Źródło: unsplash.com/photos/RWkzOKOFEG4
Geograficzne bieguny Ziemi, czyli miejsca, w których oś obrotu planety przecina jej powierzchnię, mogą być znacznie mniej nieruchome, niż dotąd zakładano. Nowe badanie wskazuje, że w przeszłości dochodziło do okresów wyraźnej i stosunkowo szybkiej prawdziwej wędrówki biegunów. Naukowcy znaleźli jej ślady w zapisie dawnych zmian poziomu mórz.
Ziemia ma dwie główne pary biegunów. Bieguny magnetyczne wynikają z istnienia pola magnetycznego i stale zmieniają położenie. Mogą znajdować się setki kilometrów od biegunów geograficznych, a w historii planety dochodziło także do odwrócenia ich położenia. Bieguny geograficzne są znacznie stabilniejsze, ale również mogą się przesuwać. Zjawisko to nazywa się prawdziwą wędrówką biegunów, po angielsku true polar wander.
Słownik artykułu
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
Powolna zmiana położenia geograficznych biegunów względem powierzchni Ziemi. Wynika z przemieszczania się stałych zewnętrznych warstw planety względem jej jądra.
Ruch wielkich fragmentów zewnętrznej, skalistej części Ziemi. Przemieszczanie masy przez tektonikę płyt może wpływać na obrót planety.
Powolny ruch materiału w płaszczu Ziemi, związany z przekazywaniem ciepła z głębszych warstw ku powierzchni.
Dotychczas wiele dowodów na prawdziwą wędrówkę biegunów pochodziło z dawnych danych magnetycznych zapisanych w skałach, które powstały miliony lat temu. Wyniki tych analiz bywały jednak niejednoznaczne i różniły się oceną częstotliwości oraz skali zjawiska. Zespół Mathewa Domeiera z Uniwersytetu w Oslo zastosował więc inne podejście. Naukowcy przeanalizowali geologiczny zapis zmian poziomu mórz, szukając charakterystycznego wzoru, którego można oczekiwać podczas wędrówki biegunów.
Taki wzór ma wynikać z różnicy między reakcją wody oceanicznej a reakcją skalistego dna morskiego na zmianę warunków związanych z obrotem Ziemi. Podczas prawdziwej wędrówki biegunów poziom mórz powinien podnosić się w jednej połowie półkuli północnej i obniżać w drugiej. Na półkuli południowej układ byłby odwrócony. Jeśli więc wzrost poziomu morza wystąpiłby po zachodniej stronie półkuli północnej, podobny wzrost powinien pojawić się po wschodniej stronie półkuli południowej. Globalny układ przypominałby wzór na piłce plażowej. Według badaczy jest to charakterystyczny sygnał, którego nie powodują inne procesy zachodzące na Ziemi.
Analiza dawnych poziomów mórz wskazała cztery okresy, w których geograficzne bieguny przemieszczały się wyraźnie, w skalach czasowych sięgających około 10 milionów lat. Wydarzenia te miały wystąpić mniej więcej 20, 90, 140 i 190 milionów lat temu. Badacze nie byli w stanie określić dokładnej prędkości ruchu w każdym przypadku, ale rozpoznali okresy, w których tempo przesuwania się biegunów przekraczało około 0,6 stopnia na milion lat. To więcej niż tempo przemieszczania się większości płyt tektonicznych.
W skali ludzkiego życia takie zmiany są niewidoczne. W dłuższej perspektywie geologicznej mogą jednak zmieniać rozkład lądów i mórz, a przez to potencjalnie wpływać na system klimatyczny. Jest to wniosek dotyczący możliwych skutków zjawiska, a nie bezpośredni dowód, że każdy epizod wędrówki biegunów prowadził do określonej zmiany klimatu. Sama prawdziwa wędrówka biegunów trwa także obecnie, choć prawdopodobnie nie z tempem obserwowanym podczas czterech wskazanych okresów.
Mathew Domeier podkreśla, że współczesny ruch jest mierzalny przez satelity i wynosi około 10 cm rocznie, ale pozostaje niezauważalny w codziennym doświadczeniu. Sabin Zahirovic z Uniwersytetu w Sydney ocenia, że niewiele osób wie, iż zewnętrzna, mająca około 2800 kilometrów grubości warstwa Ziemi, obejmująca skorupę i płaszcz, porusza się względem osi obrotu planety. Jego zdaniem analiza zmian linii brzegowych dostarcza niezależnego śladu prawdziwej wędrówki biegunów i pomaga łączyć procesy zachodzące głęboko we wnętrzu Ziemi z długoterminowymi zmianami poziomu mórz oraz klimatu.
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!
