--- title: "Kosmiczny „klucz wiolinowy” powstał w dwóch etapach" description: "Obserwatorium rentgenowskie Chandra pomogło wyjaśnić pochodzenie niezwykłej struktury fal radiowych przypominającej klucz wiolinowy. Naukowcy wskazują na połączenie wybuchu supermasywnej czarnej dziury i zderzenia dwóch gromad galaktyk." publisher: "Najnowsze Informacje" language: "pl-PL" canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/nauka/kosmiczny-klucz-wiolinowy-powstal-w-dwoch-etapach" markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/nauka/kosmiczny-klucz-wiolinowy-powstal-w-dwoch-etapach/index.md" date_published: "2026-10-17T21:45:42.948Z" date_modified: "2026-10-17T21:45:48.550Z" author: "Redakcja" category: "Nauka" tags: - "astronomia" - "czarne dziury" - "gromady galaktyk" - "fale radiowe" - "chandra" source_url: "https://science.nasa.gov/missions/chandra/nasas-chandra-breaks-down-treble-clefs-galaxy-cluster-collision/" source_name: "NASA News" image_url: "https://najnowsze-informacje.pl/api/media/file/nauka-unsplash-1792000893271.jpeg" image_alt: "blue skies filled of stars" image_credit: "© Billy Huynh / Unsplash" image_credit_url: "https://unsplash.com/@billy_huy" --- # Kosmiczny „klucz wiolinowy” powstał w dwóch etapach > Astronomowie wyjaśnili niezwykłą strukturę fal radiowych przypominającą klucz wiolinowy. Powstała po wybuchu czarnej dziury i zderzeniu gromad galaktyk. ## Kluczowe informacje - Struktura fal radiowych przypominająca klucz wiolinowy znajduje się w gromadzie dwóch zderzających się gromad galaktyk. - Jej powstanie najprawdopodobniej rozpoczął wybuch supermasywnej czarnej dziury. - Późniejsze zderzenie gromad skompresowało i ponownie rozjaśniło obłok cząstek. - Kształt przypominający zapis muzyczny jest przykładem pareidolii, a nie zjawiskiem związanym z muzyką. Astronomowie wykorzystali dane z kosmicznego obserwatorium rentgenowskiego Chandra, aby wyjaśnić pochodzenie niezwykłej struktury fal radiowych przypominającej klucz wiolinowy. Obiekt, nazwany przez badaczy „Treble Clef”, znajduje się niemal bezpośrednio za płaszczyzną Drogi Mlecznej. Gwiazdy, gaz i pył naszej galaktyki utrudniały więc jego obserwację z Ziemi. Analiza danych z kilku teleskopów wskazuje, że struktura powstała w dwóch etapach: najpierw w wyniku wybuchu supermasywnej czarnej dziury, a później podczas zderzenia dwóch gromad galaktyk. ## Obserwacje przebiły się przez zasłonę Drogi Mlecznej Wyjaśnienie pochodzenia „Treble Clef” było trudne, ponieważ obiekt znajduje się w obszarze nieba, w którym widok przesłania materia należąca do Drogi Mlecznej. Przełom przyniosło połączenie obserwacji w różnych zakresach promieniowania. Chandra oraz niemiecki teleskop rentgenowski eROSITA wykryły w tym miejscu rozproszony, bardzo gorący gaz. To wskazało, że niezwykła struktura jest związana z gromadą galaktyk, a dokładniejsza analiza ujawniła, że w rzeczywistości chodzi o dwie gromady będące w trakcie łączenia. Badacze wykorzystali także dane radiowe z europejskiej sieci teleskopów LOFAR oraz obserwacje w podczerwieni z United Kingdom Infrared Telescope. W obrazie złożonym dane rentgenowskie pokazano na niebiesko, fale radiowe na czerwono, a obserwacje podczerwone są widoczne głównie jako białe punkty i obszary. To właśnie sygnał radiowy tworzy kształt przypominający symbol muzyczny. Promieniowanie rentgenowskie pokazuje natomiast gorący gaz w centrum układu i pomaga odtworzyć historię zderzenia. ## Najpierw aktywność czarnej dziury, potem zderzenie Autorzy badania, kierowani przez Andreę Botteona z włoskiego Narodowego Instytutu Astrofizyki, przedstawili najbardziej prawdopodobny scenariusz powstania struktury. W pierwszym etapie wcześniejszy wybuch supermasywnej czarnej dziury znajdującej się w centrum gromady wyrzucił na zewnątrz obłoki naładowanych cząstek i pola magnetyczne. Materia ta poruszała się z prędkością bliską prędkości światła i wytworzyła jasne fale radiowe. Z czasem cząstki traciły energię, a emisja radiowa słabła. Drugi etap rozpoczął się, gdy dwie gromady galaktyk zderzyły się ze sobą. Związane z tym procesem fale uderzeniowe mogły skompresować wcześniejszy obłok cząstek i pól magnetycznych albo dostarczyć mu nowej energii. W rezultacie struktura ponownie stała się jaśniejsza w falach radiowych. Naukowcy porównują ten mechanizm do ponownego pobudzenia sygnału, który wcześniej stopniowo wygasł. Sformułowanie to opisuje interpretację danych, a nie bezpośrednią obserwację samego wybuchu czarnej dziury. - Chandra i eROSITA wykryły wielomilionowy gaz w promieniowaniu rentgenowskim. - LOFAR zarejestrował strukturę fal radiowych przypominającą klucz wiolinowy. - Analiza kształtu gorącego gazu wskazuje, że zderzenie przebiegało w kierunku od lewej do prawej strony obrazu. - Do bezpośredniego zderzenia gromad miało dojść kilkaset milionów lat temu, a obecnie gromady oddalają się od siebie. ## Ślad zderzenia ukryty w kształcie gorącego gazu Aby znaleźć ślady kolizji w danych z Chandry, zespół zastosował specjalną metodę analizy obrazu. Najpierw wyodrębniono typowy, w przybliżeniu owalny i symetryczny kształt gorącego gazu, a następnie usunięto go z pierwotnego obrazu. W pozostałej emisji rentgenowskiej pojawiły się jaśniejsze obszary po lewej i prawej stronie centrum oraz słabszy obszar między nimi. Taki układ sugeruje, że zderzenie dwóch gromad nastąpiło w osi biegnącej z lewej strony na prawą. Według badaczy gromady minęły się lub zderzyły bezpośrednio kilkaset milionów lat temu i obecnie przemieszczają się od siebie. Podobieństwo do klucza wiolinowego jest przykładem pareidolii, czyli dostrzegania znajomego kształtu w przypadkowej strukturze. Nie oznacza to, że między obiektem a zapisem muzycznym istnieje fizyczny związek. Znaczenie badania polega na połączeniu danych rentgenowskich, radiowych i podczerwonych, które pozwoliło powiązać widoczną strukturę z wcześniejszą aktywnością czarnej dziury oraz późniejszym zderzeniem gromad galaktyk. Wyniki opisano w czasopiśmie „Astronomy & Astrophysics”. ## Wyjaśnienie pojęć ### [gromada galaktyk](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/gromada-galaktyk) Ogromne skupisko galaktyk związanych grawitacyjnie, zawierające także bardzo gorący gaz. ### [Czarna dziura](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/czarna-dziura) Obszar czasoprzestrzeni, w którym grawitacja jest tak silna, że nie może z niego uciec nawet światło. ### [pareidolia](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/pareidolia) Zjawisko dostrzegania znanych kształtów w przypadkowych lub niejednoznacznych danych. ### [promieniowanie rentgenowskie](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/promieniowanie-rentgenowskie) Wysokoenergetyczna forma promieniowania elektromagnetycznego. W astronomii pozwala obserwować bardzo gorący gaz i gwałtowne procesy zachodzące wokół gwiazd oraz czarnych dziur. ## Źródło pierwotne [NASA News](https://science.nasa.gov/missions/chandra/nasas-chandra-breaks-down-treble-clefs-galaxy-cluster-collision/) --- ## Informacje do cytowania - **Autor:** Redakcja - **Data publikacji:** 2026-10-17T21:45:42.948Z - **Ostatnia aktualizacja:** 2026-10-17T21:45:48.550Z - **Kategoria:** Nauka - **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/nauka/kosmiczny-klucz-wiolinowy-powstal-w-dwoch-etapach](https://najnowsze-informacje.pl/nauka/kosmiczny-klucz-wiolinowy-powstal-w-dwoch-etapach) - **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/nauka/kosmiczny-klucz-wiolinowy-powstal-w-dwoch-etapach/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/nauka/kosmiczny-klucz-wiolinowy-powstal-w-dwoch-etapach/index.md) **Sugerowane cytowanie:** > Najnowsze Informacje, „Kosmiczny „klucz wiolinowy” powstał w dwóch etapach”, 2026-10-17, https://najnowsze-informacje.pl/nauka/kosmiczny-klucz-wiolinowy-powstal-w-dwoch-etapach