Departament Sprawiedliwości Stanów Zjednoczonych ogłosił utworzenie specjalnego funduszu mającego wypłacać rekompensaty osobom, które – jak wskazano – były przedmiotem politycznie motywowanego ścigania („lawfare”) za kadencji Joe Bidena. W różnych przekazach wartość funduszu pojawia się jako 1,7 mld dolarów, podczas gdy w oficjalnym oświadczeniu prokuratora generalnego podano kwotę 1,776 bln dolarów. Utworzenie mechanizmu ma związek z ugodą prezydenta Donalda Trumpa z urzędem podatkowym (Internal Revenue Service, IRS).
Co przewiduje fundusz „1,776”?
Według komunikatu prokuratora generalnego Todda Blanche’a, nowy fundusz ma „zapewnić systematyczny proces rozpatrywania i dochodzenia roszczeń przez osoby, które padły ofiarą wykorzystywania wymiaru sprawiedliwości jako broni”. Dokumenty nie precyzują dokładnie, kto będzie uprawniony do otrzymania rekompensaty; przekazano natomiast termin, do którego zainteresowani mają składać wnioski — grudzień 2028 r. Administracja poinformowała też, że w ramach ugody prezydent wycofał kilka toczących się przeciwko państwu pozwów i otrzymał oficjalne przeprosiny od IRS, lecz nie uzyskał osobistej rekompensaty finansowej.
- Wartość funduszu: w publicznych informacjach pojawia się 1,7 mld dol.; w oświadczeniu prokuratora generalnego wymieniono 1,776 bln dol.
- Pochodzenie środków: zasilenie z budżetu federalnego w ramach ugody prezydenta Trumpa z IRS.
- Termin zgłoszeń: do grudnia 2028 r.
- Powód utworzenia: wynik ugody kończącej pozew Trumpa dotyczący wycieku danych podatkowych z 2019–2020 r.
Pochodzenie ugody i powiązane sprawy sądowe
Utworzenie funduszu jest efektem ugody prezydenta Donalda Trumpa z IRS, zakończonej wycofaniem pozwu, w którym domagał się 10 mld dolarów odszkodowania za wyciek jego danych podatkowych w 2019 i 2020 r. W trakcie porozumienia Trump wycofał także dwie inne skargi wobec państwa: jedną dotyczącą rewizji FBI w posiadłości Mar-a-Lago w związku ze śledztwem o tajne dokumenty, oraz drugą odnoszącą się do dochodzenia w sprawie powiązań jego doradców z Rosją. W oświadczeniach resortu sprawiedliwości podkreślono, że utworzenie funduszu jest zgodne z przyjętymi procedurami rozpatrywania roszczeń.
Administracja odwołuje się do precedensów prawnych: prokurator generalny wskazał przykład funduszu utworzonego za prezydentury Baracka Obamy, z którego wypłacono rekompensaty społeczne — w tamtym przypadku chodziło o odszkodowania dla rdzennych Amerykanów, którzy padli ofiarą dyskryminacji przy dostępie do kredytów i pożyczek.
Krytyka i zapowiedzi prawne
Decyzja o utworzeniu funduszu wywołała natychmiastową krytykę ze strony części legislatorów i komentatorów. Lider demokratów w komisji sądowniczej Izby Reprezentantów Jamie Raskin ocenił, że mechanizm może służyć przeznaczaniu środków na rzecz osób zaangażowanych w próby unieważnienia wyborów z 2020 r. oraz uczestników zamieszek na Kapitolu 6 stycznia 2021 r. Grupa 93 kongresmenów złożyła już wniosek procesowy zapowiadający zaskarżenie utworzenia funduszu. Ze strony prokuratora generalnego przedstawiono zaś argumenty oparte na ugruntowanych precedensach prawnych.
Z formalnego punktu widzenia tworzenie funduszu jako elementu ugody między prezydentem a agencją federalną zamyka część postępowań, które były prowadzone przez same służby administracji. Jednocześnie zapowiedzi zaskarżenia oznaczają, że decyzja może zostać poddana wielostronnej kontroli sądowej, a jej ostateczny kształt zależeć będzie od toczących się procedur prawnych.
Dla obserwatorów politycznych i prawnych sprawa ma kilka wymiarów: chodzi o mechanikę rozliczeń publicznych, granice ugód między urzędnikami a państwowymi instytucjami, a także o ocenę, czy i w jakim zakresie państwowe środki powinny służyć zadośćuczynieniu za rzekome nadużycia organów ścigania. Zapowiedzi dalszych działań prawnych oraz spór o transparentność i kryteria uprawnień będą kluczowymi elementami, które zdecydują o praktycznym wdrożeniu programu.
Sprawa pozostanie tematem politycznego i prawnego sporu w Waszyngtonie, a kolejne kroki — w tym ewentualne procesy sądowe — mogą dostarczyć dalszych wyjaśnień co do zakresu i procedur rozliczania roszczeń. Redakcje będą śledzić rozwój wydarzeń i udostępniać kolejne informacje na temat decyzji sądów oraz szczegółów regulaminu funduszu, gdy staną się publicznie dostępne.
