Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 5882
- Widoczny zakres
- 1801-1890
Indeks alfabetyczny
C
90 haseł
chipset
Zestaw układów lub główny układ odpowiadający za wykonywanie obliczeń i obsługę kluczowych funkcji urządzenia.
chmura inferencyjna
Usługa chmurowa zapewniająca zasoby obliczeniowe do uruchamiania modeli AI i obsługi zapytań użytkowników.
chmura obliczeniowa
Model korzystania z mocy obliczeniowej, pamięci i usług programowych udostępnianych przez zdalne centra danych za pośrednictwem sieci.
chmura pyrocumulus
Chmura powstająca nad intensywnym pożarem wskutek silnego unoszenia gorącego powietrza i wilgoci. Może sprzyjać rozwojowi burz oraz wyładowań powodujących nowe zapłony.
choker
Przylegająca do szyi ozdoba noszona jako element biżuterii lub stylizacji.
cholesterol LDL
Frakcja cholesterolu transportowana głównie przez lipoproteiny o małej gęstości. Podwyższony poziom jest związany z chorobami układu krążenia.
chondryt węglowy
Pierwotny typ meteorytu zawierający dużo węgla oraz materię organiczną. Chondryty typu CM zachowują informacje o chemii ciał, z których powstały.
choroba autoimmunologiczna
Choroba, w której układ odpornościowy reaguje przeciwko własnym tkankom organizmu. Do takich chorób należą między innymi toczeń i reumatoidalne zapalenie stawów.
choroba minimalnych zmian
Postać zespołu nerczycowego, w której typowe badanie nerki może nie wykazywać wyraźnych zmian strukturalnych.
choroba sierpowatokrwinkowa
Dziedziczna choroba krwi, w której krwinki czerwone przybierają sztywny, sierpowaty kształt i mogą blokować przepływ krwi.
choroba wieńcowa
Choroba naczyń wieńcowych, które dostarczają krew do mięśnia sercowego. Najczęściej wynika z ich zwężenia przez miażdżycę, co może ograniczać dopływ tlenu do serca.
churn
Churn to odsetek klientów, którzy rezygnują z usług w określonym czasie. Wysoki churn może wskazywać na trudności z utrzymaniem klientów i stabilnością przychodów.
chów alternatywny
Zbiorcze określenie systemów chowu kur innych niż chów klatkowy, w tym chowu ściółkowego, z wolnego wybiegu i ekologicznego.
chów klatkowy
System utrzymywania kur niosek w klatkach, zamiast na ściółce lub wybiegu. W oznaczeniach jaj odpowiada kodowi 3.
chłodnica cieczą
Chłodnica cieczą jest elementem układu chłodzenia, który oddaje ciepło przenoszone przez ciecz z podzespołu komputera do otoczenia.
chłodzenie bezwentylatorowe
Sposób odprowadzania ciepła z urządzenia bez użycia wentylatora. Ogranicza hałas, lecz konstrukcja musi rozpraszać ciepło innymi metodami, na przykład przez radiatory i obudowę.
cieki wodne
Naturalne lub sztuczne, zwykle liniowe drogi przepływu wody, takie jak rzeki, strumienie i kanały.
ciemna energia
Nieznany składnik Wszechświata, któremu przypisuje się działanie związane z jego rozszerzaniem się.
ciemna materia
Niewidoczna forma materii, której obecność wnioskuje się przede wszystkim na podstawie jej wpływu grawitacyjnego.
ciemny wzorzec
Sposób projektowania interfejsu, który może kierować użytkownika do decyzji korzystnej dla operatora usługi.
ciepło procesowe
Ciepło wykorzystywane bezpośrednio w procesach technologicznych, na przykład do ogrzewania, suszenia lub prowadzenia reakcji chemicznych. Nie służy wyłącznie do wytwarzania energii elektrycznej.
cieśnina
Naturalny, wąski odcinek morza łączący dwa większe akweny i oddzielający od siebie obszary lądowe.
ciągłość dostaw
Nieprzerwana możliwość dostarczania produktu do odbiorców w wymaganej ilości i w odpowiednim czasie.
ciągłość działania
Zdolność organizacji, systemu lub usługi do nieprzerwanego albo możliwie szybkiego wznowienia funkcjonowania mimo awarii, zakłóceń lub innych nieprzewidzianych zdarzeń.
ciągłość gospodarcza
Utrzymanie działania firm, banków i innych instytucji mimo kryzysu lub zagrożenia.
ciągłość operacyjna
Zdolność organizacji do nieprzerwanego prowadzenia podstawowej działalności, obsługi klientów i realizacji bieżących zadań.
ciągłość władzy
Utrzymywanie kontroli nad państwem przez tę samą partię, koalicję lub grupę polityczną przez kolejne kadencje. Nie oznacza, że skład rządu pozostaje niezmienny.
ciśnienie w tętnicy płucnej
Ciśnienie krwi w tętnicy prowadzącej krew z serca do płuc. Jego wzrost może towarzyszyć pogorszeniu niewydolności serca.
clickbait
Clickbait to treść lub sposób formułowania nagłówka, który ma skłonić odbiorcę do kliknięcia, często przez wzbudzanie ciekawości, emocji lub przedstawienie przesadnej obietnicy.
climate tech
Ogół technologii, produktów i usług służących ograniczaniu zmian klimatu, redukcji emisji lub dostosowaniu gospodarki do ich skutków.
clipping
Praktyka wycinania krótkich fragmentów transmisji, filmów lub innych materiałów i publikowania ich jako osobnych klipów. W mediach społecznościowych służy między innymi do zwiększania zasięgu treści.
cloud-native
Podejście do projektowania i uruchamiania aplikacji, które zakłada pełne wykorzystanie elastyczności oraz usług chmury obliczeniowej.
clutch
Skuteczność zawodnika lub zespołu w decydujących momentach rywalizacji.
co-development
Model współtworzenia gry, w którym nad projektem pracuje więcej niż jedno studio, a zewnętrzny zespół realizuje określone zadania produkcyjne lub techniczne.
cold open
Otwarcie programu lub wystąpienia bez wcześniejszego wprowadzenia, mające szybko przyciągnąć uwagę odbiorców.
commit
Zapis zmian w kodzie w systemie kontroli wersji, który pozwala śledzić historię modyfikacji i powiązać je z określonym momentem pracy.
content script
Skrypt rozszerzenia uruchamiany w kontekście odwiedzanej strony internetowej.
cookie sesji
Niewielki zapis przechowywany przez przeglądarkę, który pomaga utrzymać stan sesji użytkownika, na przykład zalogowanie. Przejęcie takiego pliku może umożliwić dostęp do konta bez znajomości hasła.
coordinated disclosure
Skoordynowany proces ujawniania informacji o luce przez badacza, producenta i czasem inne zainteresowane strony.
cornerback
Zawodnik formacji defensywnej futbolu amerykańskiego, który przede wszystkim kryje skrzydłowych rywala i broni przed podaniami.
creator farm
Zorganizowana sieć twórców lub kont wykorzystywana do masowego publikowania powtarzalnych materiałów promocyjnych. Jej celem może być sztuczne zwiększanie zasięgu i pozoru popularności treści.
credential phishing
Odmiana phishingu ukierunkowana na wyłudzenie danych uwierzytelniających, takich jak nazwa użytkownika, hasło lub kody dostępu.
credential stuffing
Metoda ataku polegająca na automatycznym sprawdzaniu wcześniej pozyskanych par loginu i hasła w wielu usługach. Wykorzystuje ponowne używanie tych samych danych uwierzytelniających przez użytkowników.
cross-prompt injection
Odmiana prompt injection, w której treść z jednego źródła próbuje wpłynąć na działanie modelu lub procesu wykorzystującego tę treść w innym kontekście.
crossover
Współpraca lub połączenie elementów pochodzących z różnych marek, serii albo światów przedstawionych w jednym utworze lub wydarzeniu.
cyberatak
Celowe działanie prowadzone za pomocą technologii cyfrowych przeciwko systemom, sieciom lub danym. Może prowadzić do nieuprawnionego dostępu, kradzieży informacji, zakłócenia działania albo uszkodzenia zasobów.
cyberbezpieczeństwo
Cyberbezpieczeństwo oznacza ochronę systemów informatycznych, sieci i danych przed nieuprawnionym dostępem, uszkodzeniem lub wykorzystaniem.
cyberincydent
Zdarzenie związane z bezpieczeństwem systemów informatycznych, które może zakłócić ich działanie, naruszyć dane albo zagrozić sieciom.
cyberobrona
Działania i rozwiązania służące ochronie systemów informatycznych, sieci i danych przed atakami oraz innymi zagrożeniami cyfrowymi.
cyberprzemoc
Cyberprzemoc to przemoc lub nękanie prowadzone za pośrednictwem internetu, mediów społecznościowych albo innych narzędzi cyfrowych.
cyberwywiad
Cyberwywiad to pozyskiwanie informacji za pomocą działań prowadzonych w systemach komputerowych i sieciach. Może obejmować uzyskiwanie dostępu do danych, rozpoznawanie systemów lub monitorowanie aktywności podmiotu.
cyfrowa stacja robocza audio
Program używany do nagrywania, edycji, aranżowania i miksowania dźwięku.
cyfrowe przetwarzanie sygnału
Przetwarzanie dźwięku lub innych sygnałów za pomocą układów i metod cyfrowych.
cyfrowe rekonstrukcje
Cyfrowo odtworzone przedstawienia osób, postaci, wyglądu lub innych elementów obrazu, przygotowane przy użyciu narzędzi komputerowych.
cyfrowy bliźniak
Cyfrowy bliźniak to komputerowy model osoby, obiektu lub układu biologicznego, tworzony na podstawie danych. Może służyć do symulowania ruchu, reakcji fizjologicznych i różnych scenariuszy.
cykl EPA
Amerykańska procedura testowa służąca do określania między innymi zużycia energii i zasięgu samochodów.
cykl WLTC
Ustandaryzowana procedura laboratoryjna służąca do pomiaru zużycia energii i zasięgu pojazdów. Wyniki testu pozwalają porównywać modele, ale nie zawsze odzwierciedlają warunki codziennej jazdy.
cykl WLTP
Standaryzowana procedura testowania zużycia energii, paliwa i zasięgu pojazdów, stosowana między innymi w Europie.
cykl odświeżania
Okres lub schemat między kolejnymi aktualizacjami produktu albo całej jego linii.
cykl pomiarowy EPA
Ustandaryzowana procedura EPA służąca do szacowania zużycia energii i zasięgu pojazdu na podstawie określonych faz jazdy, między innymi miejskiej i pozamiejskiej.
cykl rozliczeniowy
Cykl rozliczeniowy to ustalony okres, za który oblicza się należności, przychody lub wypłaty i po którego zakończeniu następuje ich rozliczenie.
cykl rozwoju systemu
Cykl rozwoju systemu to kolejne etapy jego projektowania, wdrażania, poprawiania i utrzymywania. Pod koniec tego cyklu częściej publikuje się poprawki niż duże nowe funkcje.
cykl sygnalizacji
Pełna sekwencja kolejnych faz świateł na skrzyżowaniu, powtarzająca się w określonym czasie. W jej ramach poszczególne kierunki ruchu otrzymują możliwość przejazdu.
cykl wsparcia
Okres, w którym dana edycja systemu pozostaje objęta wsparciem producenta.
cykl zamknięty
Model produkcji trzody, w którym gospodarstwo prowadzi zarówno rozród, jak i dalszy chów zwierząt. Ogranicza to konieczność kupowania zwierząt z zewnętrznych gospodarstw.
cykl życia produktu
Kolejne etapy obecności produktu na rynku, od wprowadzenia go do sprzedaży przez rozwój i dojrzałość aż po wycofanie.
cykliczne obciążenie karty
Automatyczne pobieranie środków z karty przez usługodawcę w regularnych odstępach, na podstawie wcześniej udzielonego uprawnienia.
cyklon tropikalny
Rozległy układ niskiego ciśnienia zorganizowany wokół wirującego centrum, powstający nad ciepłymi wodami stref tropikalnych lub podzwrotnikowych.
cylinder silnika
Wewnętrzna przestrzeń silnika, w której porusza się tłok i zachodzi część procesu spalania mieszanki.
cywil
Osoba niebędąca członkiem sił zbrojnych ani formacji prowadzącej działania zbrojne lub służbowe.
cywilizacja śmierci
Określenie używane w katolickiej refleksji społecznej wobec postaw i praktyk uznawanych za zagrażające ochronie ludzkiego życia.
czarna lista ONZ
Nieformalna nazwa wykazu państw, grup zbrojnych lub osób wskazywanych jako odpowiedzialne za określone nadużycia w konfliktach zbrojnych.
czas generowania klatki
Czas potrzebny na przygotowanie jednej klatki obrazu. Przy 30 kl./s wynosi około 33,3 ms, a przy 60 kl./s około 16,7 ms.
czas rzeczywisty
Sposób działania systemu, w którym informacje są przetwarzane i prezentowane niemal natychmiast po wystąpieniu zdarzenia.
czasowe kontrole graniczne
Okresowe sprawdzanie osób i dokumentów na granicy, stosowane przez państwo przez ograniczony czas. Na granicach wewnętrznych Unii Europejskiej jest to środek wyjątkowy, podlegający określonym warunkom prawnym.
czat zbliżeniowy
System komunikacji głosowej, w którym słyszalność graczy zależy od ich odległości od siebie.
czek bankowy
Dokument płatniczy, w którym wystawca poleca bankowi wypłatę określonej kwoty wskazanej osobie lub podmiotowi.
czek inwestycyjny
Czek inwestycyjny to potoczne określenie kwoty przeznaczanej przez inwestora na pojedynczą transakcję lub spółkę.
czerniak
Agresywny nowotwór wywodzący się z melanocytów, komórek odpowiedzialnych za wytwarzanie barwnika ochronnego.
czerwona linia
Umownie określona granica działań, której przekroczenie ma spowodować reakcję państwa lub organizacji. Może dotyczyć bezpieczeństwa, polityki zagranicznej albo innych kluczowych interesów.
czerwona nota Interpolu
Międzynarodowy alert Interpolu służący do ustalenia miejsca pobytu osoby poszukiwanej i zatrzymania jej zgodnie z prawem państwa, w którym się znajduje. Nie jest samodzielnym międzynarodowym nakazem aresztowania.
czerwone linie
Granice działań, których przekroczenie państwo lub organizacja uznaje za niedopuszczalne i na które może odpowiedzieć określonymi środkami. Jasne określenie takich granic ma zwiększać przewidywalność polityki.
czerwone ostrzeżenie
Czerwone ostrzeżenie to najwyższy poziom w czterostopniowej skali zastosowanej przez chińskie centrum meteorologiczne, oznaczający bardzo wysokie zagrożenie.
czternasta poprawka do konstytucji Stanów Zjednoczonych
Zmiana konstytucji USA z 1868 roku, która między innymi określa zasady obywatelstwa oraz gwarantuje ochronę prawną i równe traktowanie.
czterosuwowy cykl pracy
Pełny cykl działania silnika tłokowego obejmujący cztery fazy: zasysanie mieszanki, sprężanie, zapłon i usuwanie spalin.
czujnik
Czujnik to element urządzenia, który wykrywa lub mierzy określoną właściwość, na przykład temperaturę, wilgotność albo nacisk. Zebrane dane mogą służyć do sterowania pracą urządzenia.
czułość ISO
Ustawienie określające wrażliwość aparatu na światło. Wpływa na jasność zdjęcia oraz poziom widocznych zakłóceń obrazu.
czyn karalny
W prawie dotyczącym nieletnich jest to czyn zabroniony przez przepisy prawa karnego, popełniony przez osobę w wieku określonym w tych przepisach.
czynnik ochronny
Element, który może zmniejszać ryzyko pogorszenia sytuacji lub pomagać osobie przetrwać kryzys. W opisywanym kontekście takim elementem jest kontakt z drugim człowiekiem.
czynnik ryzyka
Zdarzenie, warunek lub zjawisko zwiększające prawdopodobieństwo niekorzystnych skutków. W analizie stosunków międzynarodowych może wpływać na stabilność polityczną, bezpieczeństwo lub gospodarkę.