Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 5882
- Widoczny zakres
- 1621-1710
Indeks alfabetyczny
B
90 haseł
backdoor
Ukryty mechanizm zapewniający nieuprawniony dostęp do systemu lub urządzenia. Backdoor może umożliwiać zdalne wykonywanie poleceń, przesyłanie plików albo dalsze zarządzanie zainfekowanym środowiskiem.
badania kliniczne
Badania prowadzone z udziałem ludzi w celu oceny bezpieczeństwa, skuteczności lub innych właściwości leku albo terapii.
badania kosmiczne
Badania naukowe prowadzone w przestrzeni kosmicznej lub z wykorzystaniem obiektów i warunków pozaziemskich, takich jak mikrograwitacja.
badania mieszanymi metodami
Projekty badawcze łączące różne metody zbierania lub analizowania danych.
badanie histopatologiczne
Mikroskopowa analiza tkanek pobranych podczas sekcji zwłok. Służy do wykrywania zmian chorobowych, mikrourazów i innych procesów niewidocznych gołym okiem.
badanie in vivo
Badanie prowadzone w żywym organizmie, a nie wyłącznie w warunkach laboratoryjnych.
badanie kliniczne fazy 3
Późny etap badań nad lekiem, w którym ocenia się jego działanie i bezpieczeństwo w większych grupach pacjentów. Faza 3b może dostarczać dodatkowych danych w określonych populacjach.
badanie makroskopowe
Ocena narządów i tkanek widocznych bez użycia mikroskopu, wykonywana między innymi podczas sekcji zwłok.
badanie obserwacyjne
Badanie, w którym naukowcy obserwują dane dotyczące istniejących grup, bez losowego przydzielania uczestników do terapii. Pozwala wykrywać zależności, ale samo nie potwierdza przyczynowości.
badanie otwarte bez grupy kontrolnej
Badanie, w którym uczestnicy wiedzą, jakie leczenie otrzymują, a wyników nie porównuje się z osobną grupą otrzymującą placebo lub standardową opiekę.
badanie pochodzenia i przyczyn pożaru
Analiza śladów pozostawionych w spalonej roślinności, która ma pomóc ustalić, gdzie i w jaki sposób rozpoczął się pożar.
badanie podłużne
Badanie, w którym dane zbiera się wielokrotnie w kolejnych okresach, aby opisywać zmiany lub zależności zachodzące w czasie.
badanie przekrojowe
Badanie, w którym dane o badanej grupie analizuje się w określonym okresie, bez wieloletniego obserwowania zmian u tych samych osób.
badanie randomizowane
Badanie, w którym uczestników, placówki lub inne jednostki przydziela się losowo do porównywanych grup.
badanie retrospektywne
Badanie wykorzystujące informacje zebrane wcześniej, na przykład w dokumentacji medycznej, w celu przeanalizowania zdarzeń z przeszłości.
badanie toksykologiczne
Analiza krwi, tkanek lub innych materiałów biologicznych pod kątem obecności leków, substancji psychoaktywnych i innych związków chemicznych.
badanie wykonalności
Etap sprawdzania, czy proponowana technologia może działać zgodnie z założeniami i być dalej rozwijana.
bait-and-switch
Praktyka polegająca na przyciągnięciu użytkownika jedną ofertą lub funkcją, a następnie przedstawieniu mu czegoś istotnie innego. W kontekście aplikacji może obejmować zmianę działania programu po jego zatwierdzeniu.
bakteriofag
Wirus, który zakaża bakterie i może doprowadzić do ich zniszczenia. Bakteriofagi są badane jako możliwe narzędzie leczenia zakażeń opornych na antybiotyki.
bandera statku
Państwo, w którym statek jest zarejestrowany i którego banderę podnosi, sprawując nad nim określoną jurysdykcję.
bank prowadzący ofertę
Instytucja finansowa koordynująca przygotowanie i przeprowadzenie oferty papierów wartościowych w imieniu emitenta.
bankructwo
Stan niewypłacalności dłużnika, który nie jest w stanie regulować swoich wymagalnych zobowiązań; może prowadzić do postępowania upadłościowego.
baraże
Dodatkowe mecze lub turniej rozgrywane po sezonie zasadniczym, które mogą decydować o awansie, utrzymaniu albo kwalifikacji do dalszych rozgrywek.
bardzo duża wyszukiwarka internetowa
Kategoria usług wyszukiwawczych objętych szczególnymi obowiązkami na podstawie DSA po przekroczeniu określonego progu użytkowników w Unii Europejskiej.
bariera akustyczna
Konstrukcja ograniczająca rozchodzenie się hałasu między jego źródłem a miejscem, które ma być chronione.
bariera handlowa
Przepis, procedura lub działanie państwa, które utrudnia import albo eksport towarów i usług.
bariera wejścia
Bariera wejścia to czynnik utrudniający nowym firmom rozpoczęcie działalności na określonym rynku lub skuteczne konkurowanie z obecnymi podmiotami.
barometr
Czujnik mierzący ciśnienie atmosferyczne. Zmiany ciśnienia mogą służyć między innymi do szacowania różnic wysokości lub obserwowania warunków otoczenia.
barwniki naturalne
Substancje nadające kolor, pozyskiwane z roślin, minerałów lub innych elementów lokalnego środowiska.
baryłka
Baryłka to jednostka objętości powszechnie używana w handlu ropą naftową, odpowiadająca około 159 litrom. Wartość podana w baryłkach dziennie określa ilość ropy możliwą do eksportu w ciągu doby.
baryłka ropy
Baryłka ropy to jednostka objętości używana na światowym rynku ropy naftowej. Jedna baryłka odpowiada około 159 litrom.
bateria krzemowo-węglowa
Rodzaj akumulatora wykorzystującego materiały krzemowe i węglowe. W OPPO A7 Pro Max zastosowano go w baterii o pojemności 10 000 mAh.
bateria litowo-jonowa
Typ akumulatora stosowany w iPadzie. System może ograniczyć lub zatrzymać ładowanie, aby chronić go przed niekorzystną temperaturą.
bateria litowo-żelazowo-fosforanowa
Odmiana akumulatora litowo-jonowego stosowana między innymi w samochodach elektrycznych. Wyróżnia się stabilnością cieplną i mniejszym wykorzystaniem niklu oraz kobaltu niż niektóre inne chemie ogniw.
bateryjny system magazynowania energii
System wykorzystujący baterie do gromadzenia energii elektrycznej i oddawania jej w późniejszym czasie. Może obejmować baterie, układy przekształtnikowe, sterowanie i zabezpieczenia.
baza instalacyjna
Łączna liczba urządzeń lub systemów, na których potencjalnie można uruchomić daną grę albo usługę.
baza konsumencka
Łączna grupa konsumentów korzystających z produktu lub usługi w określonym okresie. W analizach rynkowych może obejmować zarówno użytkowników płatnych, jak i darmowych.
baza operacyjna
Miejsce wykorzystywane do planowania, przygotowywania lub prowadzenia działań operacyjnych, zwłaszcza wojskowych. Może zapewniać personelowi i sprzętowi zaplecze logistyczne.
baza pytań egzaminacyjnych
Uporządkowany zbiór pytań wykorzystywanych do przygotowania i przeprowadzania testów sprawdzających wiedzę kandydatów na kierowców.
bańka filtrująca
Sytuacja, w której użytkownik otrzymuje głównie treści podobne do wcześniej oglądanych lub zgodne z jego aktywnością.
bańka spekulacyjna
Sytuacja, w której ceny aktywów rosną znacznie powyżej ich wartości uzasadnionej podstawami gospodarczymi, często wskutek nadmiernych oczekiwań inwestorów.
benchmark
Ustandaryzowany zestaw testów lub procedura służąca do oceny i porównywania działania modeli w określonych warunkach. Benchmark bezpieczeństwa sprawdza reakcje systemu na sytuacje potencjalnie niebezpieczne.
benchmark IPI
Zestaw testów służący do pomiaru odporności modeli językowych na ataki prompt injection. Wynik wyrażony procentowo wskazuje, jak często atak kończy się sukcesem w określonych warunkach.
benchmarki branżowe
Wartości lub wskaźniki stosowane jako punkt odniesienia do oceny wyników przedsiębiorstwa, funduszu albo inwestycji na tle podobnych podmiotów lub całej branży.
beneficjent rzeczywisty
Osoba fizyczna, która bezpośrednio lub pośrednio sprawuje kontrolę nad podmiotem albo w imieniu której nawiązywana jest relacja gospodarcza lub przeprowadzana transakcja.
benzodiazepiny
Grupa substancji działających na układ nerwowy, które mogą hamować oddychanie. Ich połączenie z opioidami zwiększa ryzyko przedawkowania.
beta test
Przedpremierowy etap testowania gry przez ograniczoną lub szeroką grupę użytkowników. Pozwala wykryć problemy techniczne i zebrać informacje przed premierą.
bezdech senny
Zaburzenie snu, którego możliwym sygnałem są przerwy w oddychaniu obserwowane przez inną osobę. Podejrzenie takiego problemu wymaga oceny medycznej.
bezdomność moralna
Metaforyczne określenie stanu, w którym osoba lub wspólnota traci poczucie wspólnych wartości, zasad i punktów odniesienia. Nie oznacza fizycznego braku miejsca zamieszkania.
bezdzietność z wyboru
Określenie osób, które nie mają dzieci i nie chcą mieć ich w przyszłości. Dotyczy decyzji o pozostaniu bezdzietnym, a nie samego faktu nieposiadania dzieci.
bezpieczeństwo dzieci w internecie
Ogół działań i zasad służących ochronie dzieci przed zagrożeniami podczas korzystania z internetu, takimi jak przemoc, oszustwa, nadużycia lub naruszenie prywatności.
bezpieczeństwo energetyczne
Stan, w którym gospodarka i społeczeństwo mają zapewnione stabilne, wystarczające i możliwie odporne na zakłócenia dostawy energii oraz surowców energetycznych.
bezpieczeństwo informacji
Zbiór zasad, procesów i środków chroniących informacje przed nieuprawnionym dostępem, zmianą, utratą lub ujawnieniem.
bezpieczeństwo jądrowe
Zespół zasad, środków technicznych i procedur służących ochronie ludzi oraz środowiska przed skutkami awarii obiektów jądrowych i promieniowania.
bezpieczeństwo kolektywne
Bezpieczeństwo kolektywne to zasada, zgodnie z którą państwa wspólnie zapobiegają zagrożeniom i reagują na agresję wobec jednego z uczestników. Odpowiedzialność za ochronę ma charakter wspólny, a nie wyłącznie krajowy.
bezpieczeństwo międzynarodowe
Stan, w którym państwa i inne podmioty stosunków międzynarodowych są chronione przed zagrożeniami dla ich przetrwania, suwerenności i stabilności.
bezpieczeństwo narodowe
Stan ochrony podstawowych interesów państwa, jego ludności, terytorium, instytucji i zdolności strategicznych przed zagrożeniami.
bezpieczeństwo ofensywne
Bezpieczeństwo ofensywne polega na kontrolowanym wyszukiwaniu podatności i sprawdzaniu, jak można je wykorzystać, aby organizacja mogła poprawić ochronę.
bezpieczeństwo operacyjne
Zespół działań ograniczających ujawnianie informacji, które mogłyby utrudnić lub zagrozić trwającym operacjom, zwłaszcza wojskowym lub służbowym.
bezpieczeństwo regionalne
Stan, w którym państwa i społeczeństwa określonego regionu są chronione przed zagrożeniami oraz mają mechanizmy współpracy na rzecz stabilności.
bezpieczeństwo sztucznej inteligencji
Obszar badań nad tym, jak ograniczać ryzyko, że systemy AI będą działały wbrew intencjom ludzi, ominą ustanowione ograniczenia albo doprowadzą do szkodliwych skutków.
bezpieczeństwo transportu surowców
Ochrona ciągłości i niezawodności przewozu surowców, takich jak ropa naftowa, gaz lub węgiel, przed zakłóceniami, atakami i innymi zagrożeniami.
bezpieczeństwo wewnętrzne
Stan państwa, w którym jego mieszkańcy, instytucje i terytorium są chronieni przed zagrożeniami powstającymi wewnątrz kraju.
bezpieczeństwo żywnościowe
Stan, w którym ludzie mają stały fizyczny i ekonomiczny dostęp do wystarczającej ilości bezpiecznej i wartościowej żywności.
bezpieczna przystań
Aktywo, do którego inwestorzy kierują kapitał w okresach silnej niepewności lub zawirowań, licząc na względną ochronę wartości.
bezpieczny kraj pochodzenia
Państwo uznawane w określonym systemie prawnym za takie, w którym co do zasady nie występuje ryzyko prześladowania lub poważnej krzywdy wobec jego obywateli.
bezpośredni kolaps
Hipotetyczny proces, w którym pierwotny gaz zapada się bezpośrednio w dużą czarną dziurę, zamiast najpierw tworzyć masywną gwiazdę.
bezpośrednie połączenie energetyczne
Połączenie obiektu odbiorcy z wytwórcą lub źródłem energii, zapewniające dedykowane zasilanie. Może ograniczać zależność od tradycyjnej infrastruktury sieciowej, ale wymaga odpowiednich warunków technicznych i formalnych.
bezprawna śmierć
Roszczenie dotyczące śmierci, którą przypisuje się bezprawnemu działaniu lub zaniechaniu innej osoby lub podmiotu.
bezsenność
Bezsenność to trudności z zasypianiem, utrzymaniem snu lub zbyt wczesnym budzeniem się, które mogą pogarszać odpoczynek i funkcjonowanie w ciągu dnia.
bezstopniowa skrzynia biegów
Bezstopniowa skrzynia biegów, określana jako CVT, płynnie zmienia przełożenie zamiast korzystać z określonej liczby stałych biegów.
bezstronność
Zasada wymagająca od sędziego równego i obiektywnego traktowania stron oraz powstrzymania się od faworyzowania którejkolwiek z nich.
bezwzględny beztlenowiec
Bezwzględny beztlenowiec to organizm, któremu obecność tlenu tradycyjnie przypisywano jako czynnik uniemożliwiający wzrost lub przeżycie.
bezzałogowy statek powietrzny
Statek powietrzny, który wykonuje lot bez osoby pilotującej na pokładzie. Może być sterowany zdalnie albo działać częściowo autonomicznie.
bezzałogowy system powietrzny
System wykorzystujący statek powietrzny bez załogi na pokładzie, sterowany zdalnie lub działający częściowo autonomicznie.
biała księga
Dokument przedstawiający analizę problemu oraz proponowane kierunki działań lub rozwiązania. Zwykle ma charakter informacyjny i nie jest sam w sobie aktem prawnym.
białka nieustrukturyzowane wewnętrznie
Białka, które nie przyjmują jednej trwale uporządkowanej struktury przestrzennej, lecz mogą zmieniać swoją konfigurację.
biblioteki systemowe
Zestawy gotowych funkcji i procedur wykorzystywanych przez system operacyjny oraz aplikacje do realizacji wspólnych zadań.
bilans
Bilans to zestawienie majątku przedsiębiorstwa oraz źródeł jego finansowania na określony dzień. Pokazuje między innymi aktywa, zobowiązania i kapitał własny.
bilans energetyczny
Porównanie ilości energii dostarczonej do procesu z ilością energii uzyskanej w jego wyniku. Dodatni bilans oznacza, że uzyskano więcej energii niż wprowadzono do samej reakcji lub badanego układu.
bilet all-in-one
Bilet all-in-one to pełna wejściówka łącząca dostęp do wielu ścieżek lub części programu w ramach jednego biletu.
billings
Łączna wartość kwot naliczonych lub rozliczonych w transakcjach przeprowadzonych za pośrednictwem platformy. Nie jest tożsama z przychodem samej platformy.
bioakustyka
Badanie zwierząt na podstawie dźwięków, które wydają, oraz zmian akustycznych rejestrowanych w ich środowisku.
biodiesel
Paliwo do silników wysokoprężnych wytwarzane z surowców pochodzenia biologicznego, takich jak oleje roślinne lub tłuszcze.
bioekonomia
Model gospodarki oparty na zrównoważonym wykorzystaniu zasobów biologicznych, takich jak produkty lasów, przy ograniczaniu presji na ekosystemy.
biofilm
Warstwa bakterii otoczonych ochronną strukturą, która utrudnia działanie antybiotyków.
biomasa drzewna
Paliwo pochodzące z drewna i pozostałości drzewnych, wykorzystywane do produkcji energii. W Japonii może być spalane samodzielnie albo razem z węglem.
biometan
Biometan to gaz powstający po oczyszczeniu biogazu, o właściwościach zbliżonych do gazu ziemnego i możliwy do wykorzystania jako paliwo lub źródło energii.
biometria
Biometria to wykorzystanie unikalnych cech fizycznych lub behawioralnych osoby do jej rozpoznawania albo potwierdzania tożsamości. Przykładami są odciski palców i skany dłoni.
bioróżnorodność
Zróżnicowanie organizmów żywych obejmujące różnorodność genów, gatunków i ekosystemów. Wysoka bioróżnorodność zwiększa liczbę i różnorodność form życia występujących na danym obszarze.