Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 5882
- Widoczny zakres
- 1981-2070
Indeks alfabetyczny
D
90 haseł
desant
Działanie polegające na przerzuceniu żołnierzy i sprzętu na obszar kontrolowany lub zagrożony przez przeciwnika, zwykle drogą powietrzną albo morską.
deserializacja niezaufanych danych
Proces odtwarzania obiektów lub struktur programu na podstawie danych wejściowych. Jeśli dane nie są zaufane i nie są odpowiednio kontrolowane, błędna deserializacja może prowadzić do wykonania niepożądanych działań.
desktop
Określenie wersji programu lub usługi przeznaczonej do używania na komputerze stacjonarnym albo laptopie, zwykle z pełnowymiarowym interfejsem.
destabilizacja
Destabilizacja to proces osłabiania politycznej, społecznej, gospodarczej lub bezpieczeństwa stabilności państwa, regionu albo instytucji.
destylacja modeli
Technika tworzenia mniejszego lub prostszego modelu na podstawie wyników modelu bardziej zaawansowanego. Może służyć legalnemu rozwojowi technologii, ale także próbom odtworzenia chronionych możliwości.
destylacja modelu
Metoda tworzenia mniejszego modelu, który uczy się na podstawie zachowania większego modelu, zwykle w celu zmniejszenia kosztu i przyspieszenia działania.
detekcja sygnałów
Wykrywanie wzorców lub zmian w danych, które mogą wskazywać na istotne wydarzenie albo wzrost zainteresowania tematem.
detencja imigracyjna
Administracyjne pozbawienie wolności osoby w związku z procedurą migracyjną lub planowanym powrotem, a nie karą za przestępstwo.
determinacja płci zależna od temperatury
Mechanizm, w którym temperatura inkubacji jaj wpływa na to, jaka płeć rozwinie się u potomstwa. Występuje między innymi u części gadów.
deterministyczny plan rozmowy
Z góry ustalony sposób prowadzenia rozmowy, w którym określone wejście prowadzi do przewidywalnej odpowiedzi lub kolejnego kroku. System nie tworzy wtedy całej rozmowy swobodnie.
detonacja
Gwałtowne zainicjowanie wybuchu materiału lub urządzenia wybuchowego, prowadzące do szybkiego uwolnienia energii.
deweloper oprogramowania
Osoba, która tworzy, testuje i rozwija oprogramowanie, na przykład aplikacje lub systemy. W kontekście artykułu korzysta z narzędzi i technologii udostępnianych przez Apple.
dezinformacja
Celowe rozpowszechnianie fałszywych lub wprowadzających w błąd informacji, aby wpłynąć na opinie, decyzje albo zachowania odbiorców.
dezinwestycja
Sprzedaż lub wycofanie się z inwestycji, aktywów albo części działalności. Może służyć pozyskaniu kapitału, ograniczeniu ryzyka lub skupieniu się na kluczowych obszarach.
diagnostyka laboratoryjna
Badania wykonywane na materiale biologicznym, takim jak krew, w celu uzyskania informacji pomocnych w ocenie stanu zdrowia.
diagnostyka obrazowa
Dziedzina diagnostyki medycznej wykorzystująca obrazy uzyskiwane między innymi za pomocą tomografii, rezonansu magnetycznego, ultrasonografii lub badań rentgenowskich. Obrazy służą do wykrywania i oceny zmian chorobowych.
dialog dyplomatyczny
Oficjalne rozmowy przedstawicieli państw lub organizacji międzynarodowych służące wymianie stanowisk i poszukiwaniu porozumienia.
dialog z dostawcami
Przygotowawczy etap rozmów z potencjalnymi dostawcami technologii lub wykonawcami przed podjęciem ostatecznej decyzji o wyborze rozwiązania i partnera. Służy rozpoznaniu ofert oraz warunków współpracy.
diaspora
Diaspora to społeczność osób pochodzących z określonego kraju lub narodu, która mieszka poza jego obecnym terytorium, lecz zachowuje z nim więzi kulturowe, rodzinne lub społeczne.
die
Die to pojedyncza matryca krzemowa zawierająca układy elektroniczne, na przykład rdzenie procesora lub grafiki. Kilka die może zostać połączonych w jeden większy układ scalony.
dieta ketogeniczna
Sposób odżywiania charakteryzujący się bardzo małą zawartością węglowodanów i większym udziałem tłuszczu w diecie.
digitalizacja dokumentów
Proces przekształcania dokumentów papierowych lub innych materiałów analogowych do postaci cyfrowej. Ułatwia ich przechowywanie, wyszukiwanie, udostępnianie i dalsze przetwarzanie.
directory traversal
Typ podatności, który może pozwolić na uzyskanie dostępu do plików poza dozwolonym katalogiem.
disclaimer
Zastrzeżenie informujące użytkownika o charakterze, ograniczeniach lub braku określonej odpowiedzialności związanej z treścią lub usługą.
discoverability
Łatwość, z jaką użytkownicy mogą odnaleźć treść, funkcję lub zapisane wydarzenie w usłudze cyfrowej. Wysoka discoverability zwiększa szansę, że materiały dotrą także do osób, które nie uczestniczyły w nich na żywo.
disengagement
Zdarzenie, w którym system autonomicznej jazdy przestaje skutecznie wykonywać zadanie, a kierowca-zapas musi przejąć kontrolę nad pojazdem. Termin był używany w raportach dotyczących działania takich systemów.
dobra kultury
Dobra kultury to materialne lub niematerialne elementy mające wartość historyczną, artystyczną, naukową albo społeczną dla określonej wspólnoty lub szerszego społeczeństwa.
dobra podstawowe
Produkty i usługi niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb, takie jak żywność, energia lub środki higieniczne.
dobro publiczne
Ogólny interes społeczeństwa lub państwa, przeciwstawiany interesowi pojedynczej osoby albo grupy.
dobrostan zwierząt
Dobrostan zwierząt to ich stan fizyczny i psychiczny, zależny między innymi od warunków życia, zdrowia, żywienia oraz możliwości realizowania naturalnych zachowań.
dobrowolny program odejścia
Program pracodawcy, w ramach którego wybrani pracownicy mogą dobrowolnie zakończyć zatrudnienie w zamian za ustalony pakiet świadczeń lub wypłatę.
dobór algorytmiczny
Automatyczne wybieranie treści przez oprogramowanie na podstawie określonych reguł i danych, takich jak historia oglądania użytkownika.
dobór kwotowy
Sposób tworzenia próby badawczej tak, aby odzwierciedlała wybrane cechy populacji.
dobór naturalny
Proces ewolucyjny, w którym dziedziczne cechy wpływające na przeżycie lub rozmnażanie zmieniają częstość występowania w populacji.
dochodzenie
Dochodzenie to uporządkowane postępowanie mające na celu ustalenie faktów, okoliczności i możliwej przyczyny określonego zdarzenia.
dochodzenie dziennikarskie
Długotrwały proces zbierania, sprawdzania i analizowania informacji przez dziennikarzy w celu wyjaśnienia istotnej sprawy. Nie jest formalnym postępowaniem prowadzonym przez organy ścigania.
dochód zewnętrzny
Pieniądze uzyskiwane przez urzędnika z działalności poza pełnionym stanowiskiem. W przypadku wysokich rangą urzędników federalnych ich przyjmowanie może podlegać szczególnym ograniczeniom.
docisk aerodynamiczny
Siła wytwarzana przez elementy nadwozia, która poprawia przyczepność samochodu przy dużych prędkościach.
dofinansowanie
Dofinansowanie to pokrycie części kosztu określonego zakupu lub działania ze środków publicznych albo innego podmiotu, dzięki czemu beneficjent ponosi niższy wydatek.
dokapitalizowanie
Zwiększenie kapitału podmiotu przez dostarczenie mu dodatkowych środków lub innych wkładów. Dokapitalizowanie może służyć między innymi finansowaniu działalności albo spłacie zobowiązań.
doktryna operacyjna
Doktryna operacyjna to zbiór zasad określających, jak siły zbrojne planują i prowadzą działania. Łączy założenia strategiczne z praktycznymi sposobami wykorzystania wojsk i ich wyposażenia.
doktryna wojskowa
Zbiór założeń i zasad określających, jak państwo lub jego siły zbrojne rozumieją zagrożenia oraz planują organizację i użycie wojska.
dokument podróży
Dokument potwierdzający tożsamość i uprawniający do przekraczania granic, wydany przez państwo lub uprawnioną organizację.
dokumentacja
Zbiór zapisów opisujących przyczyny, przebieg i okoliczności podjętych działań, sporządzany w celu ich późniejszego wyjaśnienia i kontroli.
dokumentacja medyczna
Dokumentacja medyczna to zbiór zapisów dotyczących stanu zdrowia pacjenta, rozpoznania, leczenia i udzielonych świadczeń. Może być prowadzona w formie papierowej lub elektronicznej.
dokumentacja transakcyjna
Zbiór umów i innych dokumentów określających warunki transakcji, prawa i obowiązki stron oraz zasady jej przeprowadzenia.
dolina śmierci
Okres rozwoju przedsięwzięcia, w którym technologia została już sprawdzona, lecz projekt nie ma jeszcze wystarczających środków na komercjalizację i zwiększenie skali.
dominacja rynkowa
Dominacja rynkowa to pozycja przedsiębiorstwa, która pozwala mu w znacznym stopniu działać niezależnie od konkurentów, kontrahentów lub konsumentów.
domniemanie niewinności
Zasada, zgodnie z którą osobę uważa się za niewinną, dopóki jej wina nie zostanie prawomocnie stwierdzona przez sąd. Ciężar udowodnienia winy spoczywa na oskarżeniu.
domyślny model
Domyślny model to wariant wybierany automatycznie przez usługę, gdy użytkownik nie wskaże innego modelu.
dopuszczalność dowodów
Ocena, czy określony materiał może zostać przedstawiony i wykorzystany przez sąd w postępowaniu. Zależy między innymi od jego legalności, znaczenia dla sprawy i wiarygodności.
dopuszczenie do orzekania
Formalne umożliwienie sędziemu wykonywania kompetencji orzeczniczych po spełnieniu wymaganych warunków prawnych i organizacyjnych.
dorzecze
Obszar, z którego wody powierzchniowe spływają do jednej rzeki głównej i jej dopływów.
dostawca chmury
Firma oferująca przez internet zasoby i usługi informatyczne, takie jak serwery, przestrzeń na dane, bazy danych lub narzędzia programistyczne.
dostawca internetu
Podmiot zapewniający użytkownikom dostęp do internetu, zwykle za pośrednictwem własnej albo wynajmowanej infrastruktury telekomunikacyjnej.
dostawca usług kryptoaktywów
Podmiot zawodowo świadczący usługi związane z kryptoaktywami, takie jak ich przechowywanie, wymiana lub pośrednictwo w obrocie. Działalność takich podmiotów podlega wymogom regulacyjnym.
dostrajanie agentów
Dostosowywanie konfiguracji, instrukcji, połączeń z narzędziami lub sposobu działania agentów do wymagań konkretnego zadania i środowiska.
dostęp do informacji publicznej
Procedura pozwalająca uzyskać od instytucji publicznych informacje dotyczące ich działań i wydatków.
dostęp tylko do odczytu
Uprawnienie pozwalające przeglądać dane bez możliwości ich modyfikowania, usuwania lub dodawania.
dostęp wyjątkowy do leku
Indywidualna możliwość otrzymania leku poza jego zwykłą dostępnością.
dostępność
W projektowaniu aplikacji i gier dostępność oznacza dostosowanie produktu do potrzeb osób o różnych możliwościach wzrokowych, słuchowych, ruchowych lub poznawczych.
dostępność mieszkań
Stopień, w jakim gospodarstwa domowe mogą znaleźć i sfinansować mieszkanie odpowiadające ich potrzebom oraz możliwościom ekonomicznym.
dotacja
Bezzwrotne środki finansowe przyznane przez państwo lub inną instytucję na określony cel, zwykle pod warunkiem spełnienia ustalonych wymagań i rozliczenia wydatków.
dotacja unijna
Środki finansowe pochodzące z funduszy Unii Europejskiej, przyznawane na określony projekt lub cel na warunkach ustalonych w przepisach i dokumentacji konkursowej.
doubleheader
W baseballu zestaw dwóch meczów rozgrywanych przez te same drużyny tego samego dnia lub w ramach jednego bloku programowego.
downsizing
Zmniejszanie skali działalności organizacji, często przez redukcję zatrudnienia lub ograniczenie zakresu operacji.
dowód
Dowód to informacja, dokument, rzecz lub wypowiedź wykorzystywana do ustalenia faktów istotnych dla postępowania. Jego znaczenie ocenia organ prowadzący sprawę.
dowód kryptograficzny
Informacja zabezpieczona mechanizmami kryptograficznymi, której autentyczność i spójność można sprawdzić.
dozwolony użytek
Amerykańska doktryna prawa autorskiego, która w określonych sytuacjach pozwala korzystać z chronionych utworów bez zgody właściciela praw.
dozór kuratorski
Środek probacyjny polegający na kontrolowaniu zachowania osoby przez kuratora sądowego oraz wspieraniu jej w przestrzeganiu obowiązków nałożonych przez sąd.
doświadczenie użytkownika
Doświadczenie użytkownika to ogół wrażeń, ocen i odczuć towarzyszących korzystaniu z aplikacji, gry lub innego produktu cyfrowego.
dożywocie
Kara pozbawienia wolności odbywana co do zasady przez resztę życia skazanego. Przepisy mogą przewidywać możliwość ubiegania się o zwolnienie po określonym czasie.
draft NFL
Procedura, w której kluby NFL wybierają zawodników mogących rozpocząć profesjonalną karierę w lidze. Kolejność wyboru jest uporządkowana według ustalonych zasad.
dramaturgia
Sposób budowania przebiegu opowieści, obejmujący układ wydarzeń, napięcie, konflikty i tempo narracji.
drift
Dyscyplina sportów motorowych polegająca na kontrolowanym wprowadzaniu samochodu w poślizg i utrzymywaniu go na wyznaczonej trasie.
drive-thru
Forma obsługi, w której klient składa i odbiera zamówienie bez wysiadania z pojazdu, korzystając z wyznaczonego pasa oraz okienka obsługi.
droga ekspresowa
Droga przeznaczona wyłącznie dla ruchu pojazdów samochodowych, z ograniczonym dostępem i szczególnymi zasadami organizacji ruchu.
droga krajowa
Kategoria dróg publicznych o znaczeniu ogólnokrajowym, służących między innymi połączeniom między dużymi miastami oraz ważnym przejściom granicznym.
dron
Dron to bezzałogowy statek powietrzny sterowany zdalnie albo działający częściowo autonomicznie. W zastosowaniach wojskowych może służyć do rozpoznania, naprowadzania lub ataku.
dron morski
Bezzałogowy pojazd przeznaczony do działania na powierzchni morza lub pod wodą, sterowany zdalnie albo autonomicznie.
dron odrzutowy
Bezzałogowy statek powietrzny napędzany silnikiem odrzutowym. Tego typu konstrukcje mogą osiągać większą prędkość niż drony napędzane śmigłami.
dropper
Składnik złośliwego oprogramowania, którego zadaniem jest dostarczenie, zapisanie lub uruchomienie kolejnych plików albo ładunków na zaatakowanym urządzeniu.
druga fermentacja
Etap produkcji szampana, podczas którego powstają charakterystyczne bąbelki.
druga tura
Druga tura to ponowne głosowanie między kandydatami, którzy uzyskali najlepsze wyniki w pierwszej turze, gdy żaden z nich nie zdobył wymaganej większości.
drugi próg podatkowy
Granica dochodu w skali podatkowej, po której przekroczeniu nadwyżka dochodu jest opodatkowana wyższą stawką PIT. Nie oznacza to objęcia całego dochodu wyższą stawką.
drugie życie baterii
Ponowne wykorzystanie używanych baterii, zwłaszcza po zakończeniu ich opłacalnej pracy w pojeździe, w innym zastosowaniu, takim jak magazynowanie energii.
druk 3D
Metoda wytwarzania przedmiotów przez nakładanie kolejnych warstw materiału zgodnie z cyfrowym projektem.
drzewko dialogowe
Struktura rozmowy złożona z wcześniej zaplanowanych ścieżek i odpowiedzi. System wybiera kolejną gałąź na podstawie rozpoznanego pytania lub sytuacji.
drzewko umiejętności
System rozwoju postaci lub wyposażenia, w którym kolejne zdolności odblokowuje się w określonej strukturze zależności.
drzewo perków
Hierarchiczny system rozwoju, w którym odblokowywanie kolejnych ulepszeń odbywa się według określonych zależności. Perki mogą zwiększać statystyki jednostek, skracać czasy działań albo dodawać nowe możliwości.