--- title: "Wiślica, dawna stolica księstwa, walczy o ocalenie średniowiecznych fresków" description: "Wiślica, jedno z najstarszych i najmniejszych miast w Polsce, kryje cenne zabytki archeologiczne i gotycką bazylikę. Trwają prace konserwatorskie, których celem jest ochrona średniowiecznych fresków przed wilgocią i zasoleniem murów." publisher: "Najnowsze Informacje" language: "pl-PL" canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/polska/wislica-dawna-stolica-ksiestwa-walczy-o-ocalenie-sredniowiecznych-freskow" markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/polska/wislica-dawna-stolica-ksiestwa-walczy-o-ocalenie-sredniowiecznych-freskow/index.md" date_published: "2026-08-29T22:34:03.931Z" date_modified: "2026-08-29T22:34:48.632Z" author: "Redakcja" category: "Polska" tags: - "wiślica" - "zabytki" - "archeologia" - "bazylika" - "ponidzie" source_url: "https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-jedno-z-najstarszych-miast-w-polsce-kiedys-stolica-ksiestwa-,nIdn,1015358" source_name: "RMF24 Polska" image_url: "https://najnowsze-informacje.pl/api/media/file/polska-unsplash-1788026611968.jpeg" image_alt: "brown and white concrete building near body of water during daytime" image_credit: "© Anastasiia Chepinska / Unsplash" image_credit_url: "https://unsplash.com/@anastasiiachepinska" --- # Wiślica, dawna stolica księstwa, walczy o ocalenie średniowiecznych fresków > Wiślica ma około 500 mieszkańców, ale jej historia sięga X wieku. Trwa renowacja bazyliki i cennych fresków z czasów Jagiełły. ## Kluczowe informacje - Wiślica liczy około 500 mieszkańców, a jej historia sięga X wieku. - W XII wieku miasto było przez pewien czas stolicą odrębnego księstwa. - W bazylice trwają prace przy kamieniarce, sklepieniach, filarach i detalach architektonicznych. - Kolejny etap ma objąć konserwację rusko-bizantyjskich polichromii z przełomu XIV i XV wieku. Wiślica należy do najmniejszych miast w Polsce, ale jej dzieje mogłyby wypełnić historię znacznie większego ośrodka. Położone na Ponidziu, nad meandrującą Nidą, miasto liczy dziś około 500 mieszkańców. Pod ziemią zachowały się jednak ślady rezydencji książęcej, grodów, kościołów i dawnych fortyfikacji. Najważniejszym zabytkiem pozostaje gotycka bazylika ufundowana przez Kazimierza Wielkiego. Obecnie trwa jej renowacja, a jednym z głównych celów prac jest ograniczenie wpływu wilgoci i zasolenia na średniowieczne freski. Miasto o historii starszej niż jego współczesna skala Korzenie Wiślicy sięgają X wieku, dlatego jest ona zaliczana do najstarszych ośrodków miejskich w Polsce. W czasach Piastów i pierwszych Jagiellonów należała do najważniejszych ośrodków administracyjnych historycznej Małopolski. Przez pewien czas w XII wieku była stolicą odrębnego księstwa. Później pełniła funkcję siedziby kasztelanii, a jej znaczenie wynikało zarówno z położenia, jak i z roli administracyjnej. Burzliwe wydarzenia doprowadziły jednak do utraty praw miejskich. Stało się to po potopie szwedzkim oraz w następstwie wydarzeń po Powstaniu Styczniowym. Wiślica odzyskała prawa miejskie dopiero w 2018 roku. Współcześnie znajduje się w województwie świętokrzyskim. Wiślica ma około 500 mieszkańców i leży nad Nidą, na Ponidziu. Jej początki sięgają X wieku, a w XII wieku była przez pewien czas stolicą księstwa. Prawa miejskie utraciła po wydarzeniach związanych z potopem szwedzkim i Powstaniem Styczniowym, odzyskała je w 2018 roku. Badania archeologiczne ujawniły między innymi dwa grody, relikty rezydencji książęcej, sześć romańskich kościołów i pięć średniowiecznych cmentarzysk. Archeologiczne ślady dawnej świetności O znaczeniu Wiślicy przypomniały badania archeologiczne prowadzone od lat 50. XX wieku. Wielka akcja badawcza związana z obchodami 1000-lecia Państwa Polskiego przyniosła odkrycia, które zmieniły postrzeganie tego niewielkiego miasta. Archeolodzy znaleźli między innymi romańską Płytę Orantów, pozostałości wczesnośredniowiecznej rezydencji książęcej, dwa grody, relikty sześciu romańskich kościołów, pięć średniowiecznych cmentarzysk, dawne miejskie fortyfikacje oraz dwa skarby. Zestaw tych znalezisk uczynił z Wiślicy ważny ośrodek badań nad historią średniowiecznej Polski i punkt na turystycznej mapie kraju. Najbardziej rozpoznawalnym zabytkiem miasta jest Bazylika kolegiacka Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Świątynia została ufundowana w XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego i jest uznawana za jeden z najcenniejszych zespołów gotyckich w Polsce. W jej wnętrzu zachowały się rusko-bizantyjskie freski z przełomu XIV i XV wieku, wykonane dzięki fundacji Władysława Jagiełły. Do najważniejszych zabytków bazyliki należą także romańska Płyta Orantów z XII wieku oraz kamienna figura Matki Bożej Łokietkowej. Wilgoć zagraża kamieniowi i freskom Obecny etap renowacji obejmuje średniowieczną kamieniarkę prezbiterium, sklepienia, filary oraz detale architektoniczne wykonane z wapienia pińczowskiego. Prace są trudne z powodu silnego zawilgocenia i zasolenia murów, którego ślady sięgają nawet kilku metrów wysokości. Konserwatorzy usuwają stare, spękane fugi i cementowe zaprawy, oczyszczają kamień oraz uzupełniają ubytki specjalistycznymi materiałami mineralnymi. Wapień pińczowski łatwo chłonie wodę, dlatego trwałe zabezpieczenie ścian i sklepień wymaga ograniczenia źródła wilgoci, a nie tylko naprawy widocznych uszkodzeń. Woda podciągana z gruntu przenika przez mury, a po odparowaniu pozostawia minerały niszczące tynki i zabytkowe malowidła. W ramach działań mających ograniczyć problem wilgoci zmodernizowano pobliskie muzeum archeologiczne oraz wykonano podziemną trasę turystyczną pod bazyliką. Przy tej okazji zabezpieczono fundamenty świątyni. Kolejny etap prac ma objąć unikatowe polichromie rusko-bizantyjskie, zaliczane do najcenniejszych przykładów średniowiecznego malarstwa w Polsce. Ich program ikonograficzny jest rozbudowany. W najniższej części znajdują się sceny ewangeliczne, środkowa przedstawia życie Maryi, od zwiastowania do wniebowzięcia, a najwyższa ukazuje Ojców Kościoła. Szczególnie cenny jest zachowany w całości cykl maryjny. Wśród przedstawień znajduje się również scena sądu nad Jezusem, pokazująca moment, w którym Chrystus staje przed Piłatem i szydzącym tłumem. ## Wyjaśnienie pojęć ### [Kasztelania](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/kasztelania) Średniowieczny okręg administracyjny zarządzany przez kasztelana. ### [Wapień pińczowski](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/wapien-pinczowski) Charakterystyczny dla regionu kamień wykorzystany między innymi w elementach bazyliki w Wiślicy. ### [Polichromia](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/polichromia) Wielobarwna dekoracja malarska powierzchni, na przykład ścian, sklepień lub elementów architektonicznych. ## Źródło pierwotne [RMF24 Polska](https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-jedno-z-najstarszych-miast-w-polsce-kiedys-stolica-ksiestwa-,nIdn,1015358) --- ## Informacje do cytowania - **Autor:** Redakcja - **Data publikacji:** 2026-08-29T22:34:03.931Z - **Ostatnia aktualizacja:** 2026-08-29T22:34:48.632Z - **Kategoria:** Polska - **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/polska/wislica-dawna-stolica-ksiestwa-walczy-o-ocalenie-sredniowiecznych-freskow](https://najnowsze-informacje.pl/polska/wislica-dawna-stolica-ksiestwa-walczy-o-ocalenie-sredniowiecznych-freskow) - **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/polska/wislica-dawna-stolica-ksiestwa-walczy-o-ocalenie-sredniowiecznych-freskow/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/polska/wislica-dawna-stolica-ksiestwa-walczy-o-ocalenie-sredniowiecznych-freskow/index.md) **Sugerowane cytowanie:** > Najnowsze Informacje, „Wiślica, dawna stolica księstwa, walczy o ocalenie średniowiecznych fresków”, 2026-08-29, https://najnowsze-informacje.pl/polska/wislica-dawna-stolica-ksiestwa-walczy-o-ocalenie-sredniowiecznych-freskow