Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 5882
- Widoczny zakres
- 1441-1530
Indeks alfabetyczny
A
90 haseł
akcelerator AI
Specjalizowany układ obliczeniowy używany do trenowania i uruchamiania modeli sztucznej inteligencji.
akcelerator korporacyjny
Program prowadzony lub wspierany przez dużą firmę, który pomaga startupom rozwijać produkty, testować rozwiązania i nawiązywać współpracę z przedsiębiorstwem.
akcelerator startupów
Program lub organizacja wspierająca młode firmy poprzez mentoring, zasoby i często finansowanie.
akcelerometr
Czujnik mierzący przyspieszenia i drgania. W procedurze Toyoty rejestruje reakcję silnika na uderzenie młotkiem.
akcesja
Formalny proces przystępowania państwa do organizacji międzynarodowej, takiej jak Unia Europejska. Obejmuje spełnienie określonych warunków oraz zawarcie odpowiednich uzgodnień.
akcja operacyjna
Skoordynowane działania organów ścigania służące rozpoznaniu sytuacji, ustaleniu miejsca pobytu osoby lub zebraniu informacji.
akcja poszukiwawcza
Zorganizowane działania służb mające na celu odnalezienie osoby zaginionej, poszkodowanej lub jej ciała na określonym obszarze.
akcja ratunkowa
Zorganizowane działania mające na celu odnalezienie, zabezpieczenie i udzielenie pomocy osobom poszkodowanym lub zagrożonym, na przykład po wypadku.
akcja serwisowa
Działanie producenta lub serwisu mające usunąć wykrytą wadę albo poprawić bezpieczeństwo lub działanie określonych pojazdów.
akcje notowane
Akcje dopuszczone do obrotu na rynku publicznym, na którym ich kupno i sprzedaż odbywają się według określonych zasad. Ich cena może zmieniać się w zależności od popytu i podaży.
akcje uprzywilejowane
Akcje, którym przyznano szczególne prawa w porównaniu z akcjami zwykłymi, na przykład w zakresie głosu, dywidendy lub pierwszeństwa przy określonych rozliczeniach. Zakres tych praw określają przepisy i dokumenty spółki.
akcje zwykłe na okaziciela
Akcje, których uprawniony nie jest wskazany imiennie w samej akcji, a prawa z nich są związane z posiadaniem lub odpowiednim zapisem. W artykule powstały w wyniku konwersji akcji imiennych serii J.
akcjonariusz
Osoba fizyczna lub prawna posiadająca akcje przedsiębiorstwa. Zależnie od rodzaju akcji może mieć prawo do dywidendy oraz udziału w głosowaniach.
akcyza
Podatek pośredni nakładany na wybrane towary, między innymi paliwa, alkohol i wyroby tytoniowe.
akredytacja
Formalne potwierdzenie, że organizacja spełnia wymagania określonego standardu lub programu. W artykule dotyczy uznania pracodawcy za wypłacającego London Living Wage.
akredytacja prasowa
Formalne uprawnienie umożliwiające dziennikarzowi wejście do określonego obiektu lub udział w wydarzeniu w celach zawodowych.
akt oskarżenia
Formalny dokument procesowy, w którym prokurator przedstawia sądowi zarzuty wobec określonej osoby i wnosi o rozpoznanie sprawy przez sąd.
akt prawny
Oficjalny dokument zawierający normy prawne, ustanowiony przez uprawniony organ i obowiązujący na określonym obszarze lub wobec określonych podmiotów.
aktor nieformalny
Osoba, grupa lub organizacja działająca poza formalnymi strukturami państwa, partii lub innej instytucji, która może wykonywać zadania na ich rzecz.
aktualizacja
Zmiana w oprogramowaniu, która dodaje, modyfikuje albo poprawia jego funkcje i zawartość.
aktualizacja bezpieczeństwa w tle
Niewielka aktualizacja zabezpieczeń dostarczana między większymi wydaniami systemu. Służy szybkiemu wdrażaniu poprawek bez oczekiwania na pełne uaktualnienie.
aktualizacja bezprzewodowa
Aktualizacja bezprzewodowa to instalowanie nowej wersji oprogramowania bez fizycznego podłączania urządzenia do komputera, zwykle za pośrednictwem sieci bezprzewodowej.
aktualizacja gry
Zaplanowany pakiet zmian w grze, który może obejmować nową zawartość, poprawki, funkcje lub modyfikacje istniejących mechanizmów.
aktualizacja zbiorcza
Pakiet, który łączy poprawki bezpieczeństwa, naprawy błędów i inne zmiany dla określonej wersji systemu.
akty wykonawcze
Przepisy wydawane na podstawie ustawy, które szczegółowo określają sposób jej stosowania. Mogą regulować kwestie techniczne, organizacyjne i terminy wdrożenia.
aktywa
Zasoby majątkowe kontrolowane przez podmiot, które mogą przynieść mu przyszłe korzyści ekonomiczne, na przykład środki pieniężne, nieruchomości lub posiadane udziały.
aktywa cyfrowe
Aktywa cyfrowe to elektroniczne reprezentacje wartości lub praw, które można przechowywać i przekazywać za pomocą technologii cyfrowych. Kryptowaluty są jednym z ich rodzajów.
aktywa medialne
Zasoby majątkowe związane z działalnością medialną, takie jak udziały w spółkach, tytuły prasowe, stacje lub platformy.
aktywa ważone ryzykiem
Aktywa ważone ryzykiem to wartość ekspozycji banku skorygowana o przypisany im poziom ryzyka. Służy do oceny adekwatności kapitałowej banku.
aktywacja marketingowa
Aktywacja marketingowa to działanie promocyjne zaprojektowane tak, aby bezpośrednio zaangażować odbiorców i skłonić ich do interakcji z marką.
aktywacja profilu danych
Aktywacja profilu danych to uruchomienie cyfrowej konfiguracji operatora, która pozwala urządzeniu korzystać z mobilnego dostępu do internetu.
aktywizm
Aktywizm to podejmowanie zorganizowanych lub publicznych działań mających wpływać na kwestie społeczne, polityczne albo środowiskowe.
aktywna redukcja hałasu
Technologia wykorzystująca mikrofony i sygnał przeciwny do ograniczania dźwięków docierających z otoczenia.
aktywne jądro galaktyczne
Centralny obszar galaktyki, w którym rosnąca supermasywna czarna dziura uwalnia duże ilości energii.
aktywne stabilizatory przechyłu
Elementy układu jezdnego, które ograniczają przechyły nadwozia podczas szybkiej jazdy w zakrętach.
aktywność deweloperska
Skala i tempo działań deweloperów związanych z przygotowaniem, budową oraz oddawaniem nowych obiektów do użytkowania.
aktywo bilansowe
Składnik majątku ujmowany w bilansie instytucji lub inwestora. W analizie walutowej może oznaczać walutę traktowaną jako element rezerw, a nie bezpośredniego konkurenta.
akumulator
Urządzenie, które przechowuje energię elektryczną i pozwala wielokrotnie ją odzyskiwać przez ładowanie.
akwarela
Technika malarska wykorzystująca transparentne farby rozcieńczane wodą oraz dzieło wykonane tą techniką.
akwizycja
Transakcja polegająca na nabyciu kontroli nad inną firmą, jej częścią lub określonymi aktywami. Akwizycje mogą służyć zwiększeniu skali działalności albo wejściu na nowe rynki.
aleja serwisowa
Wydzielona część toru prowadząca do stanowisk zespołów, gdzie podczas postoju wykonuje się między innymi zmianę opon i naprawy.
alert upalny
Ostrzeżenie meteorologiczne informujące o wysokich temperaturach, które mogą zwiększać zagrożenie dla zdrowia, zwłaszcza osób szczególnie wrażliwych na upał.
alfabety niełacińskie
Systemy zapisu używające znaków innych niż alfabet łaciński, na przykład alfabet bengalski lub cyrylica.
algorytm
Uporządkowany zestaw reguł lub instrukcji, według których system przetwarza dane i wykonuje określone zadania.
alignacja AI
Proces projektowania systemu AI tak, aby jego cele i działania były zgodne z zamierzeniami człowieka, zasadami bezpieczeństwa oraz przyjętymi wartościami.
alkohole OXO
Grupa przemysłowych alkoholi otrzymywanych w procesach petrochemicznych, wykorzystywanych między innymi jako surowce do produkcji plastyfikatorów, rozpuszczalników i innych substancji chemicznych.
alokacja kapitału
Alokacja kapitału to proces kierowania dostępnych środków finansowych do przedsiębiorstw, projektów lub inwestycji. Uwzględnia się przy tym między innymi oczekiwany zwrot, ryzyko i potrzeby finansowe.
alokacja sił policyjnych
Rozdzielanie funkcjonariuszy i innych zasobów policji między zadania, miejsca lub jednostki zgodnie z przyjętymi priorytetami i oceną potrzeb.
alpinista
Osoba uprawiająca alpinizm, czyli wspinaczkę i pokonywanie górskich dróg, często w wymagających warunkach terenowych i pogodowych.
alt-right
Określenie używane wobec części amerykańskiej skrajnej prawicy, która łączy nacjonalizm, sprzeciw wobec liberalnego establishmentu i internetową prowokację.
altcast
Alternatywna transmisja tego samego wydarzenia, zwykle z odmiennym komentarzem, prowadzącymi lub sposobem prezentacji.
alternatywna forma ślubowania
Sposób złożenia ślubowania inny niż forma tradycyjna przewidziana w danej sytuacji. Jego dopuszczalność i sposób przeprowadzenia zależą od obowiązujących przepisów.
alternatywne kanały dystrybucji
Sposoby udostępniania lub instalowania aplikacji poza oficjalnym sklepem danej platformy. Mogą obejmować niezależne sklepy, bezpośrednie pobieranie albo inne mechanizmy instalacji.
alternatywny sklep
Sklep z aplikacjami działający poza oficjalnym sklepem przypisanym do danej platformy, na przykład systemu operacyjnego telefonu.
ambasador turystyczny
Osoba reprezentująca i promująca miasto lub region w celu zwiększania jego rozpoznawalności oraz zainteresowania turystów.
ambientne doświadczenie
Sposób korzystania z technologii, w którym informacje lub pomoc są dostępne w tle i pojawiają się zależnie od sytuacji, bez konieczności każdorazowego uruchamiania aplikacji.
amerykanista
Specjalista zajmujący się badaniem Stanów Zjednoczonych, ich historii, polityki, społeczeństwa i kultury.
amerykańskie zaangażowanie
Zakres udziału Stanów Zjednoczonych w działaniach, zobowiązaniach i strukturach sojuszniczych. Obejmuje między innymi wymiar polityczny, wojskowy i finansowy.
amicus brief
Pismo składane przez podmiot, który nie jest stroną postępowania, ale przedstawia sądowi argumenty lub informacje istotne dla sprawy.
aminokwas
Związek wykorzystywany między innymi do budowy białek. Tyrozyna i fenylalanina występują w produktach bogatych w białko.
amnestia
Akt prawny lub decyzja władz, na mocy których określone osoby albo grupy zostają objęte odstąpieniem od ścigania lub wykonania kary za wskazane czyny.
amortyzacja
Stopniowe ujmowanie w kosztach wartości zużywającego się składnika majątku, na przykład pojazdu lub urządzenia.
amperogodzina
Amperogodzina, oznaczana jako Ah, jest jednostką używaną do określania pojemności akumulatora.
analemma
Analemma to kompozycja fotografii pokazująca pozorną zmianę położenia Słońca na niebie, gdy zdjęcia wykonuje się w tym samym miejscu i o tej samej porze przez rok.
analityka danych
Proces zbierania, porządkowania i interpretowania danych w celu wykrywania zależności oraz wspierania decyzji. Zaawansowane metody analityczne mogą wykorzystywać modele statystyczne i systemy AI.
analityka sportowa
Wykorzystanie danych i statystyk do oceny zawodników, strategii oraz wyników drużyn.
analiza behawioralna w czasie działania
Obserwowanie zachowania programu podczas jego pracy, a nie tylko sprawdzanie zawartości plików.
analiza bezpieczeństwa
Systematyczne badanie zagrożeń, podatności i możliwych scenariuszy dotyczących bezpieczeństwa państwa, organizacji lub społeczeństwa. Jej wyniki pomagają oceniać prawdopodobne działania i ich konsekwencje.
analiza cyklu życia
Metoda oceny wpływu produktu lub procesu na środowisko na wszystkich głównych etapach jego istnienia, od pozyskania surowców po wytworzenie, użytkowanie i zagospodarowanie pozostałości.
analiza inżynieryjna
Analiza inżynieryjna to szczegółowa ocena techniczna systemu, urządzenia lub zdarzenia, oparta na danych, testach i ocenie sposobu działania.
analiza jednokomórkowa
Metoda badawcza pozwalająca analizować aktywność genów w pojedynczych komórkach, zamiast uśredniać wynik dla całej próbki.
analiza językowa
Systematyczne badanie cech języka w tekście, takich jak słownictwo, składnia, styl i powtarzalne wzorce.
analiza obrazu
Automatyczne przetwarzanie zdjęć lub nagrań w celu wykrywania, rozpoznawania i interpretowania znajdujących się na nich elementów.
analiza petrograficzna
Badanie składu i budowy materiału, w tym ceramiki, na podstawie cienkich przekrojów oglądanych pod mikroskopem.
analiza pojedynczych klatek
Metoda badania materiału wideo polegająca na ocenianiu poszczególnych obrazów niezależnie od ich kolejności. Może pomijać nieprawidłowości widoczne dopiero w ruchu lub w relacji między kolejnymi klatkami.
analiza sentymentu
Technika automatycznej oceny wydźwięku tekstu lub wypowiedzi, zwykle jako pozytywnego, negatywnego albo neutralnego.
analiza zobrazowań satelitarnych
Badanie zdjęć i danych z satelitów w celu wykrywania zmian na powierzchni Ziemi, takich jak wylesianie lub nowe kopalnie.
analiza ścieżek ataku
Analiza ścieżek ataku łączy powiązane ustalenia dotyczące konfiguracji, uprawnień, sieci, danych i obciążeń, aby wskazać ryzyka, które mogą tworzyć możliwy scenariusz ataku.
analizy wieloczasowe
Analizy porównujące dane zebrane w różnych momentach. Służą do wykrywania zmian, kierunków procesów i długoterminowych trendów.
analizy środowiskowe
Badania i oceny dotyczące wpływu planowanej inwestycji na środowisko. Obejmują między innymi oddziaływanie na wodę, powietrze, glebę, przyrodę i ludzi.
aneksja
Aneksja to jednostronne włączenie całości lub części terytorium jednego państwa do innego państwa, zwykle bez zgody państwa, którego terytorium dotyczy.
angiografia tomografii komputerowej tętnic wieńcowych
Badanie obrazowe naczyń wieńcowych, które pozwala wykrywać ich zwężenia i blokady.
angioimmunoblastyczny chłoniak T-komórkowy
Rzadki, agresywny nowotwór krwi wywodzący się z limfocytów T, czyli komórek układu odpornościowego.
angstrem
Jednostka długości równa jednej dziesięciomiliardowej części metra, używana między innymi do opisu odległości w skali atomowej.
anihilacja
Całkowite zniszczenie lub unicestwienie. W języku politycznym termin ten bywa używany przenośnie na określenie dążenia do całkowitego osłabienia lub rozbicia struktur przeciwnika.
anioł biznesu
Prywatny inwestor, który finansuje rozwijające się przedsięwzięcie, zwykle w zamian za udziały lub inne prawa ekonomiczne.
annuityzacja
Zamiana całości lub części oszczędności na rentę zapewniającą regularne wypłaty. W przypadku częściowej annuityzacji pozostała część kapitału nadal może być inwestowana lub wykorzystywana na bieżące potrzeby.
anodowanie
Elektrochemiczny proces modyfikowania powierzchni metalu, zwykle w celu zwiększenia jej odporności lub nadania jej określonego wyglądu.
anonimizacja
Proces przekształcania danych tak, aby na ich podstawie nie można było rozsądnie zidentyfikować konkretnej osoby.
anonimizacja danych
Proces przekształcania danych w taki sposób, aby nie można było łatwo ustalić tożsamości osób, których dotyczą. Anonimizacja ogranicza możliwość powiązania informacji z konkretnym użytkownikiem.