--- title: "Monte Verde znów dzieli archeologów. Kto pierwszy zamieszkał w obu Amerykach?" description: "Spór o stanowisko Monte Verde w Chile może zmienić interpretację najstarszych śladów obecności ludzi w obu Amerykach. Nowe badanie sugeruje, że warstwy archeologiczne są znacznie młodsze, ale autorzy wcześniejszych analiz odrzucają te wnioski." publisher: "Najnowsze Informacje" language: "pl-PL" canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/nauka/monte-verde-znow-dzieli-archeologow-kto-pierwszy-zamieszkal-w-obu-amerykach" markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/nauka/monte-verde-znow-dzieli-archeologow-kto-pierwszy-zamieszkal-w-obu-amerykach/index.md" date_published: "2026-10-17T21:52:08.889Z" date_modified: "2026-10-17T21:52:08.889Z" author: "Redakcja" category: "Nauka" tags: - "archeologia" - "monte verde" - "pre-clovis" - "migracje ludzi" - "ameryki" source_url: "https://www.newscientist.com/article/2593162-the-monte-verde-controversy-is-back-who-first-lived-in-the-americas/?utm_campaign=RSS|NSNS&utm_content=home&utm_medium=RSS&utm_source=NSNS" source_name: "New Scientist" image_url: "https://najnowsze-informacje.pl/api/media/file/nauka-unsplash-1791828084414.jpeg" image_alt: "a view of a desert with mountains in the distance" image_credit: "© Thomas Griggs / Unsplash" image_credit_url: "https://unsplash.com/@viajeenparacaidas" --- # Monte Verde znów dzieli archeologów. Kto pierwszy zamieszkał w obu Amerykach? > Nowe badanie podważa datowanie stanowiska Monte Verde w Chile, ważnego dowodu na obecność ludzi w Amerykach przed epoką Clovis. ## Kluczowe informacje - Monte Verde II uznawano za jedno z najstarszych wiarygodnie datowanych stanowisk ludzkich w obu Amerykach. - Zespół Todda Surovella ocenił, że stanowisko może mieć od 8200 do 4200 lat, a nie około 14 500 lat. - Tom Dillehay twierdzi, że nowe badania prowadzono poza właściwym stanowiskiem i nie odtwarzają jego układu warstw. - Dane z innych stanowisk i badań genetycznych nadal sugerują obecność ludzi w Amerykach przed epoką Clovis. Stanowisko Monte Verde w południowym Chile od niemal pół wieku pozostaje jednym z najważniejszych i najbardziej spornych miejsc w archeologii obu Ameryk. Przez lata znaleziska z tego obszaru były przedstawiane jako mocny dowód, że ludzie pojawili się na kontynentach amerykańskich tysiące lat wcześniej, niż zakładał dominujący w XX wieku model Clovis First. Teraz zespół archeologów zakwestionował wiek głównego stanowiska Monte Verde II. Według nowych analiz warstwy, w których znaleziono pozostałości działalności człowieka, mogą pochodzić z okresu od 8200 do 4200 lat temu. Autorzy wcześniejszych badań odpowiadają, że nowe prace wykonano w pobliżu stanowiska, a nie w jego obrębie, dlatego nie można na ich podstawie podważyć jego chronologii. ## Dlaczego Monte Verde jest tak ważne Monte Verde znajduje się w południowym Chile, kilkadziesiąt kilometrów od wybrzeża Oceanu Spokojnego. Stanowisko leży na równinie zalewowej nad potokiem Chinchihuapi, który jest dopływem rzeki Maullín. Na wschodzie znajdują się Andy, a na południu wybrzeże Ameryki Południowej przechodzi w złożony układ półwyspów i wysp. Archeolodzy prowadzą tam wykopaliska z przerwami od 1977 roku. Najważniejsze badania związane są z Tomem Dillehayem z Vanderbilt University oraz jego współpracownikami. Zespół analizował dwa stosunkowo blisko położone obszary, oznaczone jako Monte Verde I i Monte Verde II. - Monte Verde I zawiera ślady spalenizny i kamienie, z których część może być narzędziami, choć niektóre mogą mieć naturalne pochodzenie. - Wczesne datowanie węgla drzewnego z Monte Verde I wskazywało około 33 tys. lat, ale ten wynik nie został szeroko zaakceptowany. - Późniejsze analizy umieściły Monte Verde I w przedziale od 14 500 do 18 500 lat temu, przy czym starsza część tego przedziału pozostaje sporna. - W Monte Verde II znaleziono przedmioty z kamienia, drewna i kości oraz pozostałości konstrukcji, być może namiotu. ## Dowody na dawną obecność ludzi Najmocniejsza część argumentacji dotyczącej Monte Verde II opiera się na położeniu znalezisk w warstwach osadów oraz na wielu niezależnych pomiarach wieku. Bezpośrednio nad warstwą zawierającą kamień, drewno i kość znajdowała się warstwa torfu. Zespół Dillehaya datował ją na około 14 500 lat, co oznaczałoby, że znajdująca się niżej warstwa ludzkiej aktywności musi być co najmniej tak stara. W 2008 roku badacze wskazali również obecność glonów morskich w Monte Verde II. Ich bezpośrednie datowanie dało przedział od 14 220 do 13 980 lat temu. Dillehay podkreśla, że cała chronologia stanowiska opiera się na ponad tysiącu datowań radiowęglowych i luminescencyjnych, zachowanym układzie warstw oraz porównaniu charakterystycznych narzędzi kamiennych z innymi stanowiskami. Przez większą część XX wieku wielu archeologów uważało, że pierwsi mieszkańcy obu Ameryk należeli do ludów Clovis, nazwanych od stanowiska w Nowym Meksyku. Wytwarzali oni charakterystyczne, ostro zakończone narzędzia kamienne, a najstarsze stanowiska Clovis datuje się na około 13 tys. lat. Model Clovis First zakładał, że była to pierwsza duża fala zasiedlenia Ameryki. Każde stanowisko starsze od tego okresu poddawano szczególnie surowej kontroli. Monte Verde stało się przełomowe, ponieważ przetrwało tę weryfikację i zostało uznane za wiarygodny dowód obecności ludzi przed epoką Clovis. W efekcie zmieniło sposób myślenia o czasie i przebiegu migracji do obu Ameryk. ## Nowe badanie podważa chronologię stanowiska W marcu 2026 roku Todd Surovell z University of Wyoming i jego współpracownicy opublikowali w czasopiśmie Science wyniki badań przeprowadzonych w 2022 i 2023 roku. Naukowcy nie kopali bezpośrednio w Monte Verde I ani Monte Verde II. Prowadzili wykopaliska wzdłuż brzegów potoku Chinchihuapi, w pobliżu właściwego stanowiska, a następnie na podstawie odkrytych warstw odtworzyli historię geologiczną tego obszaru. Ich zdaniem około 20 tys. lat temu, w czasie zlodowacenia, teren był równiną zasilaną materiałem wynoszonym przez wodę spod lodowca schodzącego z Andów. Przepływały tam rozgałęziające się strumienie, które nanosiły piasek i żwir. Według tej rekonstrukcji późniejsze ocieplenie klimatu umożliwiło rozwój lasu, który następnie ustąpił miejsca podmokłemu środowisku. Zostało ono przykryte i zachowało się jako ciemna warstwa torfu. Około 11 tys. lat temu wybuchł wulkan Michinmahuida, a jego popiół utworzył warstwę nazywaną tefrą Lepué. Później potok Chinchihuapi wciął się w starsze osady i utworzył nową, odsłoniętą powierzchnię, na której mogli przebywać ludzie. Zespół Surovella uznał, że Monte Verde II musi znajdować się powyżej warstwy popiołu, a więc być od niej młodsze. Na podstawie datowania piasków i żwirów badacze oszacowali wiek stanowiska na od 8200 do 4200 lat. ## Spór dotyczy przede wszystkim układu warstw Wnioski zespołu Surovella spotkały się z ostrą odpowiedzią. Do artykułu w Science dołączono siedem listów z komentarzami i krytyką, a 19 sierpnia Dillehay oraz jego współpracownicy opublikowali w czasopiśmie PaleoAmerica osobny tekst polemiczny. Ich główny zarzut dotyczy miejsca prowadzenia nowych wykopalisk. Dillehay podkreśla, że badacze nie pracowali na samym stanowisku Monte Verde II, nie widzieli jego pełnej stratygrafii i analizowali krajobraz znajdujący się od 50 do 4000 metrów od miejsca, w którym znaleziono artefakty. W przypadku równiny zalewowej takie przesunięcie ma znaczenie, ponieważ rzeka mogła wielokrotnie zmieniać koryto, a osady mogły być przemieszczane i mieszane. Jednym z punktów sporu jest torf. Zespół Surovella wskazał warstwę, którą uznał za odpowiednik torfu znajdującego się bezpośrednio nad warstwą zamieszkaną w Monte Verde II. Dillehay i jego współpracownicy twierdzą jednak, że nie są to te same warstwy. Różnica ma kluczowe znaczenie, ponieważ jeśli torf z nowych wykopalisk nie odpowiada torfowi z właściwego stanowiska, jego wiek nie wyznacza wieku artefaktów z Monte Verde II. W takiej sytuacji wnioski o tym, że stanowisko jest młodsze od tefry Lepué, nie wynikają bezpośrednio z obserwacji miejsca, w którym znaleziono pozostałości działalności człowieka. Dyskusja obejmuje także drewno zachowane w osadach Monte Verde II. Surovell uważa, że część drewna może pochodzić ze starszych osadów z epoki lodowcowej. W jego interpretacji materia organiczna została wypłukana, przeniesiona przez strumień i osadzona na młodszej powierzchni. Sam wiek drewna nie musiałby wtedy oznaczać wieku ludzkiej aktywności. Dillehay odpowiada, że drewno nie nosi charakterystycznych śladów ponownego transportu przez wodę, takich jak uszkodzenia powstałe podczas przemieszczania w nurcie. Dodaje również, że w Monte Verde II nie znaleziono warstwy tefry Lepué ani nad warstwą z artefaktami, ani pod nią. Jego zdaniem nie można więc używać jej jako punktu odniesienia dla wieku stanowiska. ## Dlaczego rozstrzygnięcie jest tak trudne Spór o Monte Verde dobrze pokazuje problem, który w nauce bywa określany jako regres eksperymentatora. Gdy wynik jest zgodny z wcześniejszymi oczekiwaniami, łatwiej uznać, że metoda została zastosowana prawidłowo. Gdy wynik podważa obowiązujący model, każda strona może twierdzić, że problem leży w sposobie wykonania badań, doborze próbek albo interpretacji warstw. Autorzy nowych analiz uważają, że wcześniejsze datowania nie uwzględniły możliwości przeniesienia materiału przez wodę. Autorzy wcześniejszych badań twierdzą natomiast, że nowa rekonstrukcja opiera się na obserwacjach wykonanych poza właściwym stanowiskiem. W obu przypadkach ocena poprawności metody zależy od tego, jak zrekonstruować wydarzenia, których nie da się już bezpośrednio zaobserwować. ## Inne dane nie dają jeszcze jednej odpowiedzi Możliwe, że spór o Monte Verde nie rozstrzygnie samodzielnie pytania o pierwszych mieszkańców obu Ameryk. W ostatnich latach odkryto również inne stanowiska starsze od epoki Clovis. W White Sands National Park w Nowym Meksyku znaleziono ludzkie ślady stóp i ślady przeciągania przedmiotów, które wydają się mieć około 22 tys. lat. Z kolei badania genetyczne rdzennych mieszkańców obu Ameryk i ich azjatyckich krewnych wskazują na przemieszczanie się ludzi do Ameryk około 15 tys. lat temu. Jedna z możliwych interpretacji zakłada, że bardzo wczesne grupy nie przetrwały, a później nastąpiła co najmniej jedna większa migracja. Taki scenariusz oznaczałby obecność ludzi przed okresem Clovis nawet wtedy, gdyby najnowsza krytyka Monte Verde okazała się trafna. Surovell uważa jednak, że dowody na obecność ludzi przed epoką Clovis są obecnie zbyt słabe zarówno w Ameryce Północnej, jak i Południowej. Jego zdaniem każde z pozostałych stanowisk było kwestionowane i nadal wymaga dalszej oceny. Przewiduje on, że część archeologów może ponownie zbliżyć się do stanowiska Clovis First. Dillehay pozostaje przekonany o poprawności swojej interpretacji Monte Verde. Twierdzi, że stanowisko odwiedziła niezależna grupa geologów i archeologów, która miała potwierdzić jego analizę stratygrafii oraz wskazać zasadnicze błędy w pracy Surovella i jego współpracowników. Według Dillehaya wyniki tej oceny mają zostać opublikowane w przyszłości. Na obecnym etapie nowe badanie nie unieważnia wszystkich dowodów na wczesną obecność ludzi w obu Amerykach. Podważa przede wszystkim konkretną interpretację warstw Monte Verde II i proponuje znacznie młodszy wiek stanowiska. Ostateczna ocena będzie zależeć od tego, czy badacze uznają, że warstwy z nowych wykopalisk można wiarygodnie powiązać z warstwami właściwego stanowiska, czy drewno zostało przeniesione przez wodę oraz jaką rolę odgrywa brak tefry Lepué. Dopóki te kwestie nie zostaną rozstrzygnięte, pytanie o pierwszych mieszkańców Ameryk pozostaje otwarte, a Monte Verde ponownie stało się centralnym punktem tej debaty. ## Źródło pierwotne [New Scientist](https://www.newscientist.com/article/2593162-the-monte-verde-controversy-is-back-who-first-lived-in-the-americas/?utm_campaign=RSS|NSNS&utm_content=home&utm_medium=RSS&utm_source=NSNS) --- ## Informacje do cytowania - **Autor:** Redakcja - **Data publikacji:** 2026-10-17T21:52:08.889Z - **Ostatnia aktualizacja:** 2026-10-17T21:52:08.889Z - **Kategoria:** Nauka - **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/nauka/monte-verde-znow-dzieli-archeologow-kto-pierwszy-zamieszkal-w-obu-amerykach](https://najnowsze-informacje.pl/nauka/monte-verde-znow-dzieli-archeologow-kto-pierwszy-zamieszkal-w-obu-amerykach) - **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/nauka/monte-verde-znow-dzieli-archeologow-kto-pierwszy-zamieszkal-w-obu-amerykach/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/nauka/monte-verde-znow-dzieli-archeologow-kto-pierwszy-zamieszkal-w-obu-amerykach/index.md) **Sugerowane cytowanie:** > Najnowsze Informacje, „Monte Verde znów dzieli archeologów. Kto pierwszy zamieszkał w obu Amerykach?”, 2026-10-17, https://najnowsze-informacje.pl/nauka/monte-verde-znow-dzieli-archeologow-kto-pierwszy-zamieszkal-w-obu-amerykach