Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 5882
- Widoczny zakres
- 1531-1620
Indeks alfabetyczny
A
90 haseł
anonimowe przekazywanie lokalizacji
Mechanizm przekazywania danych o położeniu lokalizatora przez urządzenia pośredniczące bez ujawniania ich właścicieli osobie szukającej przedmiotu.
anonimowe zgłoszenie
Przekazanie organom informacji o możliwym naruszeniu prawa bez ujawnienia tożsamości osoby zgłaszającej.
antena
Antena to medium lub organizacja nadawcza, za pośrednictwem której program jest udostępniany odbiorcom.
antena radiowa
Urządzenie służące do wysyłania lub odbierania fal radiowych, wykorzystywane w komunikacji na duże odległości.
antysemickie treści
Wypowiedzi lub przekazy wyrażające wrogość, uprzedzenia albo dyskryminację wobec Żydów lub przypisujące im negatywne, stereotypowe cechy.
antysemityzm
Antysemityzm to uprzedzenia, wrogość lub dyskryminacja skierowane przeciwko Żydom jako grupie religijnej, etnicznej lub kulturowej.
aparat natychmiastowy
Aparat fotograficzny, który naświetla i szybko ujawnia zdjęcie na specjalnym materiale światłoczułym, tworząc fizyczną odbitkę bez konieczności korzystania z laboratorium.
apelacja
Środek odwoławczy od wyroku sądu pierwszej instancji. Wniesienie apelacji powoduje przekazanie sprawy do kontroli sądowi drugiej instancji w zakresie określonym przez przepisy i zarzuty odwołania.
aplikacja mobilna
Program przeznaczony do uruchamiania na urządzeniach przenośnych, przede wszystkim smartfonach i tabletach.
aplikacja samodzielna
Program działający jako odrębna aplikacja, niezależnie od głównej aplikacji lub usługi, z którą jest powiązany funkcjonalnie albo organizacyjnie.
aplikacja typu nudify
Narzędzie wykorzystujące sztuczną inteligencję do tworzenia fikcyjnych nagich lub seksualnych wizerunków osób na podstawie ich zdjęć.
app playground
Interaktywny projekt programistyczny, który pozwala uruchamiać kod i obserwować jego działanie bez budowania pełnej aplikacji. W konkursie służył do prezentowania działających pomysłów studentów.
apteka magistralna
Apteka, która przygotowuje leki recepturowe na podstawie indywidualnej recepty lub ustalonej receptury.
arbitrary file upload
To podatność, która pozwala przesłać na serwer plik bez zastosowania wymaganych ograniczeń lub kontroli.
arbitraż międzynarodowy
Postępowanie, w którym spór między państwami lub innymi stronami rozstrzyga wybrany organ arbitrażowy na podstawie prawa międzynarodowego.
arbitraż rynkowy
Wykorzystywanie różnic cen tego samego lub powiązanych aktywów na różnych rynkach w celu osiągnięcia zysku, zwykle przy ograniczonym ryzyku.
arcade racing
Gatunek gier wyścigowych stawiający przede wszystkim na przystępną, dynamiczną rozgrywkę, efektowne manewry i mniejsze znaczenie realistycznego odwzorowania jazdy.
archeologia miejska
Dziedzina archeologii badająca pozostałości dawnych osad i budowli znajdujące się pod współczesnymi miastami lub w ich obrębie.
architektura 800 V
Układ elektryczny pojazdu pracujący przy napięciu 800 woltów, zaprojektowany między innymi z myślą o szybkim ładowaniu.
architektura ARM
ARM to rodzina architektur zestawu instrukcji procesora, definiująca sposób wykonywania operacji i komunikacji z oprogramowaniem. Konkretne układy oparte na ARM mogą mieć różne zastosowania.
architektura Fusion
Architektura układu scalonego, w której dwa krzemowe die są połączone w jednym system-on-chip. Takie rozwiązanie integruje kluczowe elementy obliczeniowe w jednym układzie.
architektura bezpieczeństwa
Całokształt instytucji, sojuszy, zdolności wojskowych i zasad współpracy, które wspólnie kształtują bezpieczeństwo danego obszaru.
architektura peer-to-peer
Model komunikacji sieciowej, w którym urządzenia uczestników łączą się bezpośrednio, zamiast korzystać wyłącznie z centralnego serwera. W grach może umożliwiać wspólną rozgrywkę bez stałej infrastruktury serwerowej.
architektura polityczna
Układ instytucji, relacji, zasad i zależności, które kształtują funkcjonowanie określonego obszaru politycznego.
architektura transformera z przesuwanym oknem
Sposób przetwarzania długich sekwencji danych, w którym model przesuwa stałe okno obserwacji wzdłuż osi czasu i jednocześnie zachowuje informacje o szerszych wzorcach.
architektura x86
x86 to rodzina architektur zestawu instrukcji stosowanych w procesorach ogólnego przeznaczenia. Definiuje sposób, w jaki oprogramowanie komunikuje się z procesorem.
archiwizacja
Proces przechowywania treści poza jej bieżącym widokiem, aby można było uzyskać do niej dostęp także po zakończeniu pierwotnego udostępniania.
archiwizacja internetowa
Zapisywanie kopii treści dostępnych w internecie, aby można było je później odtworzyć, nawet po usunięciu oryginału.
areszt
Areszt to forma pozbawienia wolności polegająca na umieszczeniu osoby w miejscu odosobnienia na podstawie decyzji uprawnionego organu.
armator
Osoba lub podmiot, który jest właścicielem statku albo zarządza jego eksploatacją i odpowiada za organizację przewozów morskich.
armatura
Urządzenia i elementy instalacji służące między innymi do regulowania, zamykania lub kierowania przepływem cieczy i gazów.
artefakt
Sygnał obecny w danych teleskopu, który nie pochodzi od rzeczywistego obiektu astronomicznego, takiego jak galaktyka lub gwiazda.
artroskopia
Małoinwazyjny zabieg, podczas którego lekarz ogląda i leczy wnętrze stawu za pomocą artroskopu.
artysta techniczny
Specjalista łączący kompetencje artystyczne i techniczne, który pomaga sprawnie wdrażać oraz optymalizować elementy wizualne w silniku gry.
asesor sądowy
Prawnik wykonujący w sądzie określone czynności orzecznicze lub inne zadania na zasadach określonych w przepisach, lecz nieposiadający jeszcze statusu sędziego.
asortyment
Zestaw towarów oferowanych przez sklep lub inną placówkę handlową.
asset flip
Określenie gry stworzonej z wykorzystaniem gotowych zasobów, często przy niewielkim nakładzie pracy twórczej.
assistance
Część ochrony ubezpieczeniowej polegająca na organizowaniu i finansowaniu określonej pomocy, na przykład leczenia, transportu medycznego lub pobytu osoby bliskiej.
astrocyty
Komórki wspierające neurony i pomagające utrzymywać środowisko potrzebne do ich prawidłowego działania.
asysta
Asysta to podanie, po którym partner z drużyny bezpośrednio zdobywa punkty, na przykład trafiając do kosza.
asystent głosowy
Program, który rozpoznaje polecenia wypowiadane przez użytkownika i odpowiada głosem lub wykonuje wskazane czynności. Może obsługiwać między innymi wyszukiwanie informacji i składanie zamówień.
asystent konwersacyjny
Narzędzie programowe, które umożliwia prowadzenie dialogu z użytkownikiem za pomocą pytań i odpowiedzi w języku naturalnym.
asystowana zmiana pasa ruchu
Funkcja systemu wspomagania kierowcy, która po użyciu kierunkowskazu może samodzielnie wykonać manewr zmiany pasa, jeśli czujniki nie wykryją przeszkody.
atak brute force
Metoda uzyskiwania dostępu polegająca na systematycznym sprawdzaniu wielu haseł, kluczy lub innych możliwych danych uwierzytelniających.
atak cybernetyczny
Atak cybernetyczny to celowe działanie wymierzone w systemy informatyczne, sieci, dane lub urządzenia, którego skutkiem może być ich zakłócenie, uszkodzenie albo nieuprawniony dostęp.
atak typu meet-in-the-middle
Technika kryptanalizy, w której obliczenia prowadzi się od obu stron badanego procesu i porównuje wartości pośrednie. Może zmniejszyć koszt przeszukiwania w porównaniu z bezpośrednim sprawdzaniem wszystkich możliwości.
atak ukierunkowany
Atak ukierunkowany to działanie cyberprzestępcze przygotowane z myślą o konkretnych osobach, organizacji lub grupie i wykorzystujące informacje dobrane do celu.
atak łańcucha dostaw
Atak, w którym sprawca wykorzystuje zaufane oprogramowanie, usługę lub dostawcę, aby dotrzeć do użytkowników końcowych.
ataki hybrydowe
Działania łączące różne formy nacisku na państwo lub jego instytucje, między innymi sabotaż, operacje cybernetyczne i dezinformację.
ataki pamięciowe
Ataki pamięciowe wykorzystują błędy w zarządzaniu pamięcią programu lub urządzenia, aby zmienić jego działanie albo wykonać niepożądany kod.
atenuacja mięśni
Parametr obrazu tomograficznego opisujący jasność lub ciemność mięśni.
atestacja środowiska uruchomieniowego
Proces potwierdzania, w jakim środowisku działa oprogramowanie i jakie warunki spełnia to środowisko. W TRACE wynik ma być możliwy do niezależnej weryfikacji.
atomowy okręt
Okręt wykorzystujący reaktor jądrowy jako źródło energii, najczęściej do napędu.
atproto
Otwarty protokół przeznaczony do obsługi aplikacji społecznościowych i współdzielenia danych między nimi. Umożliwia działanie wielu niezależnych usług w ramach jednego środowiska.
atrybucja cyberataków
Atrybucja cyberataków to proces ustalania, kto stoi za atakiem, na podstawie dowodów technicznych, operacyjnych i kontekstowych.
atrybucja klimatyczna
Metoda badawcza oceniająca, w jakim stopniu zmiana klimatu wpłynęła na prawdopodobieństwo, intensywność lub przebieg konkretnego zjawiska, na przykład pożaru.
attaché obrony
Przedstawiciel wojskowy państwa przy jego placówce dyplomatycznej za granicą. Zajmuje się kontaktami w dziedzinie obronności, wymianą informacji i współpracą wojskową.
audycja
Audycja to wyodrębniona treść radiowa lub telewizyjna przeznaczona do emisji. Może mieć formę informacyjną, publicystyczną, rozrywkową, edukacyjną lub inną.
audyt
Systematyczna, niezależna ocena działania, zgodności lub bezpieczeństwa organizacji, procesu albo usługi według określonych kryteriów.
audyt bezpieczeństwa
Usystematyzowane badanie systemów, procesów i zabezpieczeń w celu wykrycia podatności, nieprawidłowości lub zakresu incydentu.
audyt księgowy
Uporządkowana kontrola zapisów i dokumentów księgowych mająca ocenić ich poprawność, kompletność oraz zgodność z obowiązującymi zasadami.
audyt trzeciostronny
Niezależna ocena zabezpieczeń przeprowadzana przez podmiot zewnętrzny wobec organizacji lub dostawcy ocenianej usługi.
aukcja
Forma sprzedaży, w której przedmiot otrzymuje osoba oferująca najwyższą zaakceptowaną cenę. W przypadku dzieł sztuki aukcję zwykle prowadzi wyspecjalizowany dom aukcyjny.
autocenzura
Rezygnowanie z publikacji lub ograniczanie treści przez dziennikarzy albo redakcje pod wpływem presji, obaw lub przewidywanych konsekwencji.
autoformalizacja
Automatyczne przekształcanie treści matematycznych, w tym dowodów, do postaci możliwej do sprawdzenia przez komputer.
automatyczna waloryzacja
Mechanizm okresowego dostosowywania określonej kwoty lub limitu do zmian cen, wynagrodzeń albo innego wskaźnika. Ma zapobiegać spadkowi realnej wartości tego parametru.
automatyczne rozpoznawanie tablic rejestracyjnych
Technologia, która automatycznie rejestruje obrazy pojazdów i odczytuje numery tablic rejestracyjnych, często z użyciem kamer oraz oprogramowania analizującego obraz.
automatyczne wykluczenie
Usunięcie z organizacji następujące z mocy wcześniej przyjętych zasad po wystąpieniu określonego warunku.
automatyczne wyłączenie nagrywania
Mechanizm, w którym urządzenie samodzielnie przerywa rejestrowanie obrazu lub dźwięku po wykryciu określonego zdarzenia.
automatyka przemysłowa
Dziedzina zajmująca się automatycznym sterowaniem, monitorowaniem i optymalizacją procesów oraz maszyn wykorzystywanych w przemyśle.
automatyzacja
Automatyzacja to wykorzystanie urządzeń i oprogramowania do wykonywania zadań przy ograniczonym udziale człowieka. W kuchni może obejmować między innymi mieszanie, dozowanie składników lub kontrolę temperatury.
automatyzacja jazdy poziomu 2
Poziom automatyzacji, w którym samochód może jednocześnie wspierać kierowanie i kontrolę prędkości, ale kierowca nadal odpowiada za prowadzenie.
automatyzacja procesów
Wykonywanie powtarzalnych lub określonych czynności przez system bez stałej ręcznej obsługi człowieka. Automatyzacja może łączyć działania w różnych aplikacjach i uruchamiać je według ustalonych warunków.
automatyzacja zgodności
Wykorzystanie oprogramowania do zbierania danych, obsługi kontroli i przygotowywania dokumentacji potrzebnej do wykazania spełniania wymogów prawnych lub branżowych. Narzędzie wspiera proces, ale nie zastępuje niezależnej oceny audytora.
autonomia
Możliwość samodzielnego podejmowania decyzji i organizowania własnego życia zgodnie z własnymi potrzebami oraz wartościami.
autonomiczna jazda
Sposób prowadzenia pojazdu, w którym system automatycznie wykonuje część albo wszystkie czynności kierowcy. Rzeczywisty poziom autonomii zależy od możliwości technicznych, warunków działania i wymogów prawnych.
autonomiczne systemy wsparcia
Rozwiązania techniczne wspierające działanie pojazdów autonomicznych, ich nadzór, komunikację lub bezpieczne reagowanie na sytuacje nietypowe.
autonomiczny cyberatak
Cyberatak realizowany przez model AI na podstawie ogólnego celu, bez konieczności ręcznego kierowania każdym etapem działania.
autonomiczny system lotu
Technologia pozwalająca samolotowi wykonywać kluczowe czynności lotnicze bez bezpośrednich poleceń pilota.
autorstwo ludzkie
Wymóg, zgodnie z którym określony utwór lub jego element został stworzony przez człowieka, a nie wygenerowany samodzielnie przez system AI.
autorytaryzm
System rządów, w którym władza jest silnie skupiona, a zakres politycznej konkurencji, kontroli instytucjonalnej i swobód obywatelskich jest ograniczony.
autoryzacja
Autoryzacja to proces sprawdzania, czy uwierzytelniony użytkownik lub system ma prawo wykonać określoną operację albo uzyskać dostęp do zasobu.
autoryzowane połączenia
Połączenia między aplikacją a zewnętrznymi kontami lub usługami, które zostały zatwierdzone przez użytkownika i ograniczone nadanymi przez niego uprawnieniami.
autouzupełnianie
Funkcja, która przewiduje i proponuje możliwe dokończenia wpisywanego zapytania. Pomaga szybciej formułować wyszukiwanie i ograniczać liczbę błędów.
autyzm
Autyzm to neurorozwojowy sposób funkcjonowania związany między innymi z komunikacją społeczną, przetwarzaniem bodźców i powtarzalnością zachowań lub zainteresowań. Jego przejawy są zróżnicowane u poszczególnych osób.
awans
Przejście drużyny lub zawodnika do następnej rundy albo fazy rozgrywek po uzyskaniu wymaganego wyniku.
awaria systemu istotna dla realizacji dynamicznych zadań jazdy
Awaria systemu, która ma znaczenie dla wykonywania przez pojazd bieżących, dynamicznych zadań jazdy. Jest to kategoria zdarzeń przeznaczona do raportowania zamiast wcześniejszych raportów o disengagement.
awaryjne mechaniczne zwolnienie drzwi
Mechanizm umożliwiający ręczne odblokowanie drzwi pojazdu w sytuacji, gdy ich elektryczny system otwierania nie działa.
awatar cyfrowy
Wirtualna postać przedstawiana na ekranie, która może wyglądać, poruszać się i reagować zgodnie z instrukcjami użytkownika.
awersja do ryzyka
Tendencja inwestorów do unikania aktywów obarczonych większą niepewnością i wybierania bezpieczniejszych lokat. Wzrost awersji do ryzyka często zwiększa presję sprzedażową na rynku akcji.