--- title: "Kandydat na planetę karłowatą odkryty w danych obserwatorium Very Rubin" description: "Obserwatorium Very Rubin wykryło kandydata na planetę karłowatą 2026 ED138, znajdującego się za orbitą Plutona. Dane ujawniły też nowe trojany Neptuna, czyli obiekty mogące przechowywać informacje o początkach Układu Słonecznego." publisher: "Najnowsze Informacje" language: "pl-PL" canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/nauka/kandydat-na-planete-karlowata-odkryty-w-danych-obserwatorium-very-rubin" markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/nauka/kandydat-na-planete-karlowata-odkryty-w-danych-obserwatorium-very-rubin/index.md" date_published: "2026-11-06T17:45:57.884Z" date_modified: "2026-11-06T17:45:57.884Z" author: "Redakcja" category: "Nauka" tags: - "astronomia" - "układ słoneczny" - "planety karłowate" - "obserwatorium very rubin" - "trojany neptuna" source_url: "https://www.sciencenews.org/article/halloween-astronomers-dwarf-planet" source_name: "Science News" --- # Kandydat na planetę karłowatą odkryty w danych obserwatorium Very Rubin > Nowe obserwatorium wykryło odległy obiekt wielkości porównywalnej z największymi planetami karłowatymi oraz nowe trojany Neptuna. ## Kluczowe informacje - 2026 ED138 może mieć od 600 do 1500 kilometrów średnicy i krąży około 47 razy dalej od Ziemi niż wynosi odległość Ziemi od Słońca. - Obiekt był obserwowany w danych z lat 1954, 2016 i 2026, ale wcześniej nie rozpoznano go jako pojedynczego ciała. - Zespół badający trojany Neptuna znalazł dwa nowe obiekty oraz jednego kandydata w tylnej grupie orbitalnej. - Obserwacje zakrycia gwiazdy mogą pomóc ustalić rozmiar, kształt oraz ewentualną obecność księżyców lub pierścieni 2026 ED138. Zewnętrzne rejony Układu Słonecznego zaczynają ujawniać kolejne tajemnice. Mniej niż pięć miesięcy po rozpoczęciu swojej głównej, dziesięcioletniej obserwacji nieba obserwatorium Very Rubin dostarczyło danych wskazujących na istnienie dużego, wcześniej nierozpoznanego obiektu za orbitą Plutona. 2026 ED138 może być kandydatem na planetę karłowatą. Wstępne szacunki sugerują, że ma od 600 do 1500 kilometrów szerokości, a więc może być porównywalny z Ceres i Makemake. W tych samych danych astronomowie znaleźli również nowe trojany Neptuna, lodowe ciała poruszające się po orbicie tej planety. ## Duży obiekt, który długo pozostawał niezauważony Obserwatorium Very Rubin znajduje się na szczycie góry w Chile i ma co kilka nocy mapować całe południowe niebo. Jednym z jego zadań jest wyszukiwanie słabych oraz szybko zmieniających położenie obiektów. Pierwsze zdjęcia wykonano w czerwcu 2025 roku, a oficjalny dziesięcioletni przegląd nieba rozpoczął się w czerwcu 2026 roku. Jeszcze przed startem głównej kampanii instrument zarejestrował ruch obiektu krążącego miliardy kilometrów od Ziemi. Na obecność obiektu zwrócono uwagę dopiero 13 października, kiedy astrofizyk Matt Holman ze Smithsonian Astrophysical Observatory przeszukał dane w poszukiwaniu poruszających się punktów światła. Początkowo odkrycie wymagało potwierdzenia. Holman podkreślał, że przy obiekcie o potencjalnie tak dużych rozmiarach trzeba sprawdzić, czy sygnał rzeczywiście pochodzi od jednego ciała, a nie jest skutkiem błędu lub przypadkowego ułożenia gwiazd w kolejnych obserwacjach. ## Ślady na zdjęciach z 2016 i 1954 roku Poszukiwania przyniosły szybkie potwierdzenie w archiwach. Holman i jego współpracownicy znaleźli ten sam obiekt na zdjęciach wykonanych w 2016 roku przez kamerę Dark Energy Camera, zainstalowaną na sąsiednim szczycie w Chile. Sam Deen, astronom amator z Kalifornii, prześledził jego obecność jeszcze dalej, do klisz fotograficznych wykonanych w obserwatorium Palomar w 1954 roku. Niezależnie na te same ślady trafili także inni astronomowie amatorzy. ## Halloweenowa próba zmierzenia odległego ciała Sam Deen ma nadzieję obserwować 2026 ED138 podczas zakrycia odległej gwiazdy w Halloween. W takim zdarzeniu obiekt przechodzi przed gwiazdą z perspektywy obserwatora i na krótko zmienia jej widoczną jasność. Pomiar przebiegu zakrycia może dostarczyć informacji o rozmiarze oraz kształcie ciała, a także pomóc ustalić, czy ma ono księżyce albo pierścienie. Zwykle astronomowie potrzebują lat, by dostatecznie dobrze poznać orbitę obiektu i przewidzieć takie zjawisko. W tym przypadku wieloletnie dane archiwalne umożliwiły przygotowanie prognozy znacznie szybciej. Należy jednak zachować ostrożność w opisie 2026 ED138. Na tym etapie jest to kandydat na planetę karłowatą, a nie formalnie potwierdzona nowa planeta karłowata. Ostateczna ocena będzie zależeć między innymi od dokładniejszych pomiarów orbity, rozmiaru i kształtu. Sama jasność obiektu pozwala określić przedział możliwych rozmiarów, ale nie zastępuje bezpośredniego pomiaru jego średnicy. ## Nowe trojany Neptuna ukryte w tle Drogi Mlecznej Drugie odkrycie dotyczy trojanów Neptuna. Są to lodowe obiekty poruszające się po orbicie podobnej do orbity planety, lecz skupione przed nią lub za nią, w obszarach oddalonych o około 60 stopni. Astronomowie zakładają, że takie ciała mogą być pozostałościami pierwotnych składników Układu Słonecznego. Ich skład i rozmieszczenie mogą więc zapisywać informacje o procesach, które towarzyszyły powstawaniu oraz późniejszej ewolucji planet. Zespół Meg Schwamb przeanalizował dane z fazy testowej obserwatorium Very Rubin, gdy inżynierowie sprawdzali działanie teleskopu. Wśród tych materiałów znalazły się dwa nowe trojany z tylnej grupy oraz jeden dodatkowy kandydat. Wstępnie wydają się podobne pod względem składu do obiektów z grupy przed Neptunem, co jest zgodne z modelami opisującymi wspólne pochodzenie tych ciał. Badacze traktują jednak te obserwacje jako początek dalszych poszukiwań, a nie pełny obraz populacji trojanów. ## Dopiero początek dziesięcioletniego przeglądu Oba wyniki pokazują, jak wiele może zmienić systematyczny przegląd słabych i odległych obiektów. W przypadku 2026 ED138 kluczowe okazało się połączenie nowych pomiarów z materiałami archiwalnymi, w tym z fotografiami wykonanymi ponad 70 lat temu. W przypadku trojanów Neptuna znaczenie miała możliwość przeszukania dużej liczby obrazów obejmujących obszar wcześniej szczególnie trudny do obserwacji. Astronomowie przewidują, że w kolejnych latach obserwatorium Very Rubin znajdzie znacznie więcej podobnych obiektów. Jednocześnie obserwacje mogą być utrudniane przez rosnącą liczbę jasnych satelitów przecinających pole widzenia teleskopów. Każde takie przecięcie może zasłonić albo zanieczyścić ślad bardzo słabego ciała. Mimo tego pierwsze rezultaty sugerują, że zewnętrzny Układ Słoneczny nie jest jeszcze dobrze zinwentaryzowany. Odkrycie 2026 ED138 nie rozstrzyga żadnej debaty o granicach planet, ale pokazuje, że nawet w pozornie znanym układzie mogą czekać duże, niewykryte wcześniej obiekty. ## Wyjaśnienie pojęć ### [Trojany Neptuna](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/trojany-neptuna) Ciała, które poruszają się po orbicie podobnej do orbity Neptuna, ale znajdują się przed planetą lub za nią, w odległości kątowej około 60 stopni. ### [planeta karłowata](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/planeta-karlowata) Obiekt krążący wokół Słońca, który ma dość masy, by uzyskać prawie kulisty kształt, ale nie oczyścił swojego otoczenia orbitalnego. ## Źródło pierwotne [Science News](https://www.sciencenews.org/article/halloween-astronomers-dwarf-planet) --- ## Informacje do cytowania - **Autor:** Redakcja - **Data publikacji:** 2026-11-06T17:45:57.884Z - **Ostatnia aktualizacja:** 2026-11-06T17:45:57.884Z - **Kategoria:** Nauka - **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/nauka/kandydat-na-planete-karlowata-odkryty-w-danych-obserwatorium-very-rubin](https://najnowsze-informacje.pl/nauka/kandydat-na-planete-karlowata-odkryty-w-danych-obserwatorium-very-rubin) - **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/nauka/kandydat-na-planete-karlowata-odkryty-w-danych-obserwatorium-very-rubin/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/nauka/kandydat-na-planete-karlowata-odkryty-w-danych-obserwatorium-very-rubin/index.md) **Sugerowane cytowanie:** > Najnowsze Informacje, „Kandydat na planetę karłowatą odkryty w danych obserwatorium Very Rubin”, 2026-11-06, https://najnowsze-informacje.pl/nauka/kandydat-na-planete-karlowata-odkryty-w-danych-obserwatorium-very-rubin