Pete Brosius, antropolog, który przez cztery dekady prowadził badania wśród Penan w Sarawaku, zmarł 29 lipca w wieku 72 lat. Jego praca dotyczyła jednego z najważniejszych sporów o lasy i ziemię w tym regionie. Pokazywała, że Penan nie byli ani jednolitą społecznością biernie podporządkowaną zagranicznym aktywistom, ani wyłącznie symbolem romantycznej walki o nietkniętą przyrodę. Podejmowali własne decyzje w warunkach presji ze strony przemysłu drzewnego, władz i zmian zachodzących w lesie.
Na początku lat 90. drogi wytyczane przez lasy Górnego Baramu stały się miejscem ostrego konfliktu. Rodziny Penan wznosiły drewniane barykady i blokowały przejazd buldożerom oraz ciężarówkom przewożącym drewno. Dochodziło także do konfrontacji z siłami bezpieczeństwa. Protesty przyciągnęły międzynarodową uwagę, a administracja ówczesnego szefa rządu Sarawaku, Abdula Taiba Mahmuda, ograniczała dostęp mediów i przedstawiała Penan jako zacofaną społeczność wykorzystywaną przez zagranicznych aktywistów.
Słownik artykułu
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
Brosius krytycznie analizował zarówno narrację władz i interesów przemysłu drzewnego, jak i niektóre przedstawienia tworzone przez organizacje ekologiczne. W jego ocenie międzynarodowe kampanie mogły zmieniać sposób opisywania kultury Penan i ich wiedzy o środowisku. Lokalne konflikty dotyczące ziemi oraz politycznej sprawczości stawały się prostszymi historiami przygotowanymi dla odbiorców w Europie i Ameryce Północnej. Taki obraz mógł mieć konsekwencje prawne i polityczne. Jeśli ludność rdzenna była przedstawiana jako żyjąca poza rynkiem i współczesną polityką, jej roszczenia łatwiej było odrzucać jako niepasujące do obowiązujących reguł.
Najważniejszym elementem pracy Brosiusa było dokumentowanie sposobu, w jaki Penan korzystali z lasu bez jego całkowitego oczyszczania. Od początku lat 80. badacz gromadził genealogie, mapy, notatki językowe, fotografie oraz historie migracji poszczególnych rodzin. Opisywał także praktykę molong, którą można w przybliżeniu tłumaczyć jako zachowywanie lub pielęgnowanie. Rodziny Penan przez pokolenia opiekowały się określonymi skupiskami dzikiego sago, drzew owocowych i drewna wykorzystywanego do budowy łodzi. Pozyskiwały dojrzałe pnie, pozostawiając młodsze pędy, aby mogły dalej rosnąć.
W 2012 roku Brosius wystąpił jako biegły w sprawie o Native Customary Rights dotyczącej społeczności Long Jaik. Wykorzystał zgromadzoną przez dekady dokumentację, aby zakwestionować twierdzenie, że Penan jedynie przemieszczali się po niezarządzanej puszczy. Sąd uznał, że molong było aktywnym i uporządkowanym systemem historycznej opieki nad lasem. Rozstrzygnięcie ustanowiło precedens dla roszczeń Penan do ziemi na podstawie ich zwyczajowego użytkowania.
Orzeczenie nie zakończyło jednak sporu o przyszłość interioru Sarawaku. Do tego czasu większość pierwotnych lasów dipterokarpowych została zdegradowana przez wyrąb, wycięta pod plantacje palm olejowych i drzewne albo zalana po budowie zapór. Nawet po sądowym przełomie roszczenia dotyczące praw zwyczajowych do ziemi pozostawały kwestionowane. Latem poprzedzającym śmierć Brosius wrócił do Sarawaku i przez kilka tygodni mapował wraz z rodzinami Penan ich obszary przodków, kontynuując pracę rozpoczętą cztery dekady wcześniej. Jego dorobek pokazuje, że ochrona lasu może być jednocześnie kwestią ekologii, historii społecznej i prawa do uznania lokalnej wiedzy.
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!