Żbik europejski należy do najbardziej skrytych mieszkańców polskich lasów. Jest dzikim kuzynem kota domowego i, obok rysia, jednym z dwóch dzikich kotów występujących w Polsce. Prowadzi głównie nocny tryb życia, unika ludzi, a jego obecność najczęściej potwierdzają fotopułapki, a nie bezpośrednie obserwacje.
Jak rozpoznać żbika?
Żbik jest większy i masywniejszy od kota domowego. Dorosły samiec może mieć około metra długości i ważyć do 8 kilogramów, samice są nieco mniejsze. Zwierzę ma grubszy, bardziej puszysty ogon zakończony tępo, dłuższe futro i krótsze uszy. Charakterystyczne są także wyraźne pręgi oraz czarne opuszki lub plamki widoczne na spodzie tylnych łap. Żbik preferuje mozaikowe środowisko, czyli obrzeża lasów, polany i śródpolne zadrzewienia. Jego terytorium może obejmować kilka tysięcy hektarów.
Niewielka i rozproszona populacja
Jeszcze około sto lat temu żbik zamieszkiwał niemal cały kraj. Rozwój infrastruktury, wycinka lasów i fragmentacja siedlisk ograniczyły jego zasięg. Obecnie największe szanse na jego spotkanie są w południowo-wschodniej Polsce, przede wszystkim w Bieszczadach, Górach Sanocko-Turczańskich, na Pogórzu Przemyskim i w Beskidzie Niskim. Rzadziej występuje w niektórych rejonach Lubelszczyzny. Według najnowszych szacunków w Polsce żyje od 100 do 200 osobników. Populacja jest rozproszona i izolowana, a monitoring wykorzystuje fotopułapki oraz badania genetyczne, ponieważ ślady żbika łatwo pomylić z tropami kota domowego.
Żbik poluje przede wszystkim na gryzonie i ptaki gniazdujące na ziemi. Silniejsze osobniki mogą upolować także zająca, młodą sarnę lub cielę jelenia. Zagrożeniem dla gatunku są nie tylko drogi, linie kolejowe i utrata siedlisk, lecz także kolizje z samochodami oraz hybrydyzacja, czyli krzyżowanie się żbików z kotami domowymi. Gatunek jest objęty ścisłą ochroną od 1952 roku. Nie wolno na niego polować, płoszyć go ani niszczyć jego siedlisk. Żbik nie stanowi zwykle zagrożenia dla człowieka, ponieważ podczas spotkania najczęściej ucieka. Może zaatakować dopiero wtedy, gdy zostanie osaczony lub poczuje się zagrożony. Dla jego przetrwania ważne są dalszy monitoring, badania genetyczne i odtwarzanie naturalnych siedlisk.