--- title: "Naukowcy rozwiązali zagadkę burzy kosmicznej z lat 40. XIX wieku. Winna była literówka" description: "Badacze wyjaśnili, dlaczego XIX-wieczny raport błędnie datował opóźnienie pociągu wywołane burzą geomagnetyczną. Analiza archiwów wskazuje, że zdarzenie miało miejsce w 1848 roku, a nie w 1841." publisher: "Najnowsze Informacje" language: "pl-PL" canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/technologie/naukowcy-rozwiazali-zagadke-burzy-kosmicznej-z-lat-40-xix-wieku-winna-byla-literowka" markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/technologie/naukowcy-rozwiazali-zagadke-burzy-kosmicznej-z-lat-40-xix-wieku-winna-byla-literowka/index.md" date_published: "2026-09-29T06:46:28.150Z" date_modified: "2026-09-29T06:49:17.974Z" author: "Redakcja" category: "Technologie" tags: - "pogoda kosmiczna" - "burze geomagnetyczne" - "historia technologii" - "kolej" - "słońce" source_url: "https://arstechnica.com/science/2026/09/scientists-solve-1840s-space-weather-mystery/" source_name: "Ars Technica" image_url: "https://najnowsze-informacje.pl/api/media/file/tech-unsplash-1790618476581.jpeg" image_alt: "green aurora lights over the road" image_credit: "© Nikola Johnny Mirkovic / Unsplash" image_credit_url: "https://unsplash.com/@thejohnnyme" --- # Naukowcy rozwiązali zagadkę burzy kosmicznej z lat 40. XIX wieku. Winna była literówka > Raport przypisywał burzy geomagnetycznej opóźnienie pociągu w 1841 roku. Badacze ustalili, że chodziło najpewniej o 1848 rok. ## Kluczowe informacje - Raport opublikowany w 1871 roku opisywał 16-minutowe opóźnienie pociągu w Exeter. - Linia kolejowa, której dotyczyła historia, nie istniała jeszcze w 1841 roku. - Dane magnetyczne i rozkłady jazdy wskazują na październik 1848 roku. - Najwcześniejszym udokumentowanym przypadkiem wpływu pogody kosmicznej na technologię pozostaje incydent z 1847 roku. Naukowcy wyjaśnili zagadkę XIX-wiecznego raportu o burzy geomagnetycznej, która miała opóźnić odjazd pociągu w Exeter na południowym wybrzeżu Anglii. W opublikowanym w 1871 roku tekście wskazano 18 października 1841 roku. Analiza archiwów i zapisów aktywności magnetycznej sugeruje jednak, że data była wynikiem błędu typograficznego, a opisane zdarzenie najprawdopodobniej nastąpiło kilka lat później. ## Raport nie pasował do historii kolei Anonimowy artykuł w czasopiśmie Nature opisywał „bardzo intensywne zaburzenie magnetyczne”, które miało zakłócić działanie kolejowego telegrafu. Operator nie był w stanie ustalić, czy odcinek torów jest wolny, czy zajmuje go inny pociąg. W rezultacie odjazd ekspresu zaplanowanego na godzinę 22:05 opóźnił się o 16 minut. Kolejowe firmy wykorzystywały telegrafy elektryczne do przekazywania sygnałów potrzebnych do kontroli ruchu i zapobiegania kolizjom, więc awaria mogła bezpośrednio wpłynąć na rozkład jazdy. Problem polegał na tym, że wskazana linia między Exeter a Plymouth nie istniała jeszcze w 1841 roku. South Devon Railway Company budowała ją etapami, a zgoda parlamentu na rozpoczęcie prac została wydana dopiero w lipcu 1844 roku. Odpowiedni odcinek otwarto 30 maja 1846 roku. To wykluczało opóźnienie pociągu na tej trasie w podanym pierwotnie terminie. Badacze nie znaleźli też materiału źródłowego, na którym oparto tekst z Nature. - Tekst opublikowany w 1871 roku przypisywał zdarzenie 18 października 1841 roku. - Linia kolejowa między Exeter a Plymouth nie mogła obsługiwać pociągu w 1841 roku. - Rozkłady jazdy potwierdzają istnienie ekspresu odjeżdżającego o 22:05 w latach 1848 i 1849. - Zapiski magnetyczne i doniesienia prasowe wskazują na silną aktywność geomagnetyczną w październiku 1848 roku. ## Ślady prowadzą do października 1848 roku Autorzy badania przeanalizowali najstarsze zachowane magnetogramy z obserwatorium magnetycznego w Greenwich. W archiwach znaleźli informacje o wyjątkowych obserwacjach pola magnetycznego już w 1840 roku, ale nie ma dowodów na nietypową aktywność lub zorzę w Anglii 18 października 1841 roku. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku 18 października 1848 roku. Silną aktywność geomagnetyczną potwierdzają ówczesne relacje prasowe, a także obserwacje plam słonecznych wykonane następnego dnia przez brytyjskiego astronoma Temple'a Chevalliera. Datę z 1848 roku wspierają również rozkłady jazdy. Wskazują one na ekspres odjeżdżający z Exeter o 22:05 w okresie od 11 marca 1848 roku do 26 lipca 1849 roku. Zdaniem badaczy najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie jest proste: opisane opóźnienie rzeczywiście się wydarzyło, ale w tekście z 1871 roku pomylono dwie ostatnie cyfry roku. Autorstwo raportu także udało się częściowo przybliżyć. Na zachowanej kopii wydawcy widniała odręczna adnotacja „N. [J.] Holmes”, co może wskazywać na inżyniera elektryka Nathaniela Johna Holmesa, zainteresowanego między innymi aktywnością słoneczną. Po odrzuceniu daty z 1841 roku najwcześniejszym udokumentowanym przykładem wpływu pogody kosmicznej na technologię pozostaje incydent z marca 1847 roku. Wówczas „samorzutne prądy elektryczne” zakłóciły systemy telegraficzne kolei Midland Railway, gdy nad Wyspami Brytyjskimi pojawiła się jasna zorza. To wciąż bardzo wczesny moment historii elektryczności, zaledwie kilka lat po upowszechnieniu się telegrafu. Najbardziej znanym przykładem pozostaje wydarzenie Carringtona z 1859 roku, uznawane za najsilniejszą burzę geomagnetyczną w zapisie naukowym. Zorze obserwowano wtedy w wielu miejscach na świecie, a w stacjach telegraficznych dochodziło do iskrzenia i pożarów. Niektórzy operatorzy mogli przekazywać wiadomości nawet po odłączeniu zasilania, korzystając z silnego prądu związanego z zorzą. Współcześnie podobne zdarzenie mogłoby zakłócić działanie sieci energetycznych, łączności satelitarnej i innych systemów zależnych od elektryczności. Badanie opublikowane w czasopiśmie Space Weather pokazuje, że oddziaływanie pogody kosmicznej na technologię nie jest wyłącznie współczesnym problemem. Społeczeństwo zaczęło doświadczać takich skutków niemal od początku istnienia technologii elektrycznych. Analiza dawnych raportów, obserwacji Słońca, magnetogramów i dokumentów kolejowych pomaga lepiej oceniać skalę historycznych zaburzeń, a tym samym wspierać przygotowania na ich możliwe konsekwencje dla dzisiejszej infrastruktury. ## Wyjaśnienie pojęć ### [magnetogram](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/magnetogram) Zapis zmian pola magnetycznego wykonywany przez obserwatorium magnetyczne. ## Źródło pierwotne [Ars Technica](https://arstechnica.com/science/2026/09/scientists-solve-1840s-space-weather-mystery/) --- ## Informacje do cytowania - **Autor:** Redakcja - **Data publikacji:** 2026-09-29T06:46:28.150Z - **Ostatnia aktualizacja:** 2026-09-29T06:49:17.974Z - **Kategoria:** Technologie - **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/technologie/naukowcy-rozwiazali-zagadke-burzy-kosmicznej-z-lat-40-xix-wieku-winna-byla-literowka](https://najnowsze-informacje.pl/technologie/naukowcy-rozwiazali-zagadke-burzy-kosmicznej-z-lat-40-xix-wieku-winna-byla-literowka) - **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/technologie/naukowcy-rozwiazali-zagadke-burzy-kosmicznej-z-lat-40-xix-wieku-winna-byla-literowka/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/technologie/naukowcy-rozwiazali-zagadke-burzy-kosmicznej-z-lat-40-xix-wieku-winna-byla-literowka/index.md) **Sugerowane cytowanie:** > Najnowsze Informacje, „Naukowcy rozwiązali zagadkę burzy kosmicznej z lat 40. XIX wieku. Winna była literówka”, 2026-09-29, https://najnowsze-informacje.pl/technologie/naukowcy-rozwiazali-zagadke-burzy-kosmicznej-z-lat-40-xix-wieku-winna-byla-literowka