](https://www.sciencenews.org/article/iodine-salt-brain-development-diets) --- ## Informacje do cytowania - **Autor:** Redakcja - **Data publikacji:** 2026-10-17T21:42:41.985Z - **Ostatnia aktualizacja:** 2026-10-17T21:42:47.736Z - **Kategoria:** Nauka - **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/nauka/jod-znow-trafia-na-liste-zapomnianych-skladnikow-diety](https://najnowsze-informacje.pl/nauka/jod-znow-trafia-na-liste-zapomnianych-skladnikow-diety) - **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/nauka/jod-znow-trafia-na-liste-zapomnianych-skladnikow-diety/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/nauka/jod-znow-trafia-na-liste-zapomnianych-skladnikow-diety/index.md) **Sugerowane cytowanie:** > Najnowsze Informacje, „Jod znów trafia na listę zapomnianych składników diety”, 2026-10-17, https://najnowsze-informacje.pl/nauka/jod-znow-trafia-na-liste-zapomnianych-skladnikow-diety