Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 1981-2070
Indeks alfabetyczny
A
63 haseł
abonament
Okresowa opłata za dostęp do usługi lub określonego zakresu treści, zwykle pobierana co miesiąc albo w innym ustalonym cyklu.
abordaż
Operacja wejścia na pokład statku przez uprawnione służby lub załogę innej jednostki, zwykle w celu kontroli, zatrzymania albo przejęcia statku.
absencja
Nieobecność zawodnika, który z określonego powodu nie może uczestniczyć w treningu lub meczu.
abstrakcja geometryczna
Nurt sztuki abstrakcyjnej wykorzystujący uproszczone formy, takie jak koła, kwadraty, pasy i inne układy o wyraźnej strukturze.
acre-foot
Jednostka objętości wody stosowana w USA. Jeden acre-foot to ilość wody pokrywająca akr powierzchni warstwą o głębokości jednej stopy, czyli około 1233 m³.
adaptacja
Proces stopniowego przystosowywania organizmu lub sposobu działania do nowych warunków, w tym do warunków panujących na orbicie.
adaptacja do zmian klimatu
Dostosowywanie infrastruktury, gospodarki i działań publicznych do obecnych lub przewidywanych skutków zmian klimatu, takich jak fale upałów, susze czy pożary.
adaptacja emocjonalna
Zmniejszanie reakcji emocjonalnej na bodziec, który pozostaje obecny, ale staje się przewidywalny.
adaptacja klimatyczna
Dostosowywanie ludzi, infrastruktury i gospodarki do obecnych lub przewidywanych skutków zmian klimatu.
adaptacyjne spusty
Adaptacyjne spusty to przyciski kontrolera, których opór może zmieniać się zależnie od sytuacji w grze. Dzięki temu naciśnięcie może sprawiać wrażenie wymagającego większej lub mniejszej siły.
adaptacyjne zawieszenie
Zawieszenie, które automatycznie dostosowuje charakterystykę pracy do warunków jazdy, prędkości lub wybranego trybu prowadzenia.
administracja
Zespół organów, urzędów i osób odpowiedzialnych za wykonywanie decyzji oraz prowadzenie bieżącej polityki państwa lub organizacji.
administracja federalna
Centralne władze państwa federalnego, których kompetencje obejmują cały kraj i określone dziedziny polityki publicznej.
adopcja
Proces upowszechniania się produktu, technologii lub rozwiązania wśród użytkowników, przedsiębiorstw albo całego rynku.
adopcja AI
Proces przyjmowania i wykorzystywania sztucznej inteligencji przez osoby, organizacje lub całe sektory gospodarki.
adrenoleukodystrofia sprzężona z chromosomem X
Rzadka choroba, której agresywną postacią dotyczącą mózgu jest cALD.
adres do doręczeń
Adres do doręczeń to wskazane miejsce, na które kieruje się korespondencję urzędową lub prawną. Może różnić się od adresu zamieszkania i adresu zameldowania.
adres portfela kryptowalutowego
Ciąg znaków używany do wskazania odbiorcy transferu kryptowaluty.
adres zameldowania
Adres zameldowania to adres, pod którym osoba jest zarejestrowana w związku z pobytem stałym lub czasowym. Nie musi być taki sam jak miejsce jej faktycznego pobytu.
adres zamieszkania
Adres zamieszkania to miejscowość lub adres, pod którym osoba faktycznie przebywa, zwykle z zamiarem stałego pobytu. Może różnić się od adresu zameldowania.
ads.txt i app-ads.txt
Publiczne pliki opisujące firmy uprawnione do sprzedaży reklam lub pozyskiwania danych z witryny, aplikacji albo urządzenia.
adversary-in-the-middle
AitM to atak, w którym napastnik pośredniczy w komunikacji użytkownika z prawdziwą usługą, aby przechwycić dane uwierzytelniające lub sesję.
adwokat
Prawnik wykonujący zawód polegający na udzielaniu pomocy prawnej, w tym sporządzaniu opinii i reprezentowaniu klientów przed sądami lub urzędami.
aerodynamika nadwozia
Właściwości kształtu nadwozia wpływające na sposób, w jaki powietrze opływa pojazd podczas jazdy.
aerozole
Drobne cząstki zawieszone w atmosferze, które mogą opadać na powierzchnię i wpływać na jej wygląd.
afiliant
Afiliant to podmiot powiązany organizacyjnie lub biznesowo z inną organizacją, lecz działający jako odrębna jednostka. Powiązanie może mieć różny zakres zależnie od przyjętej struktury.
afirmacja
Krótka, wspierająca formuła odnosząca się do własnych możliwości, przygotowania lub sposobu działania.
agenci AI
Agenci AI to moduły oparte na sztucznej inteligencji, które mogą wspierać wykonywanie zadań i przepływów pracy.
agencja prasowa
Organizacja, która zbiera, opracowuje i przekazuje informacje mediom oraz innym odbiorcom. Agencja półoficjalna może być powiązana z władzami, ale nie musi być formalnym organem państwowym.
agent AI
Program wykorzystujący sztuczną inteligencję do wykonywania określonych zadań lub realizowania celu, często z pewnym zakresem samodzielności.
agent jako usługa
Agent jako usługa to model, w którym dostawca udostępnia gotowych lub automatycznie tworzonych agentów do wykonywania określonych zadań. Użytkownik może opisać potrzebny proces bez samodzielnego budowania całego rozwiązania programistycznego.
agent programowy
Komponent programowy, który wykonuje określone zadania na podstawie danych, reguł lub poleceń. W systemach bezpieczeństwa może analizować zdarzenia, oceniać ryzyko i uruchamiać działania ochronne.
agenticzna sztuczna inteligencja
System sztucznej inteligencji zaprojektowany do samodzielnego planowania działań, korzystania z narzędzi i realizowania określonych celów przy ograniczonej liczbie bezpośrednich poleceń.
agentowe aplikacje zakupowe
Aplikacje wykorzystujące sztuczną inteligencję do samodzielnego wyszukiwania, porównywania i kupowania produktów zgodnie z preferencjami użytkownika.
agenturalne powiązania
Domniemane, ukryte relacje osoby lub organizacji z obcą służbą wywiadowczą, zwykle sugerujące współpracę, wpływ albo przekazywanie informacji.
agentyczna aplikacja społeczna
Aplikacja społecznościowa wykorzystująca sztuczną inteligencję do interpretowania poleceń użytkownika i wykonywania złożonych działań. Jej funkcje wykraczają poza proste wyświetlanie treści.
agentyczny
Określenie systemu AI, który nie tylko odpowiada na polecenia, lecz także samodzielnie proponuje działania lub je wykonuje na podstawie kontekstu użytkownika.
agentyczny asystent AI
System AI, który nie tylko odpowiada na pytania, lecz także planuje i wykonuje wieloetapowe zadania, korzystając z dostępnych narzędzi lub usług.
aglomeracja
Zespół miasta i powiązanych z nim funkcjonalnie obszarów, zwykle obejmujący także sąsiednie miejscowości. Powiązania dotyczą między innymi transportu, rynku pracy i usług.
agonista PPAR gamma
Substancja aktywująca receptor PPAR gamma. Leriglitazon został opisany jako selektywny agonista tego receptora.
agregacja informacji
Łączenie informacji pochodzących z wielu, często rozproszonych źródeł w jeden uporządkowany zbiór. Ułatwia to ich wyszukiwanie, porównywanie i dalszą analizę.
agregacja treści
Zbieranie i prezentowanie materiałów pochodzących z różnych źródeł lub kategorii w jednym miejscu.
agregator treści
Agregator treści to konto, serwis lub narzędzie, które zbiera i publikuje materiały pochodzące z wielu innych źródeł, często bez tworzenia ich od podstaw.
agregator wiadomości
Serwis lub aplikacja, która zbiera informacje z wielu źródeł i prezentuje je w jednym miejscu, często według określonych kryteriów.
agregatowy wskaźnik wzrostu zysków
Miara pokazująca łączną zmianę zysków grupy spółek względem porównywalnego okresu. W tym kontekście odnosi się do wspólnego wyniku firm wchodzących w skład analizowanego indeksu.
agresja
Działanie państwa polegające na bezprawnym użyciu siły przeciwko innemu państwu, jego terytorium lub niezależności politycznej. W języku publicznym termin bywa używany także szerzej, na określenie wrogich działań.
agresor
Państwo, organizacja lub inna strona, która rozpoczyna bezprawne użycie siły, zwłaszcza zbrojny atak przeciwko innej stronie.
air gap
Izolacja systemu lub sieci od zewnętrznych sieci, stosowana w celu ograniczenia możliwości zdalnego dostępu.
akademia nauk stosowanych
Rodzaj polskiej uczelni prowadzącej przede wszystkim kształcenie o profilu praktycznym, powiązane z potrzebami rynku pracy i praktyką zawodową.
akademicki inkubator przedsiębiorczości
Jednostka wspierająca zakładanie i rozwój przedsięwzięć związanych ze środowiskiem akademickim. Oferuje początkującym przedsiębiorcom między innymi zaplecze, doradztwo lub dostęp do infrastruktury.
akcelerator AI
Specjalizowany układ obliczeniowy używany do trenowania i uruchamiania modeli sztucznej inteligencji.
akcelerator korporacyjny
Program prowadzony lub wspierany przez dużą firmę, który pomaga startupom rozwijać produkty, testować rozwiązania i nawiązywać współpracę z przedsiębiorstwem.
akcelerator startupów
Program lub organizacja wspierająca młode firmy poprzez mentoring, zasoby i często finansowanie.
akcelerometr
Czujnik mierzący przyspieszenia i drgania. W procedurze Toyoty rejestruje reakcję silnika na uderzenie młotkiem.
akcesja
Formalny proces przystępowania państwa do organizacji międzynarodowej, takiej jak Unia Europejska. Obejmuje spełnienie określonych warunków oraz zawarcie odpowiednich uzgodnień.
akcja antyterrorystyczna
Działania służb prowadzone w odpowiedzi na poważne zagrożenie, którym mogą towarzyszyć krzyki, wybuchy i strzały.
akcja operacyjna
Skoordynowane działania organów ścigania służące rozpoznaniu sytuacji, ustaleniu miejsca pobytu osoby lub zebraniu informacji.
akcja poszukiwawcza
Zorganizowane działania służb mające na celu odnalezienie osoby zaginionej, poszkodowanej lub jej ciała na określonym obszarze.
akcja ratunkowa
Zorganizowane działania mające na celu odnalezienie, zabezpieczenie i udzielenie pomocy osobom poszkodowanym lub zagrożonym, na przykład po wypadku.
akcja serwisowa
Działanie producenta lub serwisu mające usunąć wykrytą wadę albo poprawić bezpieczeństwo lub działanie określonych pojazdów.
akcje notowane
Akcje dopuszczone do obrotu na rynku publicznym, na którym ich kupno i sprzedaż odbywają się według określonych zasad. Ich cena może zmieniać się w zależności od popytu i podaży.
akcje uprzywilejowane
Akcje, którym przyznano szczególne prawa w porównaniu z akcjami zwykłymi, na przykład w zakresie głosu, dywidendy lub pierwszeństwa przy określonych rozliczeniach. Zakres tych praw określają przepisy i dokumenty spółki.
akcje zwykłe na okaziciela
Akcje, których uprawniony nie jest wskazany imiennie w samej akcji, a prawa z nich są związane z posiadaniem lub odpowiednim zapisem. W artykule powstały w wyniku konwersji akcji imiennych serii J.
Z
27 haseł
Zespół bolesnego pęcherza (IC/BPS)
Przewlekły stan związany z bólem, uciskiem lub dyskomfortem w okolicy pęcherza i miednicy, często z naglącą albo częstą potrzebą oddawania moczu.
Zespół sercowo-nerkowo-metaboliczny
Model opisujący powiązane czynniki ryzyka dotyczące masy ciała, metabolizmu, nerek i układu sercowo-naczyniowego.
Zespół sztywnego człowieka
Rzadkie autoimmunologiczne zaburzenie neurologiczne powodujące postępującą sztywność mięśni i bolesne skurcze.
Zespół uwalniania cytokin
Reakcja związana z aktywacją układu odpornościowego i uwalnianiem cytokin, która może mieć różne nasilenie.
Zespół wielogruczołowy metaboliczno-jajnikowy
PMOS to nazwa stanu wcześniej określanego jako PCOS. Obejmuje zaburzenia hormonalne, metaboliczne i związane z funkcjonowaniem jajników.
Zewnętrzni ewaluatorzy
Niezależni specjaliści lub zespoły, które oceniają bezpieczeństwo i praktyki związane z rozwojem modeli AI.
Zgoda środowiskowa
Decyzja administracyjna pozwalająca na realizację inwestycji po ocenie jej potencjalnego wpływu na środowisko.
Zgromadzenie Ogólne ONZ
Najważniejszy organ deliberacyjny Organizacji Narodów Zjednoczonych, w którym reprezentowane są wszystkie państwa członkowskie.
Zielony Ład
Określenie europejskich strategii i działań mających prowadzić do ograniczenia emisji oraz przekształcenia gospodarki w bardziej przyjazną środowisku.
Zintegrowana grafika
Układ graficzny umieszczony w procesorze, który może obsługiwać podstawowe wyświetlanie obrazu bez osobnej karty graficznej.
Zjawiska złożone
Ekstremalne zdarzenia, w których kilka czynników pogodowych lub środowiskowych występuje jednocześnie i wzajemnie zwiększa zagrożenie.
Zlewnia
Zlewnia to obszar, z którego wody powierzchniowe spływają do wspólnego ujścia, takiego jak rzeka, jezioro lub morze. Jej granice wyznacza ukształtowanie terenu.
Zmiana netto
Różnica między poziomem cechy na początku i na końcu analizowanego okresu, bez uwzględniania zmian pośrednich.
Zmiana skumulowana
Suma wszystkich wzrostów i spadków cechy w kolejnych etapach życia, także wtedy, gdy końcowy poziom jest podobny do początkowego.
Zmienna środowiskowa
Wartość przechowywana przez system lub aplikację poza głównym kodem programu. Często zawiera ustawienia, dane dostępowe albo klucze usług.
Zmienność implikowana
Zmienność implikowana pokazuje, jak duże wahania kursu są uwzględnione w cenach opcji. Wyższa wartość zwykle oznacza droższe opcje.
Zmienność rytmu zatokowego
HRV opisuje różnice w odstępach między kolejnymi uderzeniami serca. Dane te są wykorzystywane do oceny obciążenia organizmu i regeneracji.
Zmęczenie kinem superbohaterskim
Określenie używane do opisu spadku zainteresowania części widowni kolejnymi filmami superbohaterskimi i powtarzalnością ich schematów.
Znacznik PIT
Znacznik PIT to niewielki pasywny układ elektroniczny wszczepiany rybie w celu rejestrowania jej przejścia przez specjalny czytnik.
Znak towarowy
Oznaczenie, takie jak nazwa gry, które firma może zgłosić do ochrony prawnej w określonych klasach towarów lub usług.
Zobowiązania sojusznicze
Obowiązki państwa wynikające z członkostwa w sojuszu wojskowym, w tym utrzymywanie odpowiednich zdolności obronnych.
Zone of Exclusion
Fragment orbity, którego satelity przekaźnikowe nie mogą bezpośrednio obsłużyć bez dodatkowej stacji naziemnej.
Zwierzę synantropijne
Zwierzę korzystające z obecności człowieka, ale niebędące przez niego udomowione.
Zwiększone dopłaty do planów ACA
Dodatkowe wsparcie finansowe obniżające koszt wybranych planów ubezpieczeniowych oferowanych w ramach ACA.
Zwolnienia grupowe
Redukcja zatrudnienia obejmująca większą liczbę pracowników w określonym czasie, przeprowadzana według zasad przewidzianych w przepisach prawa pracy.
Zwolnienie za kaucją
Czasowe opuszczenie aresztu przez podejrzanego na warunkach określonych przez organy ścigania lub sąd.
Zwyrodnienie czołowo-skroniowe
Postępująca choroba neurodegeneracyjna obejmująca obszary mózgu związane między innymi z zachowaniem, mową i funkcjami wykonawczymi.