--- title: "Osobowość nie jest stała. Badanie pokazuje zmiany od dorastania do późnej starości" description: "Badanie opublikowane w Communications Psychology wskazuje, że cechy Wielkiej Piątki zmieniają się przez całe życie. Uczestnicy wyraźnie niedoszacowali skali zmian osobowości, zarówno z roku na rok, jak i w perspektywie całego życia." publisher: "Najnowsze Informacje" language: "pl-PL" canonical_url: "https://najnowsze-informacje.pl/zdrowie/osobowosc-nie-jest-stala-badanie-pokazuje-zmiany-od-dorastania-do-poznej-starosci" markdown_url: "https://najnowsze-informacje.pl/zdrowie/osobowosc-nie-jest-stala-badanie-pokazuje-zmiany-od-dorastania-do-poznej-starosci/index.md" date_published: "2026-08-02T04:06:39.721Z" date_modified: "2026-08-02T04:07:38.913Z" author: "Redakcja" category: "Zdrowie" tags: - "osobowość" - "psychologia" - "badania naukowe" - "wielka piątka" source_url: "https://medicalxpress.com/news/2026-07-personality-life.html" source_name: "MedicalXpress" image_url: "https://najnowsze-informacje.pl/api/media/file/zdrowie-unsplash-1785607301882.jpeg" image_alt: "Vintage school class portrait with many students" image_credit: "© The Deseronto Archives / Unsplash" image_credit_url: "https://unsplash.com/@deseronto" --- # Osobowość nie jest stała. Badanie pokazuje zmiany od dorastania do późnej starości > Nowe badanie pokazuje, że cechy osobowości zmieniają się przez całe życie, a ludzie wyraźnie nie doceniają skali tych zmian. ## Kluczowe informacje - Cechy Wielkiej Piątki zmieniają się od okresu dorastania do późnej starości. - Ekstrawersja i otwartość znalazły się wśród cech o największych spadkach w ciągu życia. - Sumienność zajęła piąte miejsce pod względem całkowitej skali zmian spośród 32 analizowanych zmiennych. - Ludzie nie doceniali skali zmian osobowości w 90 proc. przypadków przy porównaniu rok do roku i w 100 proc. przypadków w perspektywie całego życia. Cechy osobowości często opisuje się tak, jakby po osiągnięciu dorosłości pozostawały niemal niezmienne. Nowe badanie podważa jednak takie przekonanie. Jego wyniki wskazują, że ekstrawersja, ugodowość, sumienność, neurotyczność i otwartość, czyli cechy należące do modelu Wielkiej Piątki, zmieniają się w ciągu życia w stopniu porównywalnym ze zmianami dotyczącymi wielu innych obszarów, które zwykle uznajemy za bardziej elastyczne. Należą do nich między innymi satysfakcja z życia, dochody i zdrowie. Zmiany nie muszą oznaczać nagłej przemiany. Z przedstawionych danych wynika raczej, że osobowość może stopniowo ewoluować od okresu dorastania aż do późnej starości. ## Ludzie uważają osobowość za bardziej stabilną, niż jest w rzeczywistości W pierwszej części projektu naukowcy sprawdzili, jak społeczeństwo ocenia trwałość różnych cech i elementów życia. W badaniu wzięło udział 887 dorosłych osób mieszkających w Stanach Zjednoczonych. Uczestnicy otrzymali listę 25 charakterystyk, obejmującą pięć cech Wielkiej Piątki oraz 20 innych zmiennych, takich jak dochody, zdrowie fizyczne, samoocena i częstotliwość kontaktów towarzyskich. Następnie oceniali, jak bardzo, ich zdaniem, każda z tych charakterystyk zmienia się przeciętnie między 15. a 90. rokiem życia. Wykorzystywano skalę od 0, oznaczającego brak zmiany, do 11, oznaczającego bardzo dużą zmianę. Cechy osobowości otrzymywały stosunkowo niskie oceny, co pokazywało, że badani postrzegali je jako jedne z najbardziej stałych właściwości człowieka. ## Osiem dużych zbiorów danych pokazało inny obraz Druga część analizy opierała się na ośmiu dużych badaniach podłużnych. Łącznie obejmowały one dane 166 971 osób ze Stanów Zjednoczonych, Niemiec, Australii i Niderlandów. W tych projektach badacze wielokrotnie oceniali te same osoby, dzięki czemu mogli prześledzić, jak ich osobowość zmieniała się w kolejnych latach i dekadach. Zastosowano model HAPC-CCREM, czyli Hierarchical Age-Period-Cohort Cross-Classified Random Effect Models. Narzędzie to miało pomóc oddzielić rzeczywiste zmiany od szumu statystycznego oraz rozróżnić wpływ wieku, okresu, w którym wykonano pomiar, i przynależności pokoleniowej. Naukowcy analizowali dwa rodzaje zmian. Zmiana netto obejmowała różnicę między poziomem cechy na początku i na końcu obserwowanego okresu. Zmiana skumulowana uwzględniała natomiast wszystkie wzrosty i spadki po drodze, nawet jeśli dana osoba ostatecznie wróciła do poziomu zbliżonego do początkowego. ## Największe różnice dotyczyły ekstrawersji, otwartości i sumienności Dane podłużne pokazały, że cechy Wielkiej Piątki nie zatrzymują się na stałym poziomie w dorosłości. Zmieniały się zarówno z roku na rok, jak i w całym okresie od wieku nastoletniego do późnej starości. W analizie 32 zmiennych ekstrawersja i otwartość znalazły się w pierwszej dziesiątce cech o największych ogólnych spadkach w ciągu życia. Sumienność zajęła piąte miejsce pod względem całkowitej skali zmiany wśród wszystkich analizowanych zmiennych, co uczyniło ją jedną z najbardziej dynamicznych właściwości uwzględnionych w badaniu. Źródło podaje przykład tej cechy, która wiąże się z uważnością, pracowitością i odpowiedzialnością. Jej poziom nie musi wyglądać tak samo u nastolatka, osoby dorosłej i człowieka w wieku 90 lat. Nie oznacza to jednak, że każda osoba przechodzi identyczną zmianę ani że wszystkie cechy zmieniają się w tym samym kierunku. - W badaniu opinii uczestniczyło 887 dorosłych osób ze Stanów Zjednoczonych. - Analiza rzeczywistych zmian obejmowała 166 971 osób i osiem badań podłużnych z czterech krajów. - Ekstrawersja i otwartość należały do cech o największych ogólnych spadkach między dorastaniem a późną starością. - Uczestnicy nie doceniali zmian osobowości w 100 proc. ocen dotyczących całego życia. ## Skala niedoszacowania była większa niż w przypadku wielu innych zmiennych Największa różnica między przekonaniami a danymi dotyczyła nie samego kierunku zmian, lecz ich rozmiaru. Badani konsekwentnie oceniali cechy osobowości jako bardziej stabilne, niż wynikało z obserwacji tych samych ludzi w czasie. W przypadku zmian rok do roku mylili się w ocenie skali zmian Wielkiej Piątki w 90 proc. przypadków. Gdy pytanie dotyczyło całego okresu od 15. do 90. roku życia, niedoszacowanie wystąpiło w 100 proc. przypadków. Dla porównania, przy innych elementach życia uczestnicy byli bliżsi rzeczywistości. Zmiany własnego zdrowia fizycznego niedoszacowywali mniej więcej w 29 do 43 proc. ocen, zależnie od analizowanej zmiennej i sposobu porównania. Wyniki sugerują więc, że osobowość może być postrzegana jako wyjątkowo trwała nie dlatego, że rzeczywiście zmienia się mniej niż inne obszary życia, lecz dlatego, że ludzie mają trudność z zauważeniem jej stopniowej ewolucji. ## Co wynika z badania, a czego nie można na jego podstawie stwierdzić Autorzy badania podkreślają, że analiza opisuje średnie zmiany w dużych grupach, a nie indywidualną trajektorię każdej osoby. Wynik dotyczący spadku ekstrawersji lub otwartości w ujęciu populacyjnym nie pozwala przewidzieć, jak zmieni się konkretny człowiek. Podobnie wysoka pozycja sumienności w rankingu zmian nie oznacza, że u wszystkich uczestników rosła albo malała w jednakowy sposób. Średnie dla grup mogą ukrywać różne kierunki, tempo i momenty zmian zachodzących u poszczególnych osób. Badacze wskazali, że połączenie podejścia obejmującego duże populacje z analizą na poziomie jednostki pozwoliłoby dokładniej porównać postrzegane i rzeczywiste zmiany osobowości w ciągu życia. Badanie opublikowane w czasopiśmie Communications Psychology wpisuje się w wieloletni dorobek prac pokazujących, że osobowość nie jest całkowicie niezmienna po zakończeniu dzieciństwa. Jego znaczenie polega przede wszystkim na bezpośrednim zestawieniu przekonań ludzi z wynikami wieloletnich obserwacji. Dane wskazują, że zmiany osobowości są częścią rozwoju człowieka także w dorosłości, choć zazwyczaj przebiegają stopniowo i różnią się między osobami. Stwierdzenie „taki już jestem” nie opisuje więc całej historii cech osobowości, ale samo badanie nie rozstrzyga, co powoduje konkretną zmianę u konkretnej osoby. ## Wyjaśnienie pojęć ### [HAPC-CCREM](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/hapc-ccrem) Model matematyczny użyty do analizy zmian związanych z wiekiem, okresem pomiaru i przynależnością pokoleniową oraz do ograniczenia wpływu szumu statystycznego. ### [Zmiana netto](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/zmiana-netto) Różnica między poziomem cechy na początku i na końcu analizowanego okresu, bez uwzględniania zmian pośrednich. ### [Zmiana skumulowana](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/zmiana-skumulowana) Suma wszystkich wzrostów i spadków cechy w kolejnych etapach życia, także wtedy, gdy końcowy poziom jest podobny do początkowego. ### [badanie podłużne](https://najnowsze-informacje.pl/definicje/badanie-podluzne) Badanie, w którym dane zbiera się wielokrotnie w kolejnych okresach, aby opisywać zmiany lub zależności zachodzące w czasie. ## Źródło pierwotne [MedicalXpress](https://medicalxpress.com/news/2026-07-personality-life.html) --- ## Informacje do cytowania - **Autor:** Redakcja - **Data publikacji:** 2026-08-02T04:06:39.721Z - **Ostatnia aktualizacja:** 2026-08-02T04:07:38.913Z - **Kategoria:** Zdrowie - **Adres kanoniczny:** [https://najnowsze-informacje.pl/zdrowie/osobowosc-nie-jest-stala-badanie-pokazuje-zmiany-od-dorastania-do-poznej-starosci](https://najnowsze-informacje.pl/zdrowie/osobowosc-nie-jest-stala-badanie-pokazuje-zmiany-od-dorastania-do-poznej-starosci) - **Wersja Markdown:** [https://najnowsze-informacje.pl/zdrowie/osobowosc-nie-jest-stala-badanie-pokazuje-zmiany-od-dorastania-do-poznej-starosci/index.md](https://najnowsze-informacje.pl/zdrowie/osobowosc-nie-jest-stala-badanie-pokazuje-zmiany-od-dorastania-do-poznej-starosci/index.md) **Sugerowane cytowanie:** > Najnowsze Informacje, „Osobowość nie jest stała. Badanie pokazuje zmiany od dorastania do późnej starości”, 2026-08-02, https://najnowsze-informacje.pl/zdrowie/osobowosc-nie-jest-stala-badanie-pokazuje-zmiany-od-dorastania-do-poznej-starosci