--- title: "Tamy znikają, a ryby wracają do rzek północno-wschodnich USA" description: "Usuwanie przestarzałych tam w północno-wschodnich Stanach Zjednoczonych przywraca drożność rzek i ułatwia migrację śledzi rzecznych oraz innych ryb. Badacze sprawdzają, jak odbudowa połączeń między rzekami wpływa na ekosystemy i lokalne społeczności." publisher: "Najnowsze Informacje" language: "pl-PL" canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/nauka/tamy-znikaja-a-ryby-wracaja-do-rzek-polnocno-wschodnich-usa" markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/nauka/tamy-znikaja-a-ryby-wracaja-do-rzek-polnocno-wschodnich-usa/index.md" date_published: "2026-10-17T21:38:53.426Z" date_modified: "2026-10-17T21:38:57.090Z" author: "Redakcja" category: "Nauka" tags: - "usuwanie tam" - "migracja ryb" - "ekosystemy rzeczne" - "śledzie rzeczne" - "ochrona przyrody" source_url: "https://www.smithsonianmag.com/science-nature/dam-removals-are-bringing-fish-back-across-the-northeastern-united-states-striking-down-one-tiny-barrier-at-a-time-180989679/" source_name: "Smithsonian Science" --- # Tamy znikają, a ryby wracają do rzek północno-wschodnich USA > Usuwanie nawet niewielkich tam przywraca ciągłość rzek i otwiera drogę rybom migrującym między oceanem a wodami słodkimi. ## Kluczowe informacje - Od 1912 roku w Stanach Zjednoczonych usunięto ponad 2300 tam. - W 2024 roku usunięte tamy ponownie połączyły ponad 2500 mil wcześniej podzielonych cieków. - W północno-wschodnich stanach nadal znajduje się co najmniej 35 tysięcy tam przecinających szlaki migracji ryb. - Monitoring z użyciem znaczników PIT ma pokazać, ile śledzi rzecznych przechodzi przez odtworzone odcinki rzek. Usuwanie tam w Stanach Zjednoczonych nie ogranicza się do spektakularnych projektów na zachodzie kraju. W północno-wschodnich stanach także znikają przestarzałe konstrukcje, które przez dziesięciolecia lub stulecia blokowały przepływ rzek. Wraz z nimi otwierają się drogi dla ryb migrujących między oceanem a wodami słodkimi. Najbardziej widocznym przykładem są śledzie rzeczne, do których zalicza się alewife i blueback. Badacze podkreślają jednak, że sam powrót ryb nie jest automatyczny ani jednakowy w każdej rzece. Zależy między innymi od tego, czy po usunięciu tamy pozostałe odcinki cieku i dopływy tworzą dla nich drożną trasę. ## Krajowa fala usuwania tam Tamy budowano po to, aby zatrzymywać wodę w zbiornikach, zasilać młyny, dostarczać wodę dla gospodarstw i przemysłu, a w niektórych przypadkach produkować energię hydroelektryczną. Wiele z tych obiektów zestarzało się i przestało pełnić funkcję, dla której je zbudowano. Od 1912 roku z amerykańskich rzek usunięto ponad 2300 tam, przy czym większość tych prac przeprowadzono w ostatnim ćwierćwieczu. Według organizacji American Rivers rok 2024 był pod tym względem rekordowy. Usunięte tamy ponownie połączyły wtedy ponad 2500 mil wcześniej podzielonych cieków. Największy rozgłos zyskał projekt na rzece Klamath w Kalifornii i Oregonie. Usunięcie czterech starzejących się tam hydroelektrycznych kosztowało 500 milionów dolarów, a rzeka odzyskała swobodny przepływ w sierpniu 2024 roku. Prace otworzyły ponad 400 mil siedlisk dla łososia królewskiego. Tysiące ryb przepłynęły przez miejsce po jednej z dawnych tam zarówno w 2024, jak i w 2025 roku. Takie projekty pokazują możliwości dużych inwestycji, ale znaczna część usuwanych obiektów znajduje się we wschodniej części kraju i jest znacznie mniejsza. W 2024 roku w Vermont zdemontowano tamę Blake Higgins, w Maine zniknęła tama Edes Falls na rzece Crooked, a w New Hampshire usunięto tamę Kimball Brook. Pensylwania usunęła w tym samym roku 27 przestarzałych barier, z których żadna nie miała około 20 stóp wysokości. Także licząca około trzech stuleci tama Talbot Mills na rzece Concord w Massachusetts może zostać usunięta. Według jednego z inwentaryzacyjnych zestawień w północno-wschodnich Stanach Zjednoczonych nadal znajduje się co najmniej 35 tysięcy tam przecinających szlaki migracji ryb, w tym ponad 3 tysiące w Massachusetts, 5 tysięcy w Connecticut i 9 tysięcy w stanie Nowy Jork. ## Ryby, które zniknęły z krajobrazu Rzeki uchodzące do zatoki Great Bay były kiedyś pełne ryb diadromicznych, czyli gatunków dzielących życie między wodę słodką a ocean. Występowały tam między innymi łososie atlantyckie, alosy, minogi morskie, węgorze amerykańskie, tomcod, jesiotry oraz śledzie rzeczne. Te ostatnie, obejmujące alewife i blueback, pojawiały się wiosną w tak dużej liczbie, że przyciągały rekiny, bassy pręgowane, dorsze, foki i ptaki morskie. Młode łososie mogły wykorzystywać obecność śledzi jako osłonę podczas spływu do oceanu, ponieważ drapieżniki koncentrowały uwagę na większej ławicy. Gwałtowny rozwój młynów od XVII wieku zmienił ten układ. Osadnicy budowali przegrody na strumieniach, aby napędzać młyny zbożowe, tartaki, papiernie i zakłady włókiennicze. W połowie XIX wieku we wschodniej części Ameryki Północnej działało ponad 65 tysięcy młynów, a ich tamy przecinały niezliczone dopływy. Naukowcy obliczyli, że w ciągu ostatnich czterech stuleci tamy Nowej Anglii pozbawiły jej ekosystemy niemal 20 miliardów funtów śledzi rzecznych. To masa porównywana w źródle do wagi około 300 tysięcy humbaków. Liczby te pokazują skalę utraconego przepływu biomasy między morzem a rzekami. - Od 1912 roku w USA usunięto ponad 2300 tam, a większość prac wykonano w ostatnich 25 latach. - W 2024 roku usunięte bariery ponownie połączyły ponad 2500 mil cieków. - Cztery tamy na rzece Klamath otworzyły ponad 400 mil siedlisk dla łososia królewskiego. - Północno-wschodnie stany nadal mają co najmniej 35 tysięcy tam ograniczających migrację ryb. ## Bellamy River, sprawdzian po usunięciu tam Jednym z miejsc, w których naukowcy próbują dokładnie sprawdzić skutki takich prac, jest rzeka Bellamy w New Hampshire. W jej dolinie działała niegdyś fabryka Sawyer Woolen Mills. Zakład zamknięto, a jego budynki w latach 80. XX wieku przekształcono w mieszkania, lecz dwie tamy pozostały na miejscu. Kierowały wodę przez wąski przepust, który zatrzymywał ryby. Z czasem konstrukcje stały się także zagrożeniem powodziowym. W latach 2019 i 2020 koalicja agencji, organizacji pozarządowych oraz właściciela kompleksu mieszkaniowego doprowadziła do ich rozbiórki. Po usunięciu tam rzeka płynie przez na nowo ukształtowane koryto, z głazami, bystrzami i zagłębieniami. Sama likwidacja bariery nie rozstrzyga jednak, czy ryby będą w stanie pokonać cały odtworzony odcinek. Śledzie rzeczne nie skaczą tak jak łososie, nie mają też siły jesiotrów ani zdolności wspinania się i pełzania charakterystycznej dla węgorzy. Wcześniejsze próby liczenia ryb polegały głównie na obserwacji rzeki i ręcznym zliczaniu przepływających osobników. Taka metoda była z natury niedokładna, dlatego zespół biologa Nathana Fureya postanowił wykorzystać monitoring elektroniczny. Badacze i studenci chwytają śledzie rzeczne wpływające do Bellamy, a następnie wszczepiają im niewielkie znaczniki PIT, przypominające rozmiarem ziarenko ryżu. W pobliżu brzegu ustawiany jest czytnik połączony przewodem z urządzeniem rejestrującym. Gdy oznakowana ryba przechodzi przez odpowiedni odcinek, system zapisuje numer jej znacznika. Dzięki temu naukowcy mogą ustalić, jaki odsetek ryb docierających do odtworzonej rzeki pokonuje bystrza i kolejne przeszkody. W przedstawionym materiale nie podano jeszcze końcowego wyniku tego pomiaru. Jego celem jest właśnie oddzielenie wrażenia, że ryby wróciły, od dokładnych danych o ich przeżyciu i przemieszczaniu się. ## Odbudowa rzek przywraca także pamięć Migracje ryb w Nowej Anglii często odbywają się w pobliżu domów, osiedli i podwórek. Nie wymagają one zawsze całkowicie dzikiego krajobrazu, co ułatwia mieszkańcom obserwowanie zmian. Problem polega na tym, że rzeki były zablokowane tak długo, iż wiele osób nie ma osobistej ani rodzinnej pamięci o czasach, gdy płynęły nimi wielkie ławice śledzi rzecznych i alos. Biolodzy opisują ten mechanizm jako anomię ekospołeczną. Im mniej ryb pozostaje, tym mniej ludzi zauważa ich brak, a mniejsze zainteresowanie społeczne może jeszcze utrudniać ochronę. Badania prowadzone w Maine wskazują, że powrót ryb może odwracać ten proces. Po usunięciu tamy na rzece Sebasticook w 2008 roku niemal dwa miliony śledzi rzecznych popłynęły w górę rzeki. W wywiadach z mieszkańcami terenów, gdzie odbudowano takie migracje, pojawiały się opinie o odzyskanej dumie z lokalnej rzeki, przychodach z rybołówstwa i turystyki oraz silniejszych więziach między mieszkańcami. Dzieci i rybacy gromadzili się, aby obserwować wędrówkę ryb. Powrót śledzi został opisany jako forma zbiorowego przypominania sobie o dawnym funkcjonowaniu ekosystemu. ## Małe dopływy mają znaczenie dla całej sieci rzek Duże projekty na głównych rzekach przynoszą najbardziej widoczne efekty, ale nie rozwiązują wszystkich problemów. W 2025 roku do rzeki Penobscot wróciło sześć milionów śledzi rzecznych, dwa razy więcej niż dwa lata wcześniej. Dolny główny nurt rzeki jest wolny od barier na odcinku 40 mil, jednak mniejsze dopływy nadal pozostają częściowo zablokowane przez dawne tamy młynów i zbyt małe przepusty. To właśnie w takich odnogach znajdują się miejsca rozrodu minogów morskich i łososi, chłodne refugia dla pstrągów potokowych oraz siedliska bezkręgowców wodnych. Przykładem jest potok Sedgeunkedunk, dopływ Penobscot. Usunięcie bariery otworzyło około 2,8 mili cieku i zwiększyło liczebność rodzimych minogów morskich. Gatunki te, podobnie jak łososie pacyficzne, gromadzą w oceanie azot i fosfor, a po wpłynięciu do rzeki rozmnażają się i giną. Ich ciała stają się pokarmem dla żółwi, szopów i innych zwierząt, a składniki odżywcze pochodzenia morskiego trafiają do glonów oraz lasów. Opisane przykłady nie oznaczają, że każda usunięta tama przyniesie taki sam rezultat. Pokazują jednak, że odbudowa ciągłości rzeki może mieć znaczenie nie tylko w miejscu rozbiórki, lecz także w całej sieci dopływów. ## Wyjaśnienie pojęć ### [Korytarz migracyjny](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/korytarz-migracyjny) Korytarz migracyjny to połączony odcinek rzeki lub innych siedlisk, którym zwierzęta mogą przemieszczać się między miejscami rozrodu, żerowania i odpoczynku. ### [Znacznik PIT](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/znacznik-pit) Znacznik PIT to niewielki pasywny układ elektroniczny wszczepiany rybie w celu rejestrowania jej przejścia przez specjalny czytnik. ## Źródło pierwotne [Smithsonian Science](https://www.smithsonianmag.com/science-nature/dam-removals-are-bringing-fish-back-across-the-northeastern-united-states-striking-down-one-tiny-barrier-at-a-time-180989679/) --- ## Informacje do cytowania - **Autor:** Redakcja - **Data publikacji:** 2026-10-17T21:38:53.426Z - **Ostatnia aktualizacja:** 2026-10-17T21:38:57.090Z - **Kategoria:** Nauka - **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/nauka/tamy-znikaja-a-ryby-wracaja-do-rzek-polnocno-wschodnich-usa](https://najnowsze-informacje.pl/nauka/tamy-znikaja-a-ryby-wracaja-do-rzek-polnocno-wschodnich-usa) - **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/nauka/tamy-znikaja-a-ryby-wracaja-do-rzek-polnocno-wschodnich-usa/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/nauka/tamy-znikaja-a-ryby-wracaja-do-rzek-polnocno-wschodnich-usa/index.md) **Sugerowane cytowanie:** > Najnowsze Informacje, „Tamy znikają, a ryby wracają do rzek północno-wschodnich USA”, 2026-10-17, https://najnowsze-informacje.pl/nauka/tamy-znikaja-a-ryby-wracaja-do-rzek-polnocno-wschodnich-usa