--- title: "NASA pokazała 16 galaktycznych klejnotów. Promieniowanie rentgenowskie odsłania ich gwałtowne przemiany" description: "NASA opublikowała galerię 16 galaktyk obserwowanych przez teleskop Chandra oraz inne instrumenty. Dane rentgenowskie pokazują gorący gaz, czarne dziury, narodziny gwiazd i zderzenia galaktyk." publisher: "Najnowsze Informacje" language: "pl-PL" canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/nauka/nasa-pokazala-16-galaktycznych-klejnotow-promieniowanie-rentgenowskie-odslania-ich-gwaltowne-przemiany" markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/nauka/nasa-pokazala-16-galaktycznych-klejnotow-promieniowanie-rentgenowskie-odslania-ich-gwaltowne-przemiany/index.md" date_published: "2026-08-25T21:06:47.789Z" date_modified: "2026-08-25T21:23:20.245Z" author: "Redakcja" category: "Nauka" tags: - "galaktyki" - "chandra" - "astronomia" - "czarne dziury" - "kosmos" source_url: "https://science.nasa.gov/missions/chandra/galactic-gems-glisten-in-new-gallery-from-nasas-chandra/" source_name: "NASA News" image_url: "https://najnowsze-informacje.pl/api/media/file/nauka-unsplash-1787680916099.jpeg" image_alt: "blue and red galaxy illustration" image_credit: "© Олег Мороз / Unsplash" image_credit_url: "https://unsplash.com/@tengyart" --- # NASA pokazała 16 galaktycznych klejnotów. Promieniowanie rentgenowskie odsłania ich gwałtowne przemiany > Nowa galeria NASA pokazuje 16 galaktyk, których obrazy łączą dane rentgenowskie z obserwacjami teleskopów kosmicznych i naziemnych. ## Kluczowe informacje - Galeria obejmuje 16 galaktyk o różnych kształtach i historii. - Dane z teleskopu Chandra ujawniają gaz rozgrzany do milionów stopni. - Obserwacje pokazują wpływ czarnych dziur, narodzin gwiazd i zderzeń galaktyk. - Porównania z innymi galaktykami pomagają badać przeszłość i przyszłość Drogi Mlecznej. NASA opublikowała nową galerię 16 galaktyk, które przypominają kosmiczne klejnoty. Każda z nich ma odmienny rozmiar, kształt i historię, a zestawienie obserwacji z różnych teleskopów pokazuje, jak różnorodne procesy zachodzą w tych wielkich skupiskach gwiazd, gazu i pyłu. W galerii wykorzystano dane z obserwatorium rentgenowskiego Chandra, gromadzone przez całe dekady jego pracy w kosmosie, oraz obserwacje innych instrumentów. Jedna galeria, wiele rodzajów światła Obrazy łączą dane z Chandry z obserwacjami wykonanymi przez Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba, Kosmiczny Teleskop Hubble'a, satelitę IXPE, obserwatorium Neila Gehrelsa Swifta, teleskop NuSTAR oraz inne instrumenty umieszczone w kosmosie i na Ziemi. Takie połączenie nie jest wyłącznie zabiegiem graficznym. Poszczególne zakresy promieniowania ujawniają inne składniki galaktyk i inne etapy zachodzących w nich procesów. Chandra rejestruje przede wszystkim promieniowanie rentgenowskie emitowane przez najbardziej gorące i energetyczne obszary. Galaktyki spiralne mają ramiona wychodzące z centralnego obszaru, galaktyki eliptyczne są zwykle starsze, a nieregularne obejmują szeroki zakres struktur. Chandra pokazuje gaz rozgrzany do milionów stopni przez wiatry masywnych gwiazd, strumienie z czarnych dziur i pozostałości po eksplozjach gwiazd. Obserwacje rentgenowskie pomagają śledzić powstawanie pierwiastków obecnych w organizmach, atmosferze i na planetach. Zestawienie różnych rodzajów światła pozwala pełniej badać, jak galaktyki żyją, oddziałują ze sobą i ewoluują. Narodziny gwiazd i gorące wiatry Galaktyki spiralne oglądane z przodu, takie jak Messier 33 i NGC 3938, dają stosunkowo swobodny wgląd w ich ramiona. To właśnie tam znajdują się między innymi energetyczne układy gwiazd oraz miejsca kosmicznych eksplozji. W galaktykach spiralnych z poprzeczką, takich jak NGC 1672 i NGC 1385, centralne pasma złożone z gwiazd, gazu i pyłu kierują materię do środka. Dopływ tego paliwa może uruchamiać okresy intensywnego powstawania gwiazd. NGC 4725 pokazuje z kolei, że narodziny gwiazd mogą zostać pobudzone przez wcześniejsze zderzenie z inną galaktyką. Inny obraz dostarczają galaktyki oglądane z boku. NGC 4631, nazywana Galaktyką Wieloryba, oraz Messier 82, znana jako Galaktyka Cygaro, mają rozległe halo i superwiatry złożone z gazu o temperaturze milionów stopni. Są one napędzane przez intensywne eksplozje gwiazd i mogą sięgać tysiące lat świetlnych w przestrzeń. Materia wyrzucana poza galaktykę wzbogaca jej otoczenie w pierwiastki powstające w gwiazdach. Rentgenowskie spojrzenie pozwala więc śledzić nie tylko same galaktyki, ale również ich wpływ na przestrzeń międzygalaktyczną. Czarne dziury kształtują otoczenie W centrach części galaktyk znajdują się aktywne jądra galaktyczne, związane z rosnącymi supermasywnymi czarnymi dziurami. Uwalniana przez nie energia może być wyrzucana na zewnątrz w postaci rozbłysków i strumieni cząstek, wpływając na obszary rozciągające się na skalę całej galaktyki. W Centaurus A dane Chandra i IXPE pokazują wysokoenergetyczny strumień cząstek, który rozciąga się na dziesiątki tysięcy lat świetlnych od centralnego źródła. W Messier 106 strumienie z supermasywnej czarnej dziury ogrzewają otaczający gaz i tworzą ramiona spiralne różniące się od tych spotykanych w typowych galaktykach spiralnych. Galaktyka Sombrero, czyli Messier 104, pokazuje natomiast supermasywną czarną dziurę osadzoną w ogromnym zgrubieniu gwiazd. Dane rentgenowskie pozwalają odwzorować rozproszone halo gazu o temperaturze milionów stopni oraz gorące pozostałości gwiazd otaczające szerokie pasma pyłu. To przykład, jak obserwacje w zakresie niewidocznym dla ludzkiego oka ujawniają składniki ukryte za strukturami widocznymi na klasycznych zdjęciach galaktyk. Zderzenia jako zapis historii galaktyk Galeria obejmuje również galaktyki poddawane silnym przemianom grawitacyjnym. W Arp 143 bezpośrednie zderzenie zadziałało jak kosmiczna tarcza, tworząc rozszerzającą się strukturę pierścieniową i wywołując fale narodzin gwiazd. NGC 3256 oraz przesłonięta przez pył galaktyka gwiazdotwórcza II Zw 096 pokazują chaotyczny przebieg gwałtownych połączeń galaktyk. Takie procesy były częstsze we wczesnym Wszechświecie, a ich obserwacja dostarcza także obrazu tego, jak mogą wyglądać odległe etapy przyszłego połączenia Drogi Mlecznej z sąsiednią Galaktyką Andromedy. ## Wyjaśnienie pojęć ### [promieniowanie rentgenowskie](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/promieniowanie-rentgenowskie) Wysokoenergetyczna forma promieniowania elektromagnetycznego. W astronomii pozwala obserwować bardzo gorący gaz i gwałtowne procesy zachodzące wokół gwiazd oraz czarnych dziur. ### [aktywne jądro galaktyczne](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/aktywne-jadro-galaktyczne) Centralny obszar galaktyki, w którym rosnąca supermasywna czarna dziura uwalnia duże ilości energii. ## Źródło pierwotne [NASA News](https://science.nasa.gov/missions/chandra/galactic-gems-glisten-in-new-gallery-from-nasas-chandra/) --- ## Informacje do cytowania - **Autor:** Redakcja - **Data publikacji:** 2026-08-25T21:06:47.789Z - **Ostatnia aktualizacja:** 2026-08-25T21:23:20.245Z - **Kategoria:** Nauka - **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/nauka/nasa-pokazala-16-galaktycznych-klejnotow-promieniowanie-rentgenowskie-odslania-ich-gwaltowne-przemiany](https://najnowsze-informacje.pl/nauka/nasa-pokazala-16-galaktycznych-klejnotow-promieniowanie-rentgenowskie-odslania-ich-gwaltowne-przemiany) - **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/nauka/nasa-pokazala-16-galaktycznych-klejnotow-promieniowanie-rentgenowskie-odslania-ich-gwaltowne-przemiany/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/nauka/nasa-pokazala-16-galaktycznych-klejnotow-promieniowanie-rentgenowskie-odslania-ich-gwaltowne-przemiany/index.md) **Sugerowane cytowanie:** > Najnowsze Informacje, „NASA pokazała 16 galaktycznych klejnotów. Promieniowanie rentgenowskie odsłania ich gwałtowne przemiany”, 2026-08-25, https://najnowsze-informacje.pl/nauka/nasa-pokazala-16-galaktycznych-klejnotow-promieniowanie-rentgenowskie-odslania-ich-gwaltowne-przemiany