Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 5882
- Widoczny zakres
- 5221-5310
Indeks alfabetyczny
U
90 haseł
udostępnianie ekranu
Funkcja macOS pozwalająca na zdalny dostęp do ekranu i sterowanie komputerem. W tym przypadku jej interfejs sieciowy stał się punktem ataku.
udział
Określona część własności spółki lub innego podmiotu, która może wiązać się z prawem do głosu, dywidendy albo udziału w majątku, zależnie od formy prawnej i warunków emisji.
udział kontrolny
Udział kontrolny daje właścicielowi możliwość podejmowania najważniejszych decyzji dotyczących organizacji. Nie musi oznaczać posiadania wszystkich udziałów.
udział lokalnych komponentów
Procentowa część podzespołów, materiałów lub elementów pojazdu pochodzących z danego kraju albo regionu. Taki udział może być określany przez przepisy handlowe.
udział rynkowy
Udział rynkowy to procentowy udział sprzedaży lub rejestracji danej grupy albo modelu w określonym rynku lub segmencie. Wynik można prawidłowo interpretować tylko przy znajomości podstawy obliczeń, na przykład wszystkich nowych aut.
udział w obrocie
Uczestniczenie w działaniach związanych z przekazywaniem, sprzedażą lub innym udostępnianiem substancji innym osobom, zwykle w celu dalszej dystrybucji.
udział w rynku
Procentowa część sprzedaży lub innych transakcji przypadająca na daną firmę, produkt albo grupę w określonym rynku i czasie. Wysoki udział nie musi oznaczać wzrostu bezwzględnej sprzedaży.
udziałowiec
Osoba lub podmiot posiadający udziały w spółce. Udziałowiec może mieć prawo do części zysku oraz do udziału w podejmowaniu decyzji, w zakresie określonym przez prawo i umowę spółki.
udziały pracownicze
Udziały lub inne prawa kapitałowe przyznawane pracownikom spółki, które mogą dawać udział w jej przyszłej wartości albo określone uprawnienia właścicielskie.
ugoda
Porozumienie, w którym strony sporu ustalają sposób jego zakończenia, często w zamian za określone świadczenia i rezygnację z dalszego dochodzenia części roszczeń.
ugoda generalna
Porozumienie obejmujące wiele pozwów, podmiotów lub jurysdykcji i określające wspólne zasady rozwiązania sporu.
ujawnienie majątkowe
Formalne przedstawienie informacji o majątku, aktywach lub transakcjach osoby pełniącej funkcję publiczną.
ujednolicony czas obserwacji
Ujednolicony czas obserwacji oznacza prowadzenie każdego pomiaru przez taki sam, z góry określony okres.
ukryta siła
Hipotetyczne dodatkowe oddziaływanie między cząstkami ciemnej materii, niewykrywane bezpośrednio przez zwykłą materię.
układ hybrydowy
Układ napędowy łączący silnik spalinowy z napędem elektrycznym. W tym Porsche rozwija łącznie 701 KM.
układ hybrydowy 48 V
Lekki układ zelektryfikowania napędu, który wspiera silnik spalinowy i zasila wybrane podzespoły samochodu.
układ linearny
Układ linearny to uporządkowanie elementów wzdłuż linii, często równoległych lub biegnących w jednym kierunku.
układ niskonapięciowy
Część instalacji elektrycznej samochodu zasilająca urządzenia pomocnicze, niezwiązana bezpośrednio z głównym akumulatorem trakcyjnym.
układ pokarmowy
Zespół narządów odpowiedzialnych za przyjmowanie, trawienie i wchłanianie pokarmu oraz usuwanie niestrawionych resztek.
układ przetwarzania tensorowego
Wyspecjalizowany układ obliczeniowy przeznaczony do wydajnego wykonywania operacji używanych w uczeniu maszynowym. TPU może przyspieszać trenowanie i działanie modeli AI.
układ radialny
Układ radialny to rozmieszczenie elementów wokół wspólnego środka, zwykle wzdłuż linii rozchodzących się promieniście.
układ scalony
Miniaturowy układ elektroniczny, w którym na jednej płytce półprzewodnikowej umieszczono wiele połączonych elementów, takich jak tranzystory.
układ sił
Rozkład wpływów, poparcia i możliwości oddziaływania między uczestnikami rywalizacji politycznej.
układ zbiorowy pracy
CBA to porozumienie regulujące warunki pracy i inne zasady obowiązujące w danej lidze. W kalendarzu NWSL przewidziano przerwę wymaganą przez takie porozumienie.
układanie kostki z zasłoniętymi oczami
Konkurencja, w której zawodnik najpierw zapamiętuje układ kostki, a następnie rozwiązuje ją bez możliwości obserwowania jej ścian.
ulga IP Box
Preferencyjne opodatkowanie dochodów z kwalifikowanych praw własności intelektualnej, dostępne po spełnieniu określonych warunków ustawowych.
ulga badawczo-rozwojowa
Preferencja podatkowa pozwalająca odliczać określone koszty działalności badawczej i rozwojowej, jeśli podatnik spełnia warunki przewidziane w przepisach.
ulga celna
Zmniejszenie należności celnych albo odstąpienie od ich poboru dla określonych towarów, podmiotów lub sytuacji, zwykle na warunkach wskazanych w przepisach lub porozumieniu.
ulga podatkowa 45X
Amerykański mechanizm podatkowy wspierający krajową produkcję wybranych komponentów technologii energetycznych.
ulgi podatkowe
Preferencje w systemie podatkowym, które zmniejszają obciążenia podatnika, na przykład przez obniżenie należnego podatku, jego odroczenie lub częściowe zwolnienie.
ultimatum
Ultimatum to stanowcze żądanie spełnienia określonego warunku w wyznaczonym terminie, zwykle połączone z zapowiedzią konsekwencji w razie odmowy.
ultrasonografia prenatalna
Badanie obrazowe wykorzystujące ultradźwięki do oceny rozwoju i stanu płodu w czasie ciąży.
umarzanie długów
Całkowite lub częściowe zrzeczenie się przez wierzyciela prawa do żądania spłaty zobowiązania. W efekcie dłużnik nie musi zwrócić umorzonej części długu.
umocowanie prawne
Podstawa prawna działania instytucji, organu lub rozwiązania, określająca ich miejsce w systemie prawa i zakres kompetencji.
umowa EDCA
Porozumienie regulujące zasady rozszerzonej współpracy obronnej między państwami, w tym warunki obecności wojskowej i korzystania z infrastruktury.
umowa cywilnoprawna
Umowa regulowana przepisami prawa cywilnego, a nie prawa pracy. W materiale chodzi głównie o umowy zlecenia oraz umowy B2B zawierane w sytuacjach, w których powinna obowiązywać umowa o pracę.
umowa handlowa
Porozumienie między państwami lub innymi podmiotami regulujące zasady wymiany towarów i usług, w tym dostęp do rynku oraz wysokość należności importowych.
umowa o dofinansowanie
Porozumienie określające zasady przyznania i wykorzystania publicznych środków na konkretny projekt lub zadanie.
umowa o siedzibie ONZ
Międzynarodowe porozumienie między ONZ a państwem, w którym znajduje się jej siedziba. Określa zasady funkcjonowania siedziby oraz dostępu przedstawicieli państw do jej obiektów.
umowa o zachowaniu poufności
Porozumienie zobowiązujące strony do nieujawniania określonych informacji. W opisywanych sporach dotyczy ono między innymi negocjacji między firmami technologicznymi a władzami lokalnymi.
umowa pożyczkowa
Dokument prawny określający warunki udzielenia i spłaty pożyczki, w tym jej kwotę, oprocentowanie, terminy oraz obowiązki stron.
umowa ramowa
Umowa ramowa określa ogólne zasady i warunki współpracy stron, pozostawiając szczegóły poszczególnych działań do późniejszego uzgodnienia.
umowa właścicielska
Porozumienie określające zmiany własności przedsiębiorstwa oraz prawa i obowiązki jego właścicieli.
umowy operacyjne
Porozumienia określające zasady współpracy i podział obowiązków między operatorem usługi a innymi podmiotami, na przykład władzami lokalnymi.
uniewinnienie
Orzeczenie sądu stwierdzające, że oskarżony nie ponosi odpowiedzialności karnej za zarzucany mu czyn. Oznacza rozstrzygnięcie na korzyść oskarżonego w zakresie objętym wyrokiem.
unijny mechanizm ochrony ludności
Unijny mechanizm ochrony ludności to system współpracy państw służący koordynowaniu pomocy w razie katastrof i poważnych zagrożeń.
uniwersum
Spójny świat przedstawiony, w którym mogą rozgrywać się wydarzenia wielu powiązanych utworów.
uogólnienie
Wniosek odnoszący wyniki obserwacji lub badania do szerszej grupy przypadków niż te bezpośrednio przeanalizowane.
upadłość
Formalna procedura dotycząca niewypłacalnego podmiotu, której rozpoczęcie wymaga decyzji sądu.
upał
Okres występowania bardzo wysokiej temperatury powietrza, która może obciążać organizm i powodować zagrożenia dla zdrowia.
upolitycznienie historii
Wykorzystywanie wydarzeń, postaci lub sporów historycznych do realizacji bieżących celów politycznych albo mobilizowania opinii publicznej.
uprawnienia aplikacji
Zgody przyznawane aplikacji na dostęp do określonych danych lub funkcji urządzenia, takich jak zdjęcia, aparat, lokalizacja albo mikrofon.
uprawnienia dostępu
Zgody przyznawane aplikacji na korzystanie z określonych danych lub funkcji urządzenia. ChatGPT potrzebuje ich, aby odczytywać wiadomości i wykonywać związane z nimi polecenia.
uprawnienia root
Najwyższy poziom uprawnień w systemie operacyjnym, pozwalający na wykonywanie działań niedostępnych zwykłym użytkownikom.
uprzednia zgoda ubezpieczyciela
Procedura, w której placówka lub lekarz zwraca się do ubezpieczyciela o zatwierdzenie opieki przed jej udzieleniem. Ma ograniczać finansowanie świadczeń uznanych za zbędne.
uprzedzenia poznawcze
Systematyczne skłonności w sposobie postrzegania i interpretowania informacji, które mogą prowadzić do powtarzalnych błędów oceniania.
uprzywilejowane akcje zamienne z prawem wykupu
Są to akcje dające inwestorom określone preferencje, które mogą zostać zamienione na akcje zwykłe i podlegać wykupowi na warunkach ustalonych w umowie lub dokumentach emisji.
upscaling
Upscaling to technika zwiększania wyjściowej rozdzielczości obrazu na podstawie obrazu renderowanego w niższej rozdzielczości.
uran wzbogacony
Uran, w którym zwiększono udział izotopu uranu-235 w porównaniu z uranem występującym naturalnie.
urbanizacja
Urbanizacja to proces zwiększania się udziału ludności mieszkającej w miastach oraz rozwoju miejskiego sposobu życia i zagospodarowania przestrzeni.
urojenia
Silne i utrwalone przekonania niezgodne z rzeczywistością, których osoba nie zmienia mimo braku wiarygodnych dowodów lub przedstawiania argumentów przeciwnych.
urządzenia brzegowe
Urządzenia brzegowe przetwarzają dane blisko miejsca, w którym są zbierane lub wykorzystywane, zamiast przekazywać całość do centralnej chmury.
urządzenia budżetowe
Urządzenia budżetowe to produkty elektroniczne pozycjonowane w niższym przedziale cenowym, zwykle oferujące podstawowy zestaw funkcji i parametrów.
urządzenie pozorowane
Urządzenie używane w badaniu jako kontrola, które przypomina badane urządzenie, ale nie zapewnia jego właściwego działania.
urządzenie wybuchowe
Konstrukcja zawierająca materiały wybuchowe, zdolna do wywołania eksplozji w wyniku zapłonu, detonacji lub innego mechanizmu.
usiłowanie
Bezpośrednie działanie zmierzające do popełnienia czynu zabronionego, które nie doprowadziło do jego ukończenia.
usiłowanie zabójstwa
Podejrzenie podjęcia bezpośrednich działań zmierzających do pozbawienia człowieka życia, które nie doprowadziły do skutku.
uskok wiatru
Zmiana prędkości lub kierunku wiatru wraz z wysokością, która może osłabiać rozwój cyklonu tropikalnego.
ustawa
Ustawa to akt prawny uchwalany przez właściwy organ ustawodawczy i obowiązujący po spełnieniu określonych wymogów formalnych. Może ustanawiać zasady, uprawnienia lub obowiązki w danej sprawie.
ustawa WARN
Amerykańska ustawa nakładająca na niektórych pracodawców obowiązek wcześniejszego zawiadomienia o masowych zwolnieniach.
ustawa o pomocy zagranicznej
Amerykańska ustawa regulująca zasady udzielania pomocy zagranicznej oraz ograniczenia dotyczące jej wykorzystywania.
ustawienie domyślne
Opcja lub sposób działania aktywowany automatycznie przez system, bez konieczności ręcznej zmiany ustawień przez użytkownika.
ustawodawstwo
Całość obowiązujących przepisów prawa albo proces ich tworzenia i zmieniania przez uprawnione organy.
ustawowy cel zbiórki
Minimalny poziom zbiórki określony w przepisach dla wskazanych rodzajów opakowań lub odpadów.
usługa DDoS na zlecenie
Usługa umożliwiająca zamówienie ataku DDoS bez samodzielnego tworzenia infrastruktury i posiadania zaawansowanej wiedzy technicznej.
usługa nazw blockchaina
Usługa wykorzystująca blockchain do publikowania i odczytywania rekordów wiążących nazwy z adresami lub innymi danymi. Może służyć do wskazywania elementów infrastruktury sieciowej.
usługa streamingowa
Usługa streamingowa dostarcza treści, zwłaszcza wideo lub audio, przez internet w trakcie ich odtwarzania. Nie wymaga wcześniejszego pobrania całego materiału na urządzenie.
usługi cateringowe
Usługi polegające na przygotowywaniu, dostarczaniu lub podawaniu posiłków i napojów na rzecz klientów, często poza miejscem ich stałej produkcji.
usługi chmurowe
Usługi informatyczne dostarczane przez internet, takie jak moc obliczeniowa, przechowywanie danych lub oprogramowanie, bez konieczności utrzymywania całej infrastruktury u użytkownika.
usługi ekosystemowe
Korzyści, które ludzie czerpią z funkcjonowania ekosystemów, na przykład zapylanie roślin, oczyszczanie wody, magazynowanie węgla i możliwości rekreacji.
usługi korporacyjne
Usługi przeznaczone dla firm i ich pracowników, często związane z obsługą podróży służbowych, rozliczeniami lub organizacją transportu.
utrata mandatu
Pozbawienie osoby wybranego prawa do wykonywania funkcji parlamentarnej przed końcem kadencji albo w związku z wystąpieniem określonej przesłanki prawnej.
utrudnianie przejazdu
Sytuacja, w której jeden kierowca ogranicza możliwość bezpiecznego i płynnego przejazdu drugiego, zwykle przez zajęcie toru przy zbyt małej prędkości.
utwór katalogowy
Utwór wydany wcześniej, który pozostaje dostępny w katalogu i może ponownie zdobywać popularność mimo upływu czasu od premiery.
utylizacja
Postępowanie z odpadami polegające na ich bezpiecznym przetworzeniu, unieszkodliwieniu lub przekazaniu do odpowiedniego zagospodarowania.
uwarunkowania regionalne
Zespół czynników politycznych, gospodarczych, społecznych i bezpieczeństwa występujących w danym regionie, które wpływają na przebieg wydarzeń lub decyzje państw.
uwarunkowania regulacyjne
Zestaw przepisów, wymogów administracyjnych i decyzji organów publicznych wpływających na możliwość prowadzenia określonej działalności.
uwierzytelnianie
Proces sprawdzania, czy użytkownik, urządzenie lub usługa ma potwierdzoną tożsamość i może uzyskać dostęp do określonego zasobu. Może wykorzystywać hasło, klucz, certyfikat lub inny mechanizm.
uwierzytelnianie dwuskładnikowe
Metoda potwierdzania tożsamości wymagająca dwóch niezależnych elementów, na przykład hasła i jednorazowego kodu. Utrudnia przejęcie konta po ujawnieniu samego hasła.
uwierzytelnianie kodem urządzenia
To sposób logowania, w którym użytkownik potwierdza dostęp na innym urządzeniu za pomocą kodu. W kampanii mechanizm ten był wykorzystywany w phishingu.