Zdjęcie: © National Cancer Institute / Unsplash
Źródło: unsplash.com/photos/XknuBmnjbKg
65-letni mężczyzna z ciężkim zakażeniem wywołanym przez lekooporną Escherichia coli poprawił się po podaniu zmodyfikowanych bakteriofagów wyposażonych w system CRISPR. Zakażenie rozwinęło się w miesiącach po przeszczepie nerki. Doprowadziło do powstania dużej masy na pęcherzu oraz rozległych otwartych ran na brzuchu. Standardowe leczenie, w tym antybiotyki, nie usunęło zakażenia.
Lekarze pacjenta w Kalifornii zwrócili się o możliwość zastosowania eksperymentalnego preparatu opracowanego przez duńską firmę SNIPR. Otrzymał on koktajl zmodyfikowanych bakteriofagów o nazwie SNIPR001. Preparat podano dożylnie oraz bezpośrednio do ran. W ciągu tygodnia od rozpoczęcia terapii rany zaczęły się goić, a objętość masy na pęcherzu zmniejszyła się z 0,74 litra do 0,37 litra, czyli o połowę.
Słownik artykułu
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
CRISPR to technologia wykorzystywana do precyzyjnej edycji materiału genetycznego. Jej zastosowanie w medycynie wymaga oceny jakości i bezpieczeństwa proponowanego rozwiązania.
Wirus, który zakaża bakterie i może doprowadzić do ich zniszczenia. Bakteriofagi są badane jako możliwe narzędzie leczenia zakażeń opornych na antybiotyki.
Warstwa bakterii otoczonych ochronną strukturą, która utrudnia działanie antybiotyków.
Bakteriofagi są wirusami atakującymi bakterie. W opisywanym preparacie zostały wyposażone w systemy CRISPR, które mogą rozpoznawać i niszczyć określone fragmenty bakteryjnego DNA. Sam mechanizm CRISPR jest znany przede wszystkim z zastosowań w edycji genów, ale wyewoluował jako bakteryjna obrona przed wirusami. Bakterie wykorzystują go do namierzania i niszczenia sekwencji DNA należących do atakujących je fagów. W terapii odwrócono tę zależność, umieszczając system CRISPR w wirusach atakujących bakterie.
SNIPR początkowo chciała kierować terapię przeciwko szczepom E. coli opornym na antybiotyki. Później firma przyjęła szersze założenie, że każdy szczep E. coli może być niebezpieczny po przedostaniu się do krwiobiegu. Opracowany koktajl SNIPR001 ma być silniejszy niż naturalne, niezmodyfikowane fagi i według danych firmy może zabijać 90 procent wszystkich szczepów E. coli. Preparat można podawać doustnie, aby oddziaływać na bakterie w jelitach, dożylnie albo bezpośrednio na zakażone rany.
Interpretację przypadku ogranicza fakt, że 11 dni przed rozpoczęciem terapii fagami pacjent dostał nowy koktajl silniejszych antybiotyków oraz inne leki. Dlatego nie można stwierdzić, że za poprawę odpowiadały bakteriofagi działające samodzielnie. Możliwe, że antybiotyki i fagi zadziałały razem. Bakterie mogą tworzyć biofilmy, czyli grube warstwy utrudniające przenikanie antybiotyków. Wcześniejsze badania SNIPR wskazywały, że fagi wyposażone w CRISPR potrafią zabijać bakterie w biofilmach. Firma przypuszcza więc, że rozbijanie tych struktur mogło zwiększyć skuteczność antybiotyków, ale w opisywanym przypadku tego mechanizmu nie sprawdzano.
Bakteriofagi występują bardzo powszechnie i są już wykorzystywane w przemyśle spożywczym do niszczenia bakterii mogących powodować zatrucia pokarmowe. Ich stosowanie w leczeniu zakażeń u ludzi pozostaje jednak rzadkie. Jedną z przyczyn jest konieczność znalezienia lub przygotowania fagów działających na konkretną bakterię wywołującą zakażenie, co może wymagać czasu i nakładów. Firmy z różnych krajów próbują ograniczyć ten problem, tworząc bardziej uniwersalne lub silniejsze koktajle zmodyfikowanych fagów.
Pojedynczy opis przypadku nie pozwala wyciągnąć pewnych wniosków o skuteczności ani bezpieczeństwie SNIPR001. W Stanach Zjednoczonych trwa badanie kliniczne fazy II, które ma sprawdzić, czy obniżenie poziomu E. coli w jelitach zmniejszy ryzyko zakażeń krwi u osób poddawanych niektórym terapiom przeciwnowotworowym. W wyjątkowych sytuacjach lekarze w USA mogą wnioskować o zastosowanie terapii eksperymentalnej poza badaniem klinicznym. W ten sposób SNIPR001 otrzymał opisywany pacjent. Firma poinformowała także o 12 kolejnych prośbach o takie zastosowanie. Autorzy opisu przypadku podkreślają, że potrzebne są dalsze badania kliniczne. Wyniki opisano w czasopiśmie Clinical Infectious Diseases, DOI: 10.1093/cid/ciag446.
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!
