Ta strona używa plików cookies, aby zapewnić najlepszą jakość korzystania z naszego serwisu oraz do celów analitycznych. Klikając "Akceptuję", wyrażasz zgodę na używanie wszystkich plików cookies. Możesz również odrzucić zgodę, co spowoduje zablokowanie plików cookies analitycznych. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.
„Ba's Book”: Ashley Duong filmuje rodzinne sekrety wojny w Wietnamie i rewolucyjnego Iranu
„Ba's Book” powstał na podstawie pamiętnika Anh Duonga, opublikowanego w 2024 roku.
Film opowiada o doświadczeniach wojny w Wietnamie, pobycie w rewolucyjnym Iranie i emigracji do Kanady.
Ashley Duong łączy obserwacyjny dokument z rekonstrukcjami i udziałem członków rodziny.
Ważną postacią filmu jest ciotka Hanh, która opowiada o poświęceniu i nierównościach rodzinnych.
Sponsorowane
Odkryj rewolucyjną metodę nauki języków
Sprawdź jak w 30 dni opanować podstawy dowolnego języka obcego bez wychodzenia z domu.
Film wyrastający z rodzinnego milczenia
Ashley Duong, dokumentalistka z Montrealu, stworzyła film „Ba's Book”, który łączy dokumentalną obserwację z rekonstrukcjami wydarzeń. Produkcja powstała na podstawie pamiętnika jej ojca, Anh Duonga, znanego w rodzinie jako Ba. Film jest pokazywany podczas Vancouver Film Festival, a jego forma pozwala reżyserce wrócić do historii, o których ojciec przez lata nie rozmawiał z córką ani z resztą rodziny.
Anh Duong opisał swoje doświadczenia w książce „Dear Da-Le: A Father's Memoir of the Vietnam War and the Iranian Revolution”, opublikowanej w 2024 roku. Pamiętnik ma formę listów skierowanych do córki. Opowiada o dorastaniu w ogarniętym wojną Wietnamie, życiu uchodźcy w rewolucyjnym Iranie w latach 70. oraz rozpoczęciu nowego życia w Kanadzie w 1980 roku. Dla Duong książka stała się punktem wyjścia do filmowego spotkania z ojcem i krewnymi, którzy przez długi czas ukrywali bolesne wspomnienia.
Od pamiętnika do wspólnej rekonstrukcji
Reżyserka nie ograniczyła się do ekranizacji treści pamiętnika. W filmie wraca także do tego, czego Ba w książce nie opisał, przede wszystkim do decyzji o opuszczeniu matki, Nguyen Thi Bay, nazywanej przez rodzinę Ba Noi, oraz bliskich pozostawionych w rodzinnym wietnamskim domu. Ważną częścią filmu stają się spotkania z rodzeństwem ojca. To właśnie podczas tych rozmów ujawniają się kolejne rodzinne sekrety, a osobista opowieść o wojnie zaczyna obejmować także doświadczenia osób, które zostały w Wietnamie.
Pamiętnik Anh Duonga został opublikowany w 2024 roku i ma formę listów do córki.
Historia obejmuje wojnę w Wietnamie, pobyt rodziny w rewolucyjnym Iranie oraz emigrację do Kanady.
Słownik artykułu
Pojęcia, które warto znać
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
„Ba's Book” powstał jako hybrydowy film, w którym granica między dokumentem a inscenizacją pozostaje płynna. Plan zbudowano w Wietnamie, odtwarzając dom, w którym dorastali ojciec reżyserki i jego rodzeństwo. Scenografia miała tylko trzy ściany. Brak czwartej pozwalał krewnym i aktorom poruszać się po planie tak, jakby znajdowali się na scenie, a jednocześnie umożliwiał ekipie obserwowanie ich reakcji i rozmów.
Duong i współautor szkicu scenariusza, Steven Sych, zaplanowali pracę tak, aby materiał nie był rejestrowany przez pojedynczą kamerę ustawioną w rogu pomieszczenia. Trzy kamery działały równocześnie. Jedna skupiała się na możliwie nieprzefiltrowanym zapisie dokumentalnym, a druga korzystała z bardziej fabularnych środków, między innymi zbliżeń, oddaleń i ujęć z przeciwnej perspektywy. Obok członków rodziny pojawiali się aktorzy odtwarzający ich młodsze wersje, a krewni mogli komentować ich grę i zadawać pytania Ba podczas inscenizowanych scen.
W filmie wykorzystano także materiały archiwalne, jednak jego zasadniczą część tworzą spotkania i rekonstrukcje przygotowane wspólnie przez rodzinę. Ojciec reżyserki czyta fragmenty pamiętnika po wietnamsku, ponieważ jego krewni nie mówią ani nie czytają po angielsku. Dzięki temu po raz pierwszy słyszą jego historię w formie, w jakiej została zapisana. Duong przyznaje, że ceniła momenty, w których pytania zadawali inni członkowie rodziny, ponieważ sama zwykle pozostaje za kamerą i nie występuje przed nią.
Aktorzy i krewni jako współtwórcy opowieści
Młodego Ba zagrał Duy Nguyen, aktor urodzony w Wietnamie i mieszkający obecnie w Montrealu. Duong uznała jego osobiste podobieństwo do historii ojca za istotne dla filmu. Nguyen, podobnie jak Anh Duong, jest najstarszym synem w rodzinie, a także jedyną osobą ze swojego rodzeństwa mieszkającą w Kanadzie. Reżyserka zwraca uwagę na poczucie winy związane z życiem za granicą, które łączy aktora z graną przez niego postacią.
Rodzina nie była jedynie tematem filmu. Jej członkowie pomagali projektować scenografię, wybierać osoby do obsady i przygotowywać rekonstrukcje. Krewni otrzymywali możliwość komentowania scen odgrywanych przez aktorów wcielających się w ich młodsze wersje. Taki hybrydowy model dokumentalno-narracyjny miał stworzyć warunki do rozmowy o wydarzeniach, których wcześniej nie dało się nazwać wprost. W praktyce plan filmowy stał się miejscem, gdzie rodzinne wspomnienia były odtwarzane, sprawdzane i konfrontowane z relacjami innych osób.
Ciotka Hanh i historia poświęcenia
Jedną z najważniejszych postaci filmu jest Dương Thị Hạnh, ciotka reżyserki, określana jako Aunt Hanh. Początkowo niechętnie, a później coraz otwarciej mówi ona o złości wobec starszego brata. Jej gniew wiąże się z patriarchalnym porządkiem wojennego Wietnamu. Hanh musiała zajmować się Anh Duongiem, aby mógł się uczyć i ukończyć edukację, której jej samej odmówiono. Jak wynika z opowieści przywołanej przez Duong, ciotka przerwała naukę w wieku dziewięciu lat.
Dla reżyserki odkrycie tej historii zmieniło sposób patrzenia na drogę ojca. Duong dostrzega, że możliwość nauki i późniejszego wyjazdu Ba była związana z pracą oraz poświęceniem Hanh. W filmie próbuje podziękować ciotce za to, że uwolniła brata od części obowiązków domowych i pomogła mu zdobyć wykształcenie. Jednocześnie pozwala, aby jej żal i resentyment nie zostały wygładzone ani podporządkowane wyłącznie historii mężczyzny, który opuścił rodzinną wieś.
Między podziałem a próbą pojednania
„Ba's Book” łączy obserwację z występem i rekonstruuje przeszłość przy udziale osób, które bezpośrednio ją przeżyły albo odziedziczyły jej konsekwencje. W centrum pozostaje historia podzielonej rodziny, ale film nie sprowadza jej do jednej perspektywy. Ojciec, jego rodzeństwo, aktorzy oraz sama reżyserka stają się narzędziami opowiadania o sobie nawzajem. Duong opisuje ten proces jako sposób, w jaki członkowie rodziny zaczynają pełnić dla siebie funkcję opowiadających i interpretujących.
Reżyserka uznała, że samodzielna odpowiedź na pamiętnik w formie kolejnych listów nie wystarczyłaby do przepracowania przemilczanej przeszłości. Zamiast tego zaprosiła ojca do Wietnamu i stworzyła przestrzeń, w której rodzina mogła odegrać dawne sytuacje oraz porozmawiać o ich znaczeniu. Po pięćdziesięciu latach, jak wskazuje Duong, najważniejsze nie jest już samo odtworzenie podziału, lecz pytanie o to, jak żyć po wydarzeniach, które rozdzieliły bliskich. W tym sensie film opowiada nie tylko o jednym domu i jednej rodzinie, ale także o doświadczeniu diaspory oraz o tym, jak polityczna i historyczna przemoc wpływa na kolejne pokolenia.
