Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 3872
- Widoczny zakres
- 1891-1980
Indeks alfabetyczny
N
36 haseł
niepewność prawna
Sytuacja, w której nie jest jasne, jak należy rozumieć, stosować lub egzekwować obowiązujące przepisy. Może wynikać z luk, sprzeczności albo niejednoznacznego brzmienia prawa.
niepewność regulacyjna
Niepewność regulacyjna to brak przewidywalności dotyczącej przyszłych przepisów, ich interpretacji lub stosowania. Utrudnia ocenę opłacalności i ryzyka inwestycji.
nieprawomocność wyroku
Stan, w którym wyrok nie jest jeszcze ostateczny i może zostać zaskarżony do sądu wyższej instancji. Do czasu uprawomocnienia rozstrzygnięcie może zostać zmienione lub uchylone.
nierównowaga rynkowa
Sytuacja, w której podaż towaru nie odpowiada popytowi, powodując niedobór albo nadwyżkę.
nierówności szans
Różnice w dostępie do edukacji, kapitału, pracy lub innych możliwości rozwoju, wynikające z sytuacji społecznej i ekonomicznej. Oznaczają, że osoby o podobnych zdolnościach mogą mieć odmienne perspektywy z powodu warunków, w których dorastają.
niespodzianka przychodowa
Różnica między rzeczywistymi przychodami spółki lub grupy spółek a przychodami prognozowanymi przez analityków. Dodatnia wartość oznacza wynik wyższy od oczekiwań.
niesprężyste zagęszczanie osadów
Trwałe zmniejszenie objętości osadów wskutek ich ściśnięcia, którego nie cofa powrót wody do podłoża. Zmniejsza ono przestrzeń porową, a tym samym pojemność warstwy wodonośnej.
nieuczciwa konkurencja
Działania przedsiębiorcy sprzeczne z zasadami uczciwego obrotu, które mogą szkodzić konkurentom, konsumentom lub prawidłowemu funkcjonowaniu rynku.
nieumyślne spowodowanie śmierci
Doprowadzenie do śmierci człowieka bez zamiaru jej spowodowania, wskutek naruszenia wymaganych zasad ostrożności lub niedochowania należytej staranności.
niewiążąca oferta
Wstępna propozycja zawarcia transakcji, która co do zasady nie zobowiązuje stron do jej przeprowadzenia ani podpisania umowy końcowej.
niewydolność serca
Stan, w którym serce nie pompuje krwi w sposób wystarczający do potrzeb organizmu. Może rozwijać się stopniowo, mieć różne przyczyny i przebieg oraz ulegać poprawie, stabilizacji albo pogorszeniu.
niewypłacalność
Stan, w którym podmiot nie jest w stanie wykonywać swoich zobowiązań finansowych, na przykład zwrócić klientom należnych pieniędzy.
niezależna weryfikacja
Sprawdzanie prawdziwości informacji na podstawie niezależnych danych, źródeł lub metod, a nie wyłącznie oficjalnych komunikatów zainteresowanych władz.
niezależność
Zasada oznaczająca, że sędzia powinien podejmować rozstrzygnięcia bez nacisków, poleceń i wpływu podmiotów zewnętrznych, kierując się prawem oraz ustaleniami sprawy.
niezależność redakcyjna
Możliwość podejmowania decyzji o treści i kształcie publikacji bez nieuprawnionej presji właścicieli, władz lub innych grup interesu.
niezależny regulator
Organ nadzorczy formalnie oddzielony od podmiotów, które kontroluje, uprawniony do oceniania ich działań i wydawania decyzji zgodnie z określonymi zasadami.
niezdolność do pracy
Niezdolność do pracy to stan, w którym osoba z powodu choroby lub innego uznanego powodu czasowo nie może wykonywać pracy w pełnym albo określonym zakresie.
niezdolność do stawienia się przed sądem
Stan, w którym osoba z przyczyn zdrowotnych nie może odpowiednio rozumieć postępowania sądowego lub uczestniczyć w swojej obronie.
niskoemisyjny
Charakteryzujący się stosunkowo małą emisją zanieczyszczeń lub gazów cieplarnianych w porównaniu z rozwiązaniami alternatywnymi.
niskolatencyjność
Właściwość systemu polegająca na krótkim czasie między otrzymaniem danych a wygenerowaniem reakcji lub wyniku.
niszczenie dowodów
Umyślne usuwanie, ukrywanie, uszkadzanie lub zmienianie przedmiotów albo informacji mogących mieć znaczenie dla postępowania.
nit
Jednostka luminancji używana między innymi do określania jasności ekranów.
no-code
Podejście do tworzenia aplikacji, automatyzacji lub innych rozwiązań cyfrowych za pomocą gotowych komponentów i konfiguracji, bez tradycyjnego programowania.
nominat
Osoba wskazana, wybrana lub powołana do objęcia określonego stanowiska, która nie musi jeszcze formalnie rozpocząć pełnienia tej funkcji.
nominał
Wartość pieniężna przypisana banknotowi lub monecie i zwykle umieszczona na ich powierzchni. Nominał określa wartość jednostki pieniądza w obrocie, ale nie opisuje jej wartości kolekcjonerskiej.
normalizacja
Proces, w którym określone poglądy lub zachowania zaczynają być traktowane jako zwyczajne, dopuszczalne albo społecznie akceptowane.
normalizacja kontaktów
Proces przywracania regularnych i mniej konfrontacyjnych relacji między państwami lub innymi stronami. Może obejmować wznowienie rozmów, stosunków dyplomatycznych i współpracy.
nota dyplomatyczna
Oficjalny dokument używany w komunikacji między państwami, za pośrednictwem ich ministerstw spraw zagranicznych lub przedstawicielstw dyplomatycznych.
notaryzacja
Proces Apple polegający na sprawdzeniu aplikacji pod kątem określonych wymagań bezpieczeństwa i potwierdzeniu jej dopuszczenia do dystrybucji.
notch
Wycięcie w górnej części ekranu, przeznaczone zwykle na przedni aparat, głośnik i inne czujniki. Zmniejsza ono ciągłą powierzchnię wyświetlacza dostępną dla treści.
notowania
Notowania to publikowane ceny lub wartości rynkowe aktywów, surowców albo produktów, ustalane na podstawie transakcji i ofert na określonym rynku.
nowelizacja
Zmiana obowiązujących przepisów prawnych dokonana w drodze aktu prawnego, bez zastępowania całego systemu regulacji nową ustawą.
nowy ślad
Przebieg drogi wyznaczony poza istniejącym korytarzem komunikacyjnym lub trasą. Budowa w nowym śladzie oznacza utworzenie nowego pasa drogowego.
numer identyfikacyjny pojazdu
Unikalne oznaczenie przypisane konkretnemu pojazdowi, używane do jego rozpoznania i sprawdzania danych serwisowych.
numer seryjny urządzenia
Unikalny oznacznik przypisany konkretnemu egzemplarzowi urządzenia, używany do jego identyfikacji, ewidencji lub weryfikacji uprawnień.
nylon
Nylon to syntetyczny materiał polimerowy wykorzystywany między innymi do wytwarzania odpornych włókien tekstylnych.
O
54 haseł
obciążenie budżetowe
Koszt lub zobowiązanie, które zmniejsza dostępne środki budżetu publicznego. Może wynikać z poniesionych wydatków albo z konieczności sfinansowania określonych działań.
obciążenie reputacyjne
Negatywny wpływ wcześniejszej reputacji, działań lub skojarzeń danej osoby albo organizacji na jej wiarygodność i odbiór społeczny.
obcy wojskowy statek powietrzny
Statek powietrzny należący do sił zbrojnych innego państwa lub przez nie używany, który znajduje się w obcej przestrzeni powietrznej.
obecność wojskowa
Stacjonowanie, rozmieszczenie lub okresowe przebywanie sił zbrojnych danego państwa na określonym terytorium.
obiekt cyfrowy
Informacja zapisana w postaci cyfrowej i przechowywana lub udostępniana za pomocą systemów elektronicznych, na przykład skan dokumentu, plik tekstowy albo fotografia.
obiektyw tetrapryzmatyczny
Obiektyw wykorzystujący pryzmat do załamywania i składania toru optycznego światła. Takie rozwiązanie pozwala zwiększyć ogniskową aparatu w smukłej obudowie smartfona.
objawy depresyjne
Objawy depresyjne to oznaki mogące towarzyszyć depresji, takie jak obniżony nastrój, utrata zainteresowań, zmęczenie lub zaburzenia snu.
objazd
Wyznaczona trasa zastępcza, którą kieruje się ruch omijający zamknięty lub niedostępny odcinek drogi.
obligacja korporacyjna
Obligacja korporacyjna to papier dłużny emitowany przez przedsiębiorstwo. Jej nabywca pożycza spółce środki, a spółka zobowiązuje się do ich zwrotu wraz z odsetkami na określonych warunkach.
obligacje
Instrumenty finansowe potwierdzające zobowiązanie emitenta do zwrotu pożyczonego kapitału oraz wypłaty odsetek na ustalonych zasadach.
obowiązek przyjmowania opakowań
Wymóg prawny nakładający na określonych sprzedawców lub punkty zwrotu obowiązek odbierania kwalifikujących się opakowań.
obowiązek raportowy
Wymóg przekazywania organowi nadzoru określonych informacji, na przykład o kolizjach, obrażeniach lub nieprawidłowym działaniu systemu.
obowiązek rejestracji
Wymóg prawny polegający na zgłoszeniu nieruchomości, podmiotu lub działalności do właściwego rejestru przed rozpoczęciem albo w trakcie określonej działalności.
obrazowanie medyczne
Obrazowanie medyczne to metody uzyskiwania obrazów narządów, tkanek lub innych struktur organizmu. Obrazy te mogą być wykorzystywane do diagnostyki, analiz i budowania modeli biologicznych.
obrazy satelitarne
Obrazy powierzchni Ziemi rejestrowane przez instrumenty umieszczone na satelitach. Umożliwiają obserwowanie obiektów i zmian na danym obszarze z dużej odległości.
obrazy syntetyczne
Obrazy syntetyczne to grafiki utworzone komputerowo, a nie uchwycone bezpośrednio za pomocą aparatu fotograficznego. Mogą realistycznie przedstawiać produkty, osoby lub sceny.
obrona cywilna
Zorganizowany system działań służących ochronie ludności, jej mienia i infrastruktury przed skutkami zagrożeń oraz sytuacji kryzysowych.
obrona konwencjonalna
Obrona oparta na użyciu konwencjonalnych sił zbrojnych i uzbrojenia, a nie na broni jądrowej, chemicznej lub biologicznej.
obrona przeciwlotnicza
Zespół działań i środków służących wykrywaniu, śledzeniu oraz zwalczaniu zagrożeń powietrznych.
obrót giełdowy
Łączna wartość transakcji zawartych na rynku w określonym czasie, najczęściej podczas jednej sesji.
obsada
Zespół aktorów występujących w filmie, spektaklu lub innym utworze audiowizualnym, wraz z odgrywanymi przez nich rolami.
obsada Trybunału
Skład osób zajmujących stanowiska sędziowskie w Trybunale oraz sposób, w jaki stanowiska te zostały objęte.
obszar dorzecza
Terytorium, z którego wody powierzchniowe spływają do określonego morza, jeziora lub ujścia rzeki przez powiązaną sieć cieków. Jest podstawową jednostką planowania i zarządzania zasobami wodnymi.
obwieszczenie
Oficjalny komunikat organu państwowego publikowany w celu podania do wiadomości określonych informacji, ustaleń lub przepisów.
obwód
Jednostka podziału administracyjno-terytorialnego stosowana między innymi w Ukrainie. Odpowiada regionowi obejmującemu określony obszar i podlegające mu miejscowości.
obywatel państwa trzeciego
Osoba, która nie ma obywatelstwa państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
obywatelstwo
Formalna więź prawna między osobą a państwem, określająca jej status oraz wynikające z niego prawa i obowiązki.
obóz rządzący
Określenie partii i ugrupowań, które sprawują władzę lub wspierają aktualny rząd. Obejmuje także zaplecze polityczne tego rządu.
obława
Obława to skoordynowane działania służb mające na celu odnalezienie i zatrzymanie osoby poszukiwanej, zwykle podejrzanej o popełnienie przestępstwa.
ocena prawna
Analiza ustalonych faktów pod kątem przepisów prawa w celu określenia, jakie przepisy mają zastosowanie i jakie mogą wynikać z nich konsekwencje.
ocena ryzyka
Proces rozpoznawania zagrożeń oraz szacowania prawdopodobieństwa ich wystąpienia i możliwych skutków.
ocena strategiczna
Analiza długofalowych celów, zagrożeń, zasobów i warunków wpływających na bezpieczeństwo lub działanie państwa i jego sił zbrojnych.
ocena za wykonanie
Część wyniku przyznawana za jakość realizacji układu, w tym dokładność, technikę i brak błędów.
ochrona cywilna
Ochrona cywilna to zorganizowany system działań służących ochronie ludności, mienia i środowiska przed skutkami zagrożeń i katastrof.
ochrona czynna
Forma ochrony przyrody polegająca na planowanych działaniach, które mają utrzymać lub przywrócić pożądany stan ekosystemu albo ograniczyć konkretne zagrożenia.
ochrona integralności pamięci
Mechanizm bezpieczeństwa mający utrudniać wykorzystanie błędów pamięci przez sprawdzanie, czy pamięć i wykonywany kod pozostają w oczekiwanym stanie.
ochrona międzynarodowa
Status przyznawany cudzoziemcowi, który nie może bezpiecznie korzystać z ochrony własnego państwa z powodu prześladowania lub poważnego zagrożenia.
ochrona prywatności
Ochrona prywatności obejmuje zasady i środki chroniące informacje o osobach przed nieuprawnionym dostępem, wykorzystaniem lub ujawnieniem. Dotyczy między innymi sposobu gromadzenia i przetwarzania danych.
ochrona zwierząt
Ochrona zwierząt obejmuje działania i regulacje mające zapobiegać ich krzywdzeniu oraz zapewniać im odpowiednie traktowanie i warunki życia.
odcinek kwalifikacyjny
Wyznaczony fragment trasy rajdu, na którym przejazdy zawodników służą do ustalenia ich pozycji lub kolejności startu w dalszej części zawodów.
odcinek specjalny
Wyznaczony i zabezpieczony fragment trasy rajdu, na którym załogi rywalizują na czas.
odcumowanie
Operacja oddzielenia statku kosmicznego od stacji lub innego obiektu, z którym był wcześniej połączony.
odebranie odznaczenia
Formalne pozbawienie osoby wcześniej przyznanego odznaczenia państwowego. Taka czynność wymaga podstawy prawnej i zastosowania właściwej procedury.
odkrywalność marek
Stopień, w jakim klienci mogą znaleźć daną markę lub jej produkty podczas wyszukiwania, przeglądania ofert albo korzystania z rekomendacji.
odkształcenie porosprężyste
W dużej mierze odwracalna zmiana kształtu lub objętości osadów i ich przestrzeni porowych pod wpływem zmian ciśnienia wody. Po odbudowie poziomu wód gruntowych podłoże może częściowo wrócić do wcześniejszego stanu.
odmowa wizowa
Decyzja właściwych władz o nieudzieleniu cudzoziemcowi wizy, czyli dokumentu lub zezwolenia wymaganego do wjazdu albo pobytu na określonych warunkach.
odmowa wjazdu
Formalna decyzja władz państwa o niedopuszczeniu cudzoziemca do przekroczenia jego granicy.
odpis
Księgowe ujęcie zmniejszenia wartości składnika aktywów lub rozpoznania kosztu, gdy oczekiwane korzyści z nim związane spadają. W artykule odpis dotyczy anulowanych projektów gier.
odporność gospodarcza
Zdolność gospodarki do przetrwania zakłóceń, ograniczenia ich skutków i powrotu do stabilnego funkcjonowania.
odporność na katastrofy
Zdolność infrastruktury, organizacji lub społeczności do przygotowania się na katastrofę, ograniczenia jej skutków oraz odzyskania sprawności po takim zdarzeniu.
odporność na prompt injection
Zdolność modelu językowego do zachowania zamierzonego sposobu działania mimo prób nakłonienia go do wykonania niepożądanych instrukcji zawartych w danych wejściowych.
odporność sektora lotniczego
Zdolność branży lotniczej do utrzymania lub odtworzenia działania mimo zakłóceń, takich jak niedobory paliwa, problemy logistyczne lub gwałtowne zmiany cen.
odporność społeczności
Zdolność społeczności do przygotowania się na zagrożenia, skutecznego reagowania na nie oraz możliwie szybkiego powrotu do funkcjonowania po kryzysie.
odporność systemowa
Zdolność społeczeństwa lub instytucji do rozpoznawania zagrożeń, ograniczania ich skutków i zachowania sprawności działania mimo prób wywierania wpływu.