--- title: "Wielki Kanion mógł stracić miliard lat historii Ziemi. Winna pradawna skarpa" description: "Naukowcy proponują, że rozległa skarpa powstała podczas rozpadu superkontynentu Rodinia i późniejsze lodowce mogły usunąć znaczną część skał Wielkiego Kanionu. Hipoteza ma wyjaśniać lukę obejmującą okres od 520 milionów do 1,8 miliarda lat temu, ale dokładny przebieg erozji wciąż pozostaje nieznany." publisher: "Najnowsze Informacje" language: "pl-PL" canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/nauka/wielki-kanion-mogl-stracic-miliard-lat-historii-ziemi-winna-pradawna-skarpa" markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/nauka/wielki-kanion-mogl-stracic-miliard-lat-historii-ziemi-winna-pradawna-skarpa/index.md" date_published: "2026-10-11T18:02:15.809Z" date_modified: "2026-10-11T18:11:43.101Z" author: "Redakcja" category: "Nauka" tags: - "wielki kanion" - "geologia" - "historia ziemi" - "erozja" - "zlodowacenie" source_url: "https://www.sciencenews.org/article/grand-canyon-lost-history-giant-cliff" source_name: "Science News" image_url: "https://najnowsze-informacje.pl/api/media/file/nauka-unsplash-1791568878482.jpeg" image_alt: "The Colorado River winding through the deep rocky canyons of the Grand Canyon" image_credit: "© Omer Nezih Gerek / Unsplash" image_credit_url: "https://unsplash.com/@ongerek" --- # Wielki Kanion mógł stracić miliard lat historii Ziemi. Winna pradawna skarpa > Nowe badanie sugeruje, że pradawna skarpa i lodowce mogły wymazać z Wielkiego Kanionu zapis niemal miliarda lat historii Ziemi. ## Kluczowe informacje - W skałach Wielkiego Kanionu brakuje zapisu okresu od 520 milionów do 1,8 miliarda lat temu. - Zespół badaczy wskazuje na rozległą skarpę, która mogła powstać około 800 milionów lat temu podczas rozpadu Rodinii. - Erozję mogły nasilić lodowce związane z okresem globalnego zlodowacenia Snowball Earth. - Nadal nie wiadomo, czy skały zostały usunięte przed zlodowaceniem, w jego trakcie czy po nim. Warstwy skalne Wielkiego Kanionu zachowują stosunkowo ciągły zapis historii Ziemi sięgający około 2 miliardów lat. W tym zapisie znajduje się jednak luka obejmująca okres od 520 milionów do 1,8 miliarda lat temu. Nowe badanie sugeruje, że za usunięcie tak dużej części skał mogła odpowiadać rozległa, pradawna skarpa, której erozję wzmocniły lodowce. ## Skarpa powstała podczas rozpadu superkontynentu Thomas Gernon z University of Southampton i jego współpracownicy wykorzystali modele komputerowe, aby odtworzyć zmiany zachodzące na Ziemi w ciągu setek milionów lat. Według ich wyników około 800 milionów lat temu, w czasie rozpadu superkontynentu Rodinia, mogła powstać bardzo wysoka skarpa. Badacze wiążą ją z dawnym kontynentem Laurentia, który był geologicznym poprzednikiem Ameryki Północnej. Skarpa mogła rozciągać się od obszaru dzisiejszej Alaski aż po Arizonę i mieć od 1 do 2 kilometrów wysokości. Tak strome zbocze byłoby szczególnie podatne na działanie deszczu, lodu i innych czynników niszczących skały. Stopniowe ścieranie i usuwanie materiału mogło odsłonić w Wielkim Kanionie skały podłoża, czyli najstarsze i najniżej położone jednostki widoczne obecnie w kanionie. Jednocześnie erozja mogła usunąć warstwy powstałe w czasie, dla którego dziś brakuje bezpośredniego zapisu geologicznego. To proponowany mechanizm, a nie bezpośrednia obserwacja procesu sprzed setek milionów lat. ## Lód mógł przyspieszyć usuwanie skał Powstanie skarpy zbiegło się w czasie z wyjątkowo silnym okresem zlodowacenia określanym jako Snowball Earth. W jego trakcie wielkie pokrywy lodowe mogły sięgać od biegunów aż do szerokości geograficznych położonych blisko równika. Przesuwający się lód mógł usuwać znaczne ilości skał, a wysoka skarpa mogła sprzyjać powstawaniu lodowców. W tym sensie ukształtowanie terenu mogło stworzyć warunki do intensywniejszej erozji właśnie w okresie, gdy klimat dodatkowo wzmacniał działanie lodu. Autorzy odwołują się także do współczesnych przykładów podobnych procesów. W osobnej pracy opublikowanej w czasopiśmie Science ten sam zespół opisał, jak skarpa powstała wskutek procesów tektonicznych mogła przyczynić się do utworzenia lądolodu Antarktydy Wschodniej około 34 milionów lat temu. Przykład ten nie dowodzi jeszcze, że identyczny mechanizm odpowiada za lukę w Wielkim Kanionie, ale pokazuje, że wysokie krawędzie terenu mogą wpływać na rozwój zlodowacenia. - Luka w zapisie skalnym Wielkiego Kanionu obejmuje okres od 520 milionów do 1,8 miliarda lat temu. - Model badaczy wskazuje na skarpę Laurentii powstałą około 800 milionów lat temu podczas rozpadu Rodinii. - Wysokie zbocza mogły sprzyjać powstawaniu lodowców, a lód mógł intensywnie ścierać i transportować skały. - Nie ustalono jeszcze, czy główna faza erozji zaszła przed globalnym zlodowaceniem, w jego trakcie czy po nim. ## Hipoteza wymaga dokładniejszego testu Najważniejsza niewiadoma dotyczy czasu i przestrzennego zasięgu erozji. Z samego modelu nie wynika, kiedy dokładnie poszczególne warstwy zostały usunięte ani czy cały proces przebiegał jednocześnie na obszarze dawnej Laurentii. Dopasowanie hipotezy do rozpadu Rodinii oraz do znanych epizodów zlodowacenia wzmacnia jej wiarygodność, podobnie jak wskazanie współczesnych analogii w Antarktydzie i Afryce Południowej. Geolog Alan Collins z University of Adelaide, który nie uczestniczył w badaniu, uznał przedstawione wyjaśnienie za przekonujące, ale sama zagadka nie jest jeszcze ostatecznie rozwiązana. Wyniki opublikowano w czasopiśmie Geology. ## Wyjaśnienie pojęć ### [Eskarpa](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/eskarpa) Długa i stroma krawędź terenu, często powstała wskutek ruchów tektonicznych lub erozji. W badaniu rozległa eskarpa miała mieć od 1 do 2 kilometrów wysokości. ### [Globalne zlodowacenie](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/globalne-zlodowacenie) Hipotezowany okres, w którym lądolody mogły objąć znaczną część Ziemi, także obszary położone blisko równika. Takie lodowce mogły przyspieszyć usuwanie skał. ### [superkontynent](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/superkontynent) Bardzo duży obszar lądowy łączący większość lub wszystkie kontynenty istniejące w danym okresie geologicznym. ### [Erozja](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/erozja) Proces stopniowego niszczenia i usuwania skał przez wodę, lód, wiatr lub inne czynniki. W badaniu erozja ma odpowiadać za usunięcie części dawnego zapisu geologicznego. ## Źródło pierwotne [Science News](https://www.sciencenews.org/article/grand-canyon-lost-history-giant-cliff) --- ## Informacje do cytowania - **Autor:** Redakcja - **Data publikacji:** 2026-10-11T18:02:15.809Z - **Ostatnia aktualizacja:** 2026-10-11T18:11:43.101Z - **Kategoria:** Nauka - **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/nauka/wielki-kanion-mogl-stracic-miliard-lat-historii-ziemi-winna-pradawna-skarpa](https://najnowsze-informacje.pl/nauka/wielki-kanion-mogl-stracic-miliard-lat-historii-ziemi-winna-pradawna-skarpa) - **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/nauka/wielki-kanion-mogl-stracic-miliard-lat-historii-ziemi-winna-pradawna-skarpa/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/nauka/wielki-kanion-mogl-stracic-miliard-lat-historii-ziemi-winna-pradawna-skarpa/index.md) **Sugerowane cytowanie:** > Najnowsze Informacje, „Wielki Kanion mógł stracić miliard lat historii Ziemi. Winna pradawna skarpa”, 2026-10-11, https://najnowsze-informacje.pl/nauka/wielki-kanion-mogl-stracic-miliard-lat-historii-ziemi-winna-pradawna-skarpa