Skorupki z powtarzalnymi wzorami
Ponad 60 tysięcy lat temu grupy Homo sapiens zamieszkujące południową Afrykę ryły wzory na skorupkach strusich jaj. Archeolodzy znaleźli setki fragmentów takich przedmiotów, a nowe badanie wskazuje, że ich zdobienia nie były jedynie przypadkowymi zadrapaniami ani improwizowanymi dekoracjami. Linie układały się według powtarzalnych zasad geometrycznych, obejmujących między innymi równoległość, kąty proste, obrót i regularne powtórzenia.
Zespół kierowany przez badaczy z Uniwersytetu Bolońskiego przeanalizował 112 fragmentów pochodzących z dwóch stanowisk w Republice Południowej Afryki, Diepkloof i Klipdrift, oraz ze stanowiska Apollo 11 w Namibii. Skorupki strusich jaj prawdopodobnie służyły jako pojemniki do przenoszenia lub przechowywania wody. Badacze zastosowali analizę ilościową oraz metody geometryczne i statystyczne, aby odtworzyć kierunki, kąty i przebieg wyrytych linii.
Linie, kąty i złożone układy
Wyniki pokazały, że ponad 80 proc. analizowanych konfiguracji zawierało spójne wzorce przestrzenne. Wielokrotnie pojawiały się kąty zbliżone do 90 stopni oraz zestawy linii równoległych. Na części fragmentów widoczne były bardziej rozbudowane kompozycje, między innymi pasma kreskowane, siatki i motywy w kształcie rombów. Ich elementy były obracane, przesuwane i powtarzane, a mniejsze znaki mogły być włączane w większe układy na tej samej powierzchni.
- Materiał obejmuje 112 fragmentów skorupek z trzech stanowisk w południowej Afryce.
- Ponad 80 proc. konfiguracji wykazało regularne relacje przestrzenne.
- Najczęściej powtarzały się linie równoległe i układy z kątami bliskimi 90 stopni.
- Wśród bardziej złożonych motywów znaleziono siatki, pasma kreskowane i romby.
Według autorów regularność tych układów wskazuje na coś więcej niż samo powtarzanie pojedynczych znaków. Sposób organizacji linii sugeruje, że twórcy mogli mieć w pamięci ogólny obraz wzoru, zanim rozpoczęli rycie. Jest to interpretacja dotycząca procesu tworzenia, a nie bezpośredni dowód na to, co poszczególne znaki oznaczały. Znaczenie dekoracji pozostaje nieznane.
Świadectwo rozwoju myślenia abstrakcyjnego
Znaczenie odkrycia nie musi polegać na rozszyfrowaniu pojedynczych oznaczeń. Dla badaczy ważniejsze są zdolności potrzebne do budowania uporządkowanych kompozycji. Tworzenie wzorów według reguł wymagało rozpoznawania relacji między kierunkami, kątami i położeniem elementów. Wyniki sugerują więc, że Homo sapiens żyjący około 60 tysięcy lat temu potrafili organizować przestrzeń wizualną zgodnie z abstrakcyjnymi zasadami.
Autorzy wiążą te obserwacje z rozwojem myślenia abstrakcyjnego oraz planowania wzrokowo-przestrzennego. Nie oznacza to jednak, że ryty były pismem ani że można przypisać im jednoznaczny system symboliczny. Badanie pokazuje przede wszystkim, że ludzie z tego okresu potrafili przekształcać proste linie w złożone, powtarzalne układy. Artykuł opublikowano w czasopiśmie PLOS One pod tytułem Najwcześniejsze geometrie. Poznawcze badanie rytych skorupek strusich jaj związanych z zespołem Howiesons Poort.
