Greckie elity z epoki brązu mogły nosić biżuterię wykonaną częściowo z materiału pochodzącego z kosmosu. Analiza chemiczna 91 starożytnych żelaznych broni i ozdób wykazała ślady niklu w 13 pierścieniach lub ich fragmentach. Zdaniem badaczy podwyższona zawartość tego pierwiastka wskazuje, że 10 z tych obiektów prawdopodobnie wykonano z żelaza meteorytowego.
Badanie objęło przedmioty odkryte na 33 stanowiskach archeologicznych na Krecie oraz w południowej Grecji. Wszystkie pochodziły sprzed około 3000 do 4000 lat. Wśród znalezisk były obiekty z elitarnych grobowców, domów i świątyni. Należą do nich między innymi pierścienie z minojskiego stanowiska Fajstos na Krecie oraz z grobowców z epoki brązu w Mykenach. Część pierścieni była połączona z dużą, płaską płytką z wygrawerowanym wzorem, co sugeruje, że mogły pełnić funkcję sygnetów.
Słownik artykułu
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
Żelazo pochodzące z meteorytów, zwykle zawierające dużo niklu. W starożytności mogło być wykorzystywane do wytwarzania przedmiotów o szczególnej wartości.
Metoda analizy składu chemicznego materiału z użyciem promieniowania rentgenowskiego. W badaniu posłużyła do sprawdzenia obecności niklu w żelaznych obiektach.
Naukowcy wykorzystali fluorescencję rentgenowską, określaną skrótem XRF, aby zbadać skład żelaznych przedmiotów. Większość próbek nie zawierała niklu. Taki wynik jest zgodny z ich wykonaniem z rud żelaza przetwarzanych za pomocą prostych technologii hutniczych, które poprzedzały epokę żelaza. W meteorytach żelazo zwykle zawiera natomiast znaczne ilości niklu, czasem nawet do 50 procent. Dlatego obecność tego pierwiastka potraktowano jako przesłankę pozaziemskiego pochodzenia materiału, a nie jako bezpośredni dowód dla każdego z badanych przedmiotów.
Żelazo meteorytowe było cenione w różnych częściach starożytnego świata. Szczególnie dobrze udokumentowane jest jego wykorzystanie w Egipcie, gdzie suche obszary pustynne sprzyjają zachowaniu meteorytów. W grobowcu faraona Tutanchamona znaleziono między innymi sztylet z ostrzem wykonanym z takiego żelaza. W przypadku Krety i Grecji pozyskanie tego materiału mogło być trudniejsze, ponieważ w nadmorskim regionie meteoryty są rzadkie, a część z nich mogła wpadać do morza.
Ze względu na niedobór meteorytów w Grecji i na Krecie badacze sugerują, że cenny metal mógł być sprowadzany z Egiptu. Taka interpretacja pasowałaby do istnienia kontaktów handlowych między tymi regionami, ale sama analiza pierścieni nie ustala ich trasy ani miejsca pochodzenia. Wynik wskazuje więc przede wszystkim na wartość przypisywaną meteorytowemu żelazu oraz na możliwość, że wykorzystywano je do wyrobu przedmiotów przeznaczonych dla grup o wysokim statusie, prawdopodobnie elit mykeńskich i minojskich.
Pierścieni z żelaza meteorytowego pochodzących z okresu po XII wieku p.n.e. nie znaleziono w tym regionie. Zdaniem Eleni Mantzourani może to oznaczać, że ta forma prestiżowej biżuterii zanikła w czasie upadku cywilizacji późnej epoki brązu. Upadek ten zakończył cywilizację mykeńską w południowej Grecji, podczas gdy cywilizacja minojska na Krecie przestała istnieć wcześniej. W źródle zaznaczono, że jej wcześniejszy upadek mógł mieć związek z erupcją wulkanu, jednak przedstawione badanie nie rozstrzyga przyczyn tych przemian. Wyniki pracy Mantzourani i Matthieu Gounelle opublikowano w 2026 roku w czasopiśmie Journal of Archaeological Science.
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!