Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 5882
- Widoczny zakres
- 4681-4770
Indeks alfabetyczny
S
90 haseł
skamieniałość
Zachowany w skale ślad, fragment lub pozostałość dawnego organizmu. W opisywanym przypadku jest to fragment szczęki ryby.
skarga
Formalne zgłoszenie do organu lub instytucji, w którym osoba wskazuje możliwe naruszenie albo domaga się podjęcia działania.
skarga kasacyjna
Nadzwyczajny środek zaskarżenia kierowany do sądu najwyższego szczebla, zwykle dotyczący błędów prawnych w orzeczeniu niższej instancji.
skazany
Skazany to osoba, wobec której sąd wydał wyrok uznający ją za winną popełnienia przestępstwa i wymierzający karę. Termin odnosi się do jej statusu wynikającego z tego rozstrzygnięcia.
skały magmowe
Skały powstające w wyniku krzepnięcia magmy pod powierzchnią planety albo lawy na jej powierzchni.
skażenie biologiczne
Zanieczyszczenie powierzchni, materiałów lub otoczenia substancjami albo organizmami pochodzenia biologicznego, które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia.
skimmer płatniczy
Złośliwy kod umieszczony na stronie płatności, którego celem jest przechwytywanie danych wpisywanych przez klientów.
skok gimnastyczny
Konkurencja gimnastyki sportowej, w której zawodnik wykonuje jeden lub dwa dynamiczne skoki przez specjalny przyrząd.
skoordynowane ujawnianie podatności
Procedura, w której odkrywca błędu i dostawca oprogramowania współpracują nad jego naprawą oraz terminem ujawnienia informacji.
skrajna prawica
Określenie nurtów politycznych lokowanych na krańcach prawej strony sceny politycznej, często odrzucających część zasad liberalnej demokracji.
skrobia
Węglowodan złożony występujący między innymi w nasionach i podziemnych częściach roślin. Gotowanie ułatwia dostęp do energii zawartej w skrobi.
skrypt cyklu życia zależności
Automatycznie uruchamiany kod powiązany z etapami instalowania lub aktualizowania pakietu.
skrzynia biegów
Mechanizm przekazujący napęd silnika na koła i dobierający przełożenie odpowiednie do prędkości oraz warunków jazdy.
skrzynki lęgowe
Sztuczne konstrukcje tworzone jako bezpieczne miejsca zakładania gniazd lub wychowywania młodych przez zwierzęta.
skumulowane dostawy
Łączna liczba urządzeń dostarczonych na rynek od początku sprzedaży danej kategorii. Nie oznacza sprzedaży w jednym roku.
skumulowane opady
Skumulowane opady to łączna ilość deszczu lub innych opadów, która spadła albo jest prognozowana w określonym miejscu i czasie.
skutki fiskalne
Wpływ określonego zjawiska lub działania na dochody, wydatki i saldo budżetu państwa.
skład orzekający
Zespół sędziów wyznaczony do rozpoznania konkretnej sprawy przez sąd lub Trybunał. W materiale spór dotyczy zasad wyznaczania takich zespołów w TK.
składany smartfon
Składany smartfon to telefon, którego konstrukcja pozwala zmniejszyć jego rozmiar przez złożenie części urządzenia. Taka konstrukcja może obejmować elastyczny wyświetlacz i mechanizm zawiasowy.
składniki krwi
Najważniejsze części krwi, takie jak osocze, płytki oraz czerwone i białe krwinki.
składniki majątkowe i niemajątkowe
Elementy tworzące przedsiębiorstwo lub jego część, obejmujące zarówno aktywa i prawa o wartości ekonomicznej, jak i niematerialne zasoby lub uprawnienia związane z działalnością.
składniki odżywcze
Substancje dostarczane organizmowi wraz z pożywieniem, potrzebne między innymi do uzyskiwania energii, budowy tkanek i regulowania procesów życiowych.
slot lotniskowy
Przydzielone przewoźnikowi uprawnienie do wykonania operacji startu lub lądowania na określonym lotnisku i w wyznaczonym czasie.
smart TV
Telewizor z dostępem do internetu i systemem umożliwiającym korzystanie z aplikacji oraz usług cyfrowych bez dodatkowego urządzenia.
socjologia
Dziedzina nauk społecznych badająca społeczeństwo, relacje między ludźmi, grupy społeczne i zachodzące w nich procesy.
socjotechnika
Wykorzystywanie wpływu na człowieka, zaufania lub manipulacji w celu skłonienia go do wykonania działania korzystnego dla atakującego.
soft launch
Ograniczone udostępnienie gry przed pełną premierą. Pozwala testować działanie produkcji i zbierać dane od graczy.
sojusz militarny
Formalne lub długoterminowe porozumienie państw dotyczące współpracy w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa, często obejmujące wzajemną pomoc w razie zagrożenia.
solanka
Wodny roztwór o dużym stężeniu rozpuszczonych soli. W analizowanym meteorycie jego powstanie wiąże się z odparowaniem wody w pobliżu powierzchni asteroidy.
solenoid
Solenoid to element elektromechaniczny, który pod wpływem prądu wytwarza ruch liniowy. Może działać jak siłownik naciskający przycisk lub przesuwający inny element mechanizmu.
solidarność europejska
Gotowość państw europejskich i ich społeczeństw do wzajemnego wsparcia oraz wspólnego działania w sprawach dotyczących całego regionu.
solopreneur
Przedsiębiorca prowadzący działalność głównie samodzielnie, bez rozbudowanego zespołu pracowników.
sondaż
Badanie opinii określonej grupy osób, używane do oszacowania ich poglądów, preferencji lub przewidywanych zachowań wyborczych.
sondaż opinii publicznej
Badanie mające określić poglądy, preferencje lub deklarowane zachowania określonej grupy osób, zwykle na podstawie odpowiedzi reprezentatywnej próby.
sondaż trenerów
Ranking drużyn futbolu akademickiego w USA tworzony na podstawie głosów trenerów.
sondaż wyborczy
Badanie opinii publicznej, które szacuje deklarowane poparcie dla partii, kandydatów lub określonych stanowisk przed wyborami.
space hulk
Wielki, opuszczony obiekt kosmiczny przeznaczony do przeszukania i odzyskiwania surowców.
space opera
Space opera to odmiana fantastyki naukowej przedstawiająca rozległe konflikty i przygody w przestrzeni kosmicznej. Często obejmuje wiele planet, cywilizacji oraz wydarzenia o dużej skali.
spacer kosmiczny
Spacer kosmiczny to wykonywanie zadań poza statkiem lub stacją kosmiczną przez osobę korzystającą ze skafandra. Wymaga systemów podtrzymywania życia i zabezpieczenia przed oddaleniem się od obiektu.
sparing
Nieoficjalny mecz treningowy lub kontrolny, rozgrywany przede wszystkim w celu przygotowania drużyny.
spartakusowcy
Członkowie lub zwolennicy niemieckiego rewolucyjnego ruchu socjalistycznego związanego ze Związkiem Spartakusa. Opowiadali się za głęboką zmianą ustroju i szerokim udziałem rad robotniczych w sprawowaniu władzy.
spatial computing
Koncepcja łącząca treści cyfrowe z fizycznym otoczeniem użytkownika, zwykle za pomocą technologii rzeczywistości rozszerzonej, wirtualnej lub mieszanej.
spear phishing
Ukierunkowana odmiana phishingu, w której wiadomość jest przygotowana z myślą o konkretnej osobie lub organizacji. Jej celem jest nakłonienie odbiorcy do wykonania działania prowadzącego do naruszenia bezpieczeństwa.
specjal komediowy
Samodzielny, nagrany program komediowy przygotowany z myślą o publikacji jako odrębny materiał. Zwykle obejmuje dłuższy występ jednego wykonawcy.
specjalista misji
Członek załogi odpowiedzialny za zadania inne niż dowodzenie statkiem i jego pilotowanie.
specjalna administracja
Tryb zarządzania przedsiębiorstwem znajdującym się w poważnych tarapatach finansowych, mający umożliwić ochronę jego podstawowych usług i uporządkowanie sytuacji.
specjalny wysłannik
Osoba wyznaczona przez państwo lub jego przywódcę do prowadzenia rozmów, przekazywania stanowiska albo wykonywania określonej misji dyplomatycznej.
speedcuber
Osoba zajmująca się speedcubingiem, czyli szybkim układaniem kostek logicznych, przede wszystkim kostki Rubika.
spektrograf
Instrument, który rozdziela światło na poszczególne barwy, tworząc widmo możliwe do dalszej analizy.
spektroskopia LIBS
LIBS to analiza światła powstającego po odparowaniu niewielkiej ilości materiału laserem. Widmo światła pomaga określić skład chemiczny skały.
spektroskopia absorpcji promieniowania X
Metoda pomiaru tego, jak próbka pochłania promieniowanie X. Może dostarczać informacji o elektronach związanych z konkretnym pierwiastkiem.
spersonalizowana tablica rejestracyjna
Tablica rejestracyjna z indywidualnie wybranym przez właściciela układem znaków, którego użycie podlega akceptacji właściwego urzędu.
spersonalizowane kanały
Kanały treści dobierane lub porządkowane tak, aby odpowiadały określonej grupie użytkowników, tematowi albo profilowi odbiorcy.
spis ludności
Spis ludności to przeprowadzane przez państwo badanie statystyczne, które służy ustaleniu liczby mieszkańców i zebraniu informacji o ich cechach.
splitter
Splitter to element aerodynamiczny umieszczony przy dolnej krawędzi przedniej części samochodu. Kieruje przepływem powietrza i może zwiększać docisk przedniej osi.
spoken word
Forma utworu oparta przede wszystkim na mówionej recytacji, a nie na tradycyjnie śpiewanej melodii.
sponsoring
Finansowe lub rzeczowe wspieranie treści, wydarzenia albo działalności przez sponsora, zwykle w zamian za promocję lub możliwość powiązania z daną marką.
spoofing
Technika polegająca na podszywaniu się pod zaufaną osobę, instytucję lub źródło komunikacji przez sfałszowanie danych identyfikacyjnych nadawcy.
spoofing numerów
Technika polegająca na fałszowaniu numeru wyświetlanego odbiorcy połączenia lub wiadomości, aby sprawiał wrażenie należącego do innej osoby lub instytucji.
sportowiec taktyczny
Osoba wykonująca wymagającą fizycznie służbę, w której wysiłek służy ochronie lub ratowaniu innych, a nie rywalizacji sportowej.
sporządzanie apteczne
Przygotowanie produktu lub preparatu w aptece, zgodnie z określoną recepturą i wymaganiami dotyczącymi jego użycia. Nie jest równoznaczne z potwierdzeniem skuteczności każdej użytej substancji.
spowolnienie wzrostu dostaw
Zmniejszenie tempa, w jakim rośnie liczba dostarczanych produktów lub usług, bez koniecznego oznaczania jej spadku.
społeczna agencja najmu
Instytucjonalny model pośrednictwa między właścicielami mieszkań a osobami poszukującymi lokalu na wynajem.
społeczność przyjmująca
Lokalna ludność zamieszkująca obszar, do którego przybywają uchodźcy lub osoby powracające.
społeczny jet lag
Społeczny jet lag to rozbieżność między porami snu i pobudki w dni robocze a porami obowiązującymi w weekendy lub dni wolne.
sprawa karna
Postępowanie dotyczące podejrzenia popełnienia przestępstwa i odpowiedzialności osoby, której taki czyn zarzucono.
sprawa konstytucyjna
Zagadnienie dotyczące podstawowych zasad organizacji państwa, podziału kompetencji władz lub statusu jego części składowych.
sprawczość
Sprawczość to zdolność osoby lub grupy do samodzielnego podejmowania decyzji, działania i wpływania na własną sytuację.
sprawiedliwość ekonomiczna
Sprawiedliwość ekonomiczna to idea uczciwego podziału dochodów, majątku, szans, kosztów i korzyści związanych z funkcjonowaniem gospodarki.
sprawozdanie finansowe
Formalne zestawienie przedstawiające sytuację finansową, wyniki działalności i wybrane informacje o przepływach pieniężnych jednostki za określony okres.
sprzedawca zewnętrzny
Sprzedawca zewnętrzny to niezależny przedsiębiorca oferujący produkty za pośrednictwem platformy należącej do innej firmy.
sprzedaż bezpośrednia
Sprzedaż bezpośrednia to transakcja zawierana między twórcą a kupującym z pominięciem pośrednika, na przykład galerii.
sprzedaż porównywalna
Sprzedaż porównywalna mierzy zmianę sprzedaży w lokalach działających przez porównywalny czas, zwykle co najmniej rok. Pomaga ocenić wzrost bez wpływu nowych otwarć.
sprzedaż prywatna
Transakcja dzieła sztuki zawierana bez publicznej licytacji, zwykle za pośrednictwem domu aukcyjnego lub galerii.
sprzeniewierzenie funduszy publicznych
Nieuprawnione wykorzystanie, przywłaszczenie lub rozdysponowanie środków publicznych niezgodnie z ich przeznaczeniem lub obowiązującymi przepisami.
sprzęt topograficzny
Zestaw przyrządów służących do precyzyjnego pomiaru położenia, wysokości i kształtu elementów terenu.
sprzętowy generator liczb losowych (RNG)
Komponent urządzenia, który dostarcza źródła losowości opartego na fizycznych zjawiskach. Coldcard powinien wykorzystywać generator RNG układu STM32.
sprzężenie haptyczne
Technologia przekazująca użytkownikowi sygnały dotykowe, takie jak stuknięcie, wibracja lub opór, zamiast samego komunikatu wizualnego albo dźwiękowego.
sprężanie
Etap pracy silnika, w którym mieszanka lub powietrze zostaje ściśnięte w cylindrze przed zapłonem.
sprężarka elektryczna
Urządzenie wspomagające turbodoładowanie za pomocą silnika elektrycznego.
spójność postaci
Zachowanie rozpoznawalnego wyglądu i cech tej samej postaci w kolejnych ujęciach lub generowanych scenach.
spójność sojuszu
Stopień jedności państw należących do sojuszu oraz ich zdolność do uzgadniania stanowisk i wspólnego działania.
spójność wewnętrzna
Spójność wewnętrzna oznacza zdolność członków organizacji lub sojuszu do utrzymywania jedności stanowisk, współpracy i wspólnego działania mimo różnic interesów.
spółka
Organizacja utworzona przez jedną lub więcej osób albo podmiotów w celu prowadzenia działalności i osiągania określonych celów gospodarczych. Ma odrębną strukturę prawną i zasady działania.
spółka publiczna
Spółka, której akcje są dopuszczone do obrotu na rynku publicznym, zwykle na giełdzie, i podlegają określonym obowiązkom informacyjnym.
spółka zależna
Spółka, nad którą inna spółka sprawuje kontrolę, zwykle dzięki posiadaniu większości udziałów lub praw głosu.
spękania poligonalne
Pęknięcia podłoża tworzące układy wielokątnych pól, często przypominające plaster miodu. Mogą powstawać między innymi podczas wysychania osadu.
spękania wysychającego mułu
Pęknięcia tworzące się, gdy wilgotny muł traci wodę i wysycha.
stabilność polityczna
Stan, w którym system polityczny działa względnie przewidywalnie, a zmiany władzy i decyzji publicznych nie powodują trwałych kryzysów lub gwałtownych zakłóceń.
stablecoin
Aktywo cyfrowe, którego konstrukcja ma utrzymywać względnie stabilną wartość. W sporze wokół Clarity Act chodzi przede wszystkim o stablecoiny używane jako instrumenty płatnicze i o możliwość wypłacania ich posiadaczom nagród przypominających odsetki.