--- title: "Philippe Aghion: Europa blokuje innowacje. „Dzisiaj mamy za dużo psychologów”" description: "Philippe Aghion ocenia, że Europa traci dystans do USA przez blokowanie innowacyjnych firm, słabo zintegrowany rynek i niechęć do ryzyka. Noblista wskazuje, jak reformy edukacji, polityka przemysłowa, sztuczna inteligencja i model flexicurity mogą poprawić konkurencyjność UE." publisher: "Najnowsze Informacje" language: "pl-PL" canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/polska/philippe-aghion-europa-blokuje-innowacje-dzisiaj-mamy-za-duzo-psychologow" markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/polska/philippe-aghion-europa-blokuje-innowacje-dzisiaj-mamy-za-duzo-psychologow/index.md" date_published: "2026-11-06T17:47:54.377Z" date_modified: "2026-11-06T17:47:54.377Z" author: "Redakcja" category: "Polska" tags: - "europa" - "gospodarka" - "innowacje" - "edukacja" - "sztuczna inteligencja" source_url: "https://www.money.pl/praca/noblista-mowi-co-hamuje-europe-dzisiaj-mamy-za-duzo-psychologow-7345325490776512a.html" source_name: "Money.pl" image_url: "https://najnowsze-informacje.pl/api/media/file/polska-unsplash-1793300596040.jpeg" image_alt: "Three people looking at a laptop screen in an automotive assembly workspace" image_credit: "© ThisisEngineering / Unsplash" image_credit_url: "https://unsplash.com/@thisisengineering" --- # Philippe Aghion: Europa blokuje innowacje. „Dzisiaj mamy za dużo psychologów” > Philippe Aghion uważa, że Europa przegrywa z USA przez słabszą produktywność, niechęć do ryzyka i błędy w edukacji. ## Kluczowe informacje - Europa zwiększa produktywność wolniej niż USA, ponieważ zbyt słabo wspiera przełomowe innowacje. - Aghion postuluje ułatwienie kreatywnej destrukcji, wspólny rynek zaawansowanych technologii i instytucje na wzór DARPA. - Masowe studia bez powiązania z popytem na pracę mogą pogłębiać problemy młodych ludzi na rynku pracy. - Polska zyskała dzięki modelowi doganiania, ale przyszły wzrost Europy wymaga tworzenia własnych technologii. Europa przegrywa z USA nie dlatego, że brakuje jej pieniędzy, oszczędności albo wykształconych pracowników. Zdaniem Philippe'a Aghiona problem leży przede wszystkim w sposobie funkcjonowania europejskiej gospodarki. Kontynent zbyt słabo wspiera przełomowe innowacje, utrudnia rozwój młodym firmom i nie pozwala, aby nowe przedsiębiorstwa przejmowały zasoby od starszych, mniej produktywnych podmiotów. W efekcie wzrost gospodarczy opiera się głównie na stopniowym ulepszaniu istniejących technologii, zamiast na tworzeniu nowych. ## Europa traci dystans do USA Aghion, ubiegłoroczny laureat ekonomicznego Nobla, był zaangażowany w prace nad raportem Mario Draghiego dotyczącym przyszłości konkurencyjności Europy. W rozmowie z money.pl broni diagnozy, że Europa nie nadąża za Stanami Zjednoczonymi pod względem wzrostu produktywności. Nie zgadza się przy tym z oceną Paula Krugmana, według którego różnica między USA a Europą może być zawyżana przez sposób pomiaru produkcji i cen. Jego zdaniem, po przyjęciu odpowiedniego punktu odniesienia wyniki są jednoznaczne: realny produkt krajowy brutto na mieszkańca rośnie w USA szybciej niż w Europie. Ekonomista odwołuje się do efektu Balassy i Samuelsona. W uproszczeniu, gospodarka bardziej produktywna w sektorach takich jak produkcja chipów może oferować wyższe płace. Wyższe dochody zwiększają następnie ceny usług lokalnych, między innymi fryzjerskich, oraz innych dóbr, których nie można łatwo wymieniać na rynkach międzynarodowych. W rezultacie poziom cen w bardziej produktywnym kraju rośnie szybciej. Jeśli porównuje się siłę nabywczą i realny dochód mieszkańców, różnice w produktywności mają znaczenie także wtedy, gdy część statystyk jest korygowana o poziom cen. Według Aghiona główną przyczyną słabszego wyniku Europy jest blokowanie kreatywnej destrukcji. To proces, w którym nowe i bardziej wydajne firmy przejmują kapitał, pracowników i popyt od przedsiębiorstw działających w schyłkowych sektorach. W gospodarce jest to źródło napięć, ponieważ oznacza zamykanie części działalności i konieczność zmiany pracy. Jednocześnie bez takiego procesu trudniej o szybki wzrost produktywności. Europejski model zbyt często chroni istniejące firmy i technologie, zamiast pozwalać, aby konkurencja przesuwała zasoby do nowych zastosowań. ## Nie wystarczą same miliardy euro Raport Draghiego wskazywał, że Unia Europejska powinna przeznaczać na inwestycje w obronność i nowe technologie dodatkowo około 750 do 800 mld euro rocznie. Aghion zastrzega jednak, że sama skala wydatków nie rozwiąże problemu. Europa musi najpierw stworzyć instytucje zdolne do wyboru projektów, które rzeczywiście mogą przynieść przełom technologiczny. W przeciwnym razie większe środki mogą zostać rozproszone między przedsięwzięcia, które nie zwiększą konkurencyjności europejskich firm. - Specjalny, 28. system prawny mógłby ułatwić działalność innowacyjnym firmom obok krajowych regulacji. - Koalicje chętnych pozwoliłyby grupie państw UE współpracować z Wielką Brytanią, Szwajcarią i Kanadą przy projektach technologicznych. - Wspólne agencje na wzór amerykańskiej DARPA mogłyby finansować technologie związane z obronnością, biotechnologią i innymi strategicznymi sektorami. - Zintegrowany rynek, większe zamówienia publiczne i ograniczenie biurokracji pomogłyby europejskim firmom zwiększać skalę działalności. ## Polityka przemysłowa zamiast samej ochrony konkurencji Aghion uważa, że w Unii Europejskiej polityka przemysłowa została w dużej mierze wyparta przez wąsko rozumianą ochronę konkurencji. Tymczasem państwa powinny aktywnie tworzyć warunki do rozwoju technologii, zwłaszcza w dziedzinach, w których inwestycje są kosztowne, długoterminowe i obarczone dużym ryzykiem. Jako wzór wskazuje DARPA, amerykańską agencję zajmującą się finansowaniem i koordynowaniem badań o znaczeniu strategicznym. Europejskie odpowiedniki mogłyby wspierać projekty, których prywatny kapitał nie chce finansować na wczesnym etapie. Jedną z propozycji jest stworzenie 28. systemu prawnego, czyli wspólnych zasad przeznaczonych dla innowacyjnych firm, funkcjonujących obok regulacji krajowych. Drugą są koalicje chętnych, do których mogłyby dołączać także państwa spoza Unii. Taka współpraca obejmowałaby wspólne rynki zaawansowanych technologii, agencje inwestycyjne oraz instytucje finansujące badania. Zdaniem Aghiona nie trzeba czekać, aż wszystkie państwa zgodzą się na identyczne rozwiązania. Grupa krajów o podobnych celach mogłaby rozpocząć współpracę, a następnie przyciągnąć kolejnych uczestników. ## Edukacja nie może ignorować rynku pracy W rozmowie pojawia się także problem mobilności społecznej i edukacji. Aghion przekonuje, że w krajach o słabym wzroście gospodarczym ludzie częściej postrzegają gospodarkę jako grę o sumie zerowej. Skoro całkowita pula możliwości wydaje się nie rosnąć, sukces jednych może być odbierany jako strata innych. Taki sposób myślenia sprzyja niechęci wobec osób zamożnych i utrudnia akceptację zmian gospodarczych. Gdy gospodarka rozwija się szybciej, a awans społeczny jest bardziej prawdopodobny, ludzie łatwiej godzą się z tym, że część osób bogaci się wcześniej. Jako jeden z problemów Francji ekonomista wskazuje masowe kształcenie uniwersyteckie, w którym niemal każdy ma być kierowany na studia. Jego zdaniem rekrutacja na uczelnie powinna być bardziej selektywna, ale nie może to oznaczać pozostawienia części społeczeństwa bez perspektyw. Równolegle państwo powinno dbać o to, aby ludzie o różnym poziomie formalnego wykształcenia mogli znaleźć pracę i rozwijać umiejętności już w trakcie aktywności zawodowej. Nie należy przy tym deprecjonować zawodów wymagających pracy fizycznej. Aghion przywołuje system szwajcarski, w którym praca zawodowa i dalsze dokształcanie mogą się uzupełniać. Krytykuje model, w którym młodym ludziom mówi się, że mogą wybrać dowolne studia, bez dostatecznej informacji o tym, czy później znajdą zatrudnienie w danym zawodzie. W tym kontekście stwierdza: „Dzisiaj mamy za dużo psychologów”. Nie jest to diagnoza dotycząca wartości tego kierunku, lecz uwaga o niedopasowaniu masowej edukacji do popytu na pracę. Problemem jest sytuacja, w której wybór studiów nie idzie w parze z realną perspektywą zawodową. ## Więcej ryzyka, ale także większe bezpieczeństwo Europa potrzebuje większej gotowości do podejmowania ryzyka, ale nie oznacza to kopiowania amerykańskiego systemu zabezpieczeń społecznych. Aghion zwraca uwagę, że w USA utrata pracy może oznaczać również utratę dostępu do opieki zdrowotnej. Taki poziom niepewności zwiększa stres i może prowadzić do zjawiska określanego przez ekonomistów jako śmierć z rozpaczy. Z punktu widzenia Europy ważne jest więc stworzenie instytucji, które pozwolą ludziom próbować nowych zajęć i zakładać firmy, a jednocześnie ograniczą konsekwencje niepowodzenia. Jako rozwiązanie Aghion wskazuje duński model flexicurity, łączący elastyczny rynek pracy z bezpieczeństwem socjalnym. Osoba, która traci zatrudnienie, może przez określony czas otrzymywać wysokie świadczenie, a państwo pomaga jej w przekwalifikowaniu i znalezieniu nowej pracy. W rozmowie pada przykład możliwości otrzymywania nawet 90 proc. ostatniego wynagrodzenia przez okres do dwóch lat. Taki system nie ma zamrażać ludzi w dotychczasowych zawodach. Jego celem jest ułatwienie przejścia z jednej pracy do innej. Zdaniem ekonomisty znaczenie tego modelu będzie rosło wraz z rozwojem sztucznej inteligencji. AI może tworzyć nowe miejsca pracy, ale jednocześnie ograniczać zapotrzebowanie na część obecnych zajęć. Państwo powinno więc łagodzić przejście między starymi i nowymi zawodami, zamiast próbować zatrzymać postęp technologiczny. Aghion nie przekonuje go natomiast powszechny dochód podstawowy rozumiany jako wypłata bez związku z aktywnością. Woli rozwiązania, które zachęcają do szkolenia, pracy i zdobywania nowych kompetencji. ## AI może być dla Europy szansą Europa nie musi ograniczać się do kopiowania technologii tworzonych w USA. Aghion uważa, że sztuczna inteligencja może pomóc kontynentowi wyjść poza model doganiania, o ile europejskie firmy i instytucje będą rozwijały własne zastosowania oraz nowe rozwiązania. Europa ma, jego zdaniem, dobrych matematyków i inżynierów. Może pracować nie tylko nad dużymi modelami językowymi, lecz także nad innymi rodzajami AI, w tym technologiami ograniczającymi nadużycia związane ze sztuczną inteligencją. Największym problemem nie jest brak oszczędności, które można przekształcić w kapitał, lecz brak popytu na ten kapitał w Europie. Potrzebny jest większy i bardziej zintegrowany rynek oraz zamówienia publiczne kierowane do europejskich przedsiębiorstw. Dzięki temu firmy mogłyby osiągać większą skalę, a inwestorzy otrzymaliby więcej powodów, aby finansować ryzykowne projekty. W tym modelu ograniczenie biurokracji, rozwój wspólnych instytucji i zamówienia publiczne mają działać razem, a nie jako pojedyncze reformy. Polska i inne państwa Europy Środkowo Wschodniej mogą być przykładem innej ścieżki rozwoju. Aghion ocenia, że region słusznie postawił na doganianie, czyli absorpcję i rozpowszechnianie technologii tworzonych gdzie indziej. Pomogła w tym edukacja, dzięki której gospodarki po otwarciu mogły szybciej przyswajać wiedzę i rozwiązania z bardziej rozwiniętych państw. Taki model był skuteczny na etapie nadrabiania zaległości. W ocenie ekonomisty przyszłość całej Europy wymaga jednak przejścia od samego doganiania do tworzenia własnych przełomowych technologii. ## Wyjaśnienie pojęć ### [Flexicurity](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/flexicurity) Model rynku pracy łączący elastyczność zatrudnienia z wysokim poziomem ochrony socjalnej i wsparciem w znalezieniu nowej pracy. ### [Powszechny dochód podstawowy](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/powszechny-dochod-podstawowy) Koncepcja regularnego świadczenia wypłacanego wszystkim osobom niezależnie od ich sytuacji zawodowej lub dochodowej. ## Źródło pierwotne [Money.pl](https://www.money.pl/praca/noblista-mowi-co-hamuje-europe-dzisiaj-mamy-za-duzo-psychologow-7345325490776512a.html) --- ## Informacje do cytowania - **Autor:** Redakcja - **Data publikacji:** 2026-11-06T17:47:54.377Z - **Ostatnia aktualizacja:** 2026-11-06T17:47:54.377Z - **Kategoria:** Polska - **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/polska/philippe-aghion-europa-blokuje-innowacje-dzisiaj-mamy-za-duzo-psychologow](https://najnowsze-informacje.pl/polska/philippe-aghion-europa-blokuje-innowacje-dzisiaj-mamy-za-duzo-psychologow) - **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/polska/philippe-aghion-europa-blokuje-innowacje-dzisiaj-mamy-za-duzo-psychologow/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/polska/philippe-aghion-europa-blokuje-innowacje-dzisiaj-mamy-za-duzo-psychologow/index.md) **Sugerowane cytowanie:** > Najnowsze Informacje, „Philippe Aghion: Europa blokuje innowacje. „Dzisiaj mamy za dużo psychologów””, 2026-11-06, https://najnowsze-informacje.pl/polska/philippe-aghion-europa-blokuje-innowacje-dzisiaj-mamy-za-duzo-psychologow