Ta strona używa plików cookies, aby zapewnić najlepszą jakość korzystania z naszego serwisu oraz do celów analitycznych. Klikając "Akceptuję", wyrażasz zgodę na używanie wszystkich plików cookies. Możesz również odrzucić zgodę, co spowoduje zablokowanie plików cookies analitycznych. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.
Zakaz małżeństw dzieci w USA: nowa ustawa, stare spory i lekcje z innych krajów
ONZ szacuje, że każdego roku 12 milionów dziewcząt zostaje wydanych za mąż przed ukończeniem 18 lat.
Projekt ustawy w USA ma skłonić stany do ustanowienia minimalnego wieku małżeństwa na poziomie 18 lat.
Dane organizacji zajmujących się problemem wskazują, że w latach 2000 do 2021 w USA legalnie zawarło małżeństwo ponad 314 tysięcy osób niepełnoletnich.
Przykład Indii pokazuje, że zakaz prawny może być nieskuteczny, jeśli brakuje egzekwowania przepisów i zmiany społecznego podejścia.
Sponsorowane
Odkryj rewolucyjną metodę nauki języków
Sprawdź jak w 30 dni opanować podstawy dowolnego języka obcego bez wychodzenia z domu.
Kampania na rzecz zakończenia małżeństw dzieci wraca na pierwszy plan za sprawą działań ONZ i nowej inicjatywy legislacyjnej w Stanach Zjednoczonych. W lipcu amerykańscy parlamentarzyści przedstawili projekt ustawy, który ma skłonić stany do ustanowienia minimalnego wieku małżeństwa na poziomie 18 lat. Pomysł popierają organizacje działające na rzecz osób, które doświadczyły małżeństwa dzieci lub małżeństwa przymusowego, ale część aktywistów uważa, że niektóre zapisy projektu mogą osłabić jego cel.
Problem ma wymiar globalny
Małżeństwem dzieci określa się sytuację, w której co najmniej jedna osoba ma mniej niż 18 lat. Organizacja Narodów Zjednoczonych uznaje tę praktykę za naruszenie praw człowieka. Wśród wskazywanych konsekwencji wymienia wczesną ciążę, izolację społeczną, przerwanie nauki, ograniczenie możliwości rozwoju zawodowego oraz większe narażenie na przemoc domową. W przypadku chłopców problem może wiązać się z przymusem wejścia w rolę dorosłego, do której nie są przygotowani, a także z presją, by przerwać naukę i utrzymywać rodzinę.
Według szacunków ONZ każdego roku około 12 milionów dziewcząt zostaje wydanych za mąż przed ukończeniem 18 lat. Organizacja wyznaczyła cel zakończenia małżeństw dzieci do 2030 roku. W tym kontekście 4 września Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję ustanawiającą 27 listopada Międzynarodowym Dniem Zakończenia Małżeństw Dzieci, Wczesnych i Przymusowych. Data ma zwracać uwagę na problem, ale sama rezolucja nie zastępuje krajowych przepisów ani ich egzekwowania.
Od 2021 roku między innymi Sierra Leone, Anglia, Filipiny i Dominikana przyjmowały przepisy ustanawiające wiek 18 lat jako granicę małżeństwa bez wyjątków.
W USA w 34 stanach małżeństwo osoby niepełnoletniej jest nadal możliwe w określonych okolicznościach.
Organizacje zajmujące się problemem wskazują, że w latach 2000 do 2021 w USA legalnie zawarło małżeństwo ponad 314 tysięcy osób niepełnoletnich.
Około 66 415 z tych małżeństw miało dotyczyć osób, których wiek był niższy od granicy, przy której stosunki seksualne z nimi mogłyby stanowić przestępstwo.
Co zakłada projekt w USA
16 lipca przedstawicielka Izby Reprezentantów Gwen Moore z Wisconsin oraz senatorowie Dick Durbin, Brian Schatz i Kirsten Gillibrand przedstawili Child Marriage Prevention Act. Projekt ma wspierać działania prowadzące do ogólnokrajowego ustanowienia minimalnego wieku małżeństwa na poziomie 18 lat. Jednym z jego celów jest również pomoc stanom w gromadzeniu danych o skali zjawiska i podejmowaniu działań na podstawie tych informacji.
W uzasadnieniu inicjatorzy powołali się na dane zebrane przez organizacje zajmujące się przeciwdziałaniem małżeństwom dzieci na podstawie stanowych rejestrów małżeństw. Wynika z nich, że w latach 2000 do 2021 w USA zawarło małżeństwo ponad 314 tysięcy osób niepełnoletnich, w tym dziewczęta mające zaledwie 10 lat. Dane sugerują również, że większość niepełnoletnich dziewcząt w tych związkach poślubiała dorosłych mężczyzn.
Organizacja Unchained At Last szacuje, że co najmniej 66 415 takich małżeństw, czyli mniej więcej jedno na pięć, zawarto w wieku, w którym stosunki seksualne z niepełnoletnią osobą byłyby uznane za przestępstwo. Granica wieku różni się w zależności od stanu i wynosi od 14 do 18 lat. Według organizacji w około 90 procentach tej grupy dorosły małżonek był chroniony przed odpowiedzialnością karną przez wyjątki małżeńskie w przepisach dotyczących przestępstw seksualnych. Osoby niepełnoletnie pozostające w małżeństwie mogą mieć również trudności z zatrudnieniem prawnika, złożeniem pozwu rozwodowego lub uzyskaniem ochrony przed przemocą.
Zgoda nie zawsze oznacza wolny wybór
Projekt wspiera między innymi Tahirih Justice Center, organizacja od lat pomagająca osobom, które doświadczyły małżeństw przymusowych i małżeństw dzieci. Jej przedstawicielka Casey Carter Swegman zwraca uwagę, że amerykańskie przepisy są również argumentem wykorzystywanym przez osoby sprzeciwiające się zmianom w innych państwach. Działacze z Kamerunu, Gwatemali i innych krajów mają słyszeć od polityków, że skoro USA dopuszczają małżeństwa dzieci, nie ma powodu, by ich państwa przyjmowały ostrzejsze regulacje.
Organizacja podkreśla też, że deklarowana zgoda dziecka nie musi oznaczać swobodnej decyzji. Osoba w wieku 15, 16 lub 17 lat może zostać poddana presji albo przygotowana przez rodzinę do odpowiedzi przed sądem. Odmowa może wiązać się z obawą przed karą, przemocą lub innymi konsekwencjami w domu. Szczególne kontrowersje budzi sytuacja, w której ciąża z dorosłym mężczyzną jest traktowana jako powód do zezwolenia na małżeństwo, zamiast jako sygnał możliwego przestępstwa seksualnego.
Spór o zakres i skutki ustawy
Nie wszyscy obrońcy zakazu uważają projekt za wystarczający. Fraidy Reiss, założycielka Unchained At Last, popiera finansowe zachęty dla stanów, które zakażą małżeństw dzieci, ale krytykuje zapisy pozwalające przeznaczać federalne granty na badanie problemu zamiast na jego bezpośrednie ograniczanie. Jej zdaniem przekazywanie pieniędzy na analizowanie praktyki uznawanej za naruszenie praw człowieka może opóźniać reformę.
Reiss sprzeciwia się także zapisowi dotyczącym wiz dla małżonków. Projekt miałby w określonych sytuacjach pozwolić osobom mającym co najmniej 16 lat, w USA lub poza jego granicami, ubiegać się o wizę małżeńską. Krytycy obawiają się, że taki wyjątek mógłby ułatwiać sprowadzanie niepełnoletnich do USA pod pozorem małżeństwa i zniechęcać stany do ustanawiania granicy 18 lat bez wyjątków. Reiss uważa, że podniesienie wieku dla takich wiz do 18 lat byłoby wyraźnym sygnałem i ograniczyłoby ryzyko wykorzystywania prawa migracyjnego.
Sprzeciw dotyczy również samej idei federalnej ingerencji. W niektórych stanach, między innymi w Oklahomie i Missouri, republikańscy politycy kwestionowali propozycje zakazów, argumentując, że ograniczałyby prawa rodziców i stanowiły nadmierną ingerencję państwa w życie rodzin. W 2024 roku republikański przedstawiciel stanowy z Missouri określił proponowany zakaz jako ingerencję rządu i wskazywał, że jego przyjęcie oznaczałoby odebranie części swobód przysługujących obecnie osobom w wieku 16 i 17 lat.
Inne państwa przyjmują ostrzejsze przepisy
Podczas gdy Kongres USA przygotowuje się do debaty nad projektem, część państw wprowadziła już bezwzględne ograniczenia. Ustawa przyjęta w Sierra Leone w 2024 roku ustanawia 18 lat jako minimalny wiek małżeństwa bez wyjątków związanych ze zgodą rodziców, małżeństwem religijnym lub ciążą. Małżeństwo dziecka zawarte po wejściu ustawy w życie jest nieważne, a przepisy przewidują również kary dla osób, które organizują takie wydarzenia lub w nich uczestniczą.
W listopadzie 2024 roku Kolumbia wprowadziła całkowity zakaz małżeństw dzieci. Według danych przywołanych w materiale przed zmianą prawa 23 procent dziewcząt w tym kraju zawierało małżeństwo przed ukończeniem 18 lat. 25 września 2025 roku podobne przepisy przyjęła Boliwia. Usunęła ona wcześniejsze możliwości zawierania małżeństw przez osoby w wieku 16 i 17 lat za zgodą rodziców lub na podstawie decyzji sądu.
Zakaz prawny nie rozwiązuje problemu sam
Przykład Indii pokazuje ograniczenia samej zmiany prawa. Małżeństwo przed ukończeniem 18 lat jest tam nielegalne, a mimo to w najnowszym krajowym badaniu zdrowia rodziny stwierdzono, że jedna na pięć kobiet w wieku od 20 do 24 lat wyszła za mąż przed ukończeniem 18 lat. UNICEF szacuje, że każdego roku w Indiach małżeństwo zawiera co najmniej 1,5 miliona dziewcząt poniżej 18 lat. W wielu państwach Afryki Subsaharyjskiej oraz w Indiach słabe egzekwowanie przepisów ogranicza skuteczność formalnych zakazów.
Badania programu Young Lives, który rozpoczął działalność w 2002 roku w Indiach, Etiopii, Peru i Wietnamie, wskazują, że przyczyny tego zjawiska są złożone. W Indiach badacze obserwowali około 3000 dzieci w południowych stanach Andhra Pradesh i Telangana, prowadząc wywiady z nimi i ich rodzinami od dzieciństwa do późnej dorosłości. Pytania dotyczyły między innymi edukacji, zdrowia, pracy, małżeństwa, płodności, sytuacji domowej i aspiracji.
Z ustaleń wynikało, że wczesne małżeństwa nie dotyczyły wyłącznie rodzin o najniższych dochodach. Część rodziców postrzegała małżeństwo córki jako sposób zapewnienia jej bezpieczeństwa w sytuacji, gdy obawiali się o los niezamężnej dziewczyny. Znaczenie miał również zwyczaj posagu, czyli przekazywania rodzinie pana młodego pieniędzy lub innych dóbr. Dziewczęta mające starszych braci mogły być wydawane za mąż wcześniej, aby umożliwić bratu zawarcie małżeństwa. W niektórych rodzinach wcześnie żeniono także chłopców, licząc na posag, który miał zmniejszyć koszty poniesione przy wydawaniu za mąż córek.
Badacze Young Lives analizowali także dane indyjskiego spisu ludności z 2011 roku wraz z Krajową Komisją do spraw Ochrony Praw Dziecka. Wskazali 12,1 miliona małżeństw dotyczących osób poniżej odpowiednich ustawowych granic wieku, wynoszących wówczas 21 lat dla chłopców i 18 lat dla dziewcząt. Zmapowanie takich małżeństw na poziomie stanów i dystryktów pozwoliło wyznaczyć obszary, w których interwencje mogłyby być lepiej ukierunkowane.
Wnioski z tych doświadczeń są istotne także dla debaty w USA. Ustawa może wyznaczyć jasną granicę wieku, ułatwić ochronę osób niepełnoletnich i ograniczyć konflikty między prawem stanowym a ochroną dzieci. Nie gwarantuje jednak sama w sobie, że małżeństwa nie będą organizowane potajemnie ani że osoby zagrożone przemocą otrzymają pomoc. Trwała zmiana wymaga egzekwowania przepisów, dostępu do wsparcia, rozmów na poziomie społeczności oraz odejścia od przekonania, że wczesne małżeństwo jest normalnym, ochronnym lub korzystnym rozwiązaniem dla dziewczyn.
