Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 3872
- Widoczny zakres
- 2071-2160
Indeks alfabetyczny
O
53 haseł
opłata za wcześniejsze rozwiązanie
Należność przewidziana w umowie za zakończenie jej przed upływem uzgodnionego okresu. Jej wysokość i sposób rozliczenia powinny wynikać z warunków umowy.
opłaty nadzorcze
Opłaty pobierane od podmiotów podlegających nadzorowi, przeznaczone na finansowanie działań organu nadzorczego.
orbita
Tor ruchu obiektu wokół ciała niebieskiego, utrzymywany głównie dzięki działaniu grawitacji.
orbita Ziemi
Tor ruchu obiektu wokół Ziemi wyznaczany przede wszystkim przez jej przyciąganie grawitacyjne.
orbitalna chmura obliczeniowa
Orbitalna chmura obliczeniowa to infrastruktura obliczeniowa umieszczona na satelitach lub innych urządzeniach działających na orbicie, udostępniająca zasoby do przetwarzania danych.
ordynacja wyborcza
Zespół przepisów regulujących organizację wyborów, sposób uzyskiwania mandatów oraz wybrane zasady ich trwania i wygaśnięcia.
organ administracyjny
Podmiot wykonujący zadania administracji publicznej i uprawniony do podejmowania działań lub wydawania rozstrzygnięć na podstawie prawa.
organizacja humanitarna
Organizacja niosąca pomoc osobom dotkniętym kryzysami, konfliktami, katastrofami lub innymi trudnymi warunkami życia.
organizacja lobbingowa
Podmiot, który reprezentuje interesy określonej grupy i próbuje wpływać na decyzje organów publicznych. Może przedstawiać stanowiska, analizy lub propozycje zmian prawa.
organizacja non profit
Organizacja non profit działa przede wszystkim dla określonego celu społecznego, kulturalnego lub publicznego, a nie dla wypłacania zysku właścicielom.
organizacja ruchu
Sposób ustalenia zasad i warunków poruszania się po drodze, obejmujący między innymi oznakowanie, sygnalizację i wyznaczenie pasów ruchu.
organizacja terrorystyczna
Zorganizowana grupa, której przypisuje się stosowanie lub planowanie przemocy w celu wywołania zastraszenia i osiągnięcia celów politycznych, ideologicznych lub religijnych.
organizacja turystyczna
Instytucja lub zrzeszenie zajmujące się wspieraniem, promocją albo koordynacją rozwoju turystyki na określonym obszarze.
organy centralne
Najważniejsze instytucje władzy państwowej działające na poziomie całego państwa, a nie wyłącznie na poziomie regionalnym lub lokalnym.
organy wyborcze
Instytucje odpowiedzialne za przygotowanie, przeprowadzenie i kontrolowanie wyborów. Mogą między innymi rejestrować kandydatów, nadzorować głosowanie i ogłaszać wyniki.
organy ścigania
Instytucje publiczne uprawnione do wykrywania przestępstw, prowadzenia lub nadzorowania postępowań oraz ścigania ich sprawców.
orkiestracja
Automatyczne zarządzanie cyklem życia wielu kontenerów lub usług, w tym ich uruchamianiem, łączeniem i skalowaniem.
orkiestracja procesów IT
Koordynowanie wielu zadań, systemów lub usług informatycznych tak, aby realizowały określony proces w ustalonej kolejności.
orkiestracja zadań inferencyjnych
Automatyczne koordynowanie wykonywania zadań inferencyjnych oraz przydzielania im odpowiednich zasobów obliczeniowych.
orzeczenie
Orzeczenie to formalne rozstrzygnięcie sądu lub innego uprawnionego organu w konkretnej sprawie. Określa ono wynik postępowania i może wywoływać skutki prawne dla jego adresatów.
orzecznictwo
Ogół orzeczeń sądowych oraz ukształtowanych na ich podstawie sposobów rozumienia i stosowania prawa w określonych sprawach.
orzekanie
Formalne rozstrzyganie spraw przez uprawniony sąd lub inny organ na podstawie prawa i ustalonego postępowania.
osiadanie terenu
Obniżanie się powierzchni terenu wywołane zmianami objętości lub ułożenia materiału pod powierzchnią. W obszarach intensywnego pompowania wód podziemnych może wynikać z zagęszczania osadów.
oskarżony
W polskim postępowaniu karnym oskarżony to osoba, przeciwko której wniesiono do sądu oskarżenie. Samo użycie tego określenia w relacji medialnej nie przesądza o winie.
oskarżyciel posiłkowy
Pokrzywdzony, który w postępowaniu karnym występuje obok prokuratora i wspiera oskarżenie. Może przedstawiać stanowisko, składać wnioski i uczestniczyć w czynnościach procesowych.
osnowa
Ciągła faza materiału kompozytowego, w której rozmieszczone są elementy wzmacniające, takie jak włókna. Wiąże te elementy, nadaje wyrobowi kształt i pomaga przenosić obciążenia.
osoba fizyczna
Człowiek jako podmiot praw i obowiązków, w odróżnieniu od jednostki organizacyjnej posiadającej osobowość prawną.
osoba nieletnia
Osoba, która nie osiągnęła pełnoletności lub której sytuacja prawna podlega szczególnym regulacjom ze względu na wiek.
osoba o ograniczonej mobilności
Osoba, której poruszanie się jest utrudnione lub wymaga dodatkowej pomocy, na przykład z powodu wieku, niepełnosprawności, choroby albo czasowego urazu.
osoba podejrzana
Osoba, wobec której istnieje podejrzenie popełnienia przestępstwa, ale której nie przedstawiono formalnie zarzutów. Jest to status odmienny od statusu podejrzanego.
osoba pokrzywdzona
Określenie osoby, która poniosła krzywdę lub szkodę w związku z określonym zdarzeniem. W kontekście prawnym może również oznaczać osobę mającą formalny status procesowy, zależnie od sprawy.
osoba poszukiwana
Osoba, której miejsce pobytu ustalają uprawnione służby w związku z potrzebą wykonania czynności przewidzianych prawem, takich jak zatrzymanie lub doprowadzenie.
osoba prawna
Jednostka organizacyjna, której przepisy przyznają osobowość prawną, dzięki czemu może mieć własne prawa i obowiązki.
osoba wewnętrznie przesiedlona
Osoba zmuszona do opuszczenia domu z powodu konfliktu, przemocy lub katastrofy, ale pozostająca w granicach własnego kraju.
osobnik
Osobnik to pojedynczy przedstawiciel określonego gatunku, populacji lub innej grupy organizmów.
osoby w wieku produkcyjnym
Osoby należące do grupy wieku uznawanej w danym systemie statystycznym za typową dla aktywności zawodowej.
ostrzeżenie meteorologiczne pierwszego stopnia
Oficjalny komunikat o prognozowanym niebezpiecznym zjawisku pogodowym o poziomie zagrożenia oznaczonym jako pierwszy stopień.
osuwisko
Gwałtowne lub stopniowe przemieszczenie mas ziemi, skał albo zwietrzeliny po stoku pod wpływem grawitacji. Może niszczyć obiekty i zagrażać ludziom.
oszustwo na dużą skalę
Określenie podejrzenia oszustwa dotyczącego znacznej wartości, rozmiaru lub liczby działań, ocenianego w ramach postępowania karnego.
oszustwo reklamowe
Praktyki polegające na sztucznym generowaniu wyświetleń, kliknięć lub innych zdarzeń reklamowych w celu wyłudzenia wynagrodzenia albo zafałszowania wyników kampanii.
oszustwo tożsamości
Przestępne wykorzystanie cudzych danych lub tożsamości w celu wprowadzenia w błąd, uzyskania korzyści albo wykonania czynności w imieniu innej osoby.
osłona termiczna
Element pojazdu kosmicznego chroniący jego konstrukcję przed bardzo wysoką temperaturą podczas przejścia przez atmosferę.
otulina
Otulina to obszar przylegający lub położony w pobliżu obszaru chronionego, wyznaczony w celu ograniczania zagrożeń zewnętrznych dla jego przyrody.
otwarcie weekendowe
Wpływy ze sprzedaży biletów osiągnięte przez film w pierwszych dniach jego obecności w kinach, zazwyczaj podczas pierwszego weekendu.
otwarte wagi
Parametry wytrenowanego modelu AI udostępnione publicznie, zwykle do pobrania i wykorzystania. Ich dostępność nie musi oznaczać udostępnienia kodu źródłowego ani danych treningowych.
otwarty model wagowy
Model AI, którego wytrenowane wagi są publicznie udostępnione, co pozwala innym podmiotom na jego uruchamianie lub dalsze dostosowywanie.
outsourcing procesów biznesowych
Model organizacji pracy, w którym przedsiębiorstwo powierza zewnętrznej firmie wykonywanie wybranych procesów biznesowych, na przykład obsługi klienta, księgowości lub przetwarzania danych.
over
Over to seria sześciu prawidłowych dostaw piłki wykonanych przez jednego bowlera. Liczba overów określa limit części meczu, w której jedna drużyna odbija piłkę.
oznakowanie pochodzenia produktów
Informacja wskazująca kraj lub inne miejsce pochodzenia produktu. Jej celem jest umożliwienie konsumentowi poznania źródła żywności przed zakupem lub spożyciem.
ośrodek analityczny
Instytucja lub zespół prowadzący badania i przygotowujący analizy dotyczące określonych problemów, często publicznych, gospodarczych lub międzynarodowych.
oświadczenia przyszłościowe
Informacje dotyczące przewidywanych przyszłych wyników, zdarzeń lub planów organizacji. Opierają się na założeniach i nie stanowią gwarancji, że zapowiadane rezultaty zostaną osiągnięte.
oświadczenie
Oświadczenie to formalne przedstawienie przez osobę określonych informacji, faktów lub stanowiska. W zależności od przepisów może wywoływać skutki prawne, a podanie nieprawdy może wiązać się z odpowiedzialnością.
oświadczenie woli
Świadome zachowanie osoby, którym wyraża ona zamiar wywołania określonych skutków prawnych, na przykład zawarcia umowy lub udzielenia zgody.
P
37 haseł
pakiet odchodnego
Zestaw pieniędzy i innych świadczeń oferowanych pracownikowi w związku z dobrowolnym odejściem z pracy.
pakiet większościowy
Zestaw udziałów lub akcji zapewniający większość głosów albo możliwość sprawowania decydującego wpływu na funkcjonowanie podmiotu.
pakowanie układu scalonego
Etap przygotowania układu po wytworzeniu krzemu, obejmujący jego mocowanie, zasilanie, chłodzenie oraz wykonanie połączeń elektrycznych i danych.
pakt o nieagresji
Umowa między państwami, w której zobowiązują się one do niepodejmowania wobec siebie agresji lub użycia siły. Jej zakres zależy od treści i warunków porozumienia.
paliwa kopalne
Naturalne surowce energetyczne, takie jak węgiel, ropa naftowa i gaz ziemny, powstałe z przekształconych szczątków organizmów. Ich spalanie powoduje emisję gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń.
paliwa syntetyczne
Paliwa wytwarzane przemysłowo w procesach chemicznych, a nie bezpośrednio pozyskiwane z naturalnych złóż ropy, gazu lub węgla.
paliwo TRISO
Paliwo TRISO to paliwo jądrowe w postaci ziaren pokrytych wieloma warstwami materiałów węglowych i ceramicznych. Powłoki mają ograniczać uwalnianie produktów rozszczepienia podczas pracy reaktora.
paliwo kriogeniczne
Paliwo przechowywane i wykorzystywane w bardzo niskiej temperaturze, często w postaci skroplonego gazu.
paliwo lotnicze
Paliwo przeznaczone do napędu silników statków powietrznych. W lotnictwie cywilnym najczęściej stosuje się paliwo oparte na nafcie lotniczej.
paliwo rakietowe
Materiał napędowy wykorzystywany w silnikach rakietowych do wytwarzania ciągu. Może występować w postaci stałej lub ciekłej.
pamięć KV
Mechanizm przechowujący wybrane pośrednie wyniki obliczeń modelu językowego, aby nie obliczać ich ponownie przy generowaniu kolejnych tokenów.
pamięć RAM
Rodzaj pamięci komputera służącej do tymczasowego przechowywania danych i instrukcji używanych przez uruchomione programy.
pamięć historyczna
Sposób, w jaki społeczeństwo lub wspólnota zachowuje, interpretuje i przekazuje wiedzę oraz wyobrażenia o przeszłości. Obejmuje między innymi miejsca pamięci, obchody, edukację i narracje publiczne.
pamięć masowa
Komponent służący do trwałego przechowywania systemu operacyjnego, programów i plików, także po wyłączeniu urządzenia.
pamięć mięśniowa
Nawyk wykonywania określonych ruchów bez świadomego przypominania sobie każdego kroku. W grach zręcznościowych ułatwia szybkie reagowanie na sytuację.
pamięć podręczna przeglądarki
Lokalna pamięć, w której przeglądarka przechowuje kopie części zasobów stron.
pamięć przestrzenna
Zdolność modelu do zachowania informacji o układzie otoczenia i ciągłości przestrzeni podczas tworzenia kolejnych elementów lub widoków świata.
pamięć zunifikowana
Model organizacji pamięci, w którym różne jednostki układu, takie jak CPU i GPU, korzystają ze wspólnej puli pamięci. Ogranicza to potrzebę kopiowania danych między oddzielnymi obszarami pamięci.
pancerna grupa bojowa
Zgrupowanie wojsk skupione wokół jednostek pancernych, uzupełnione o pododdziały i środki wsparcia potrzebne do prowadzenia działań.
panel analityczny
Część systemu prezentująca dane, wykresy i wskaźniki służące do monitorowania wyników lub aktywności.
panel konwersacyjny
Element interfejsu, w którym użytkownik prowadzi wieloetapową rozmowę z systemem odpowiadającym na pytania i polecenia.
panel toksykologiczny
Zestaw badań laboratoryjnych służących wykrywaniu i oznaczaniu wielu substancji chemicznych, w tym alkoholu, leków lub substancji psychoaktywnych, w pobranym materiale biologicznym.
panel wyświetlacza
Panel wyświetlacza to moduł urządzenia odpowiedzialny za prezentowanie obrazu. Jego właściwości wpływają między innymi na rozdzielczość, jasność i odwzorowanie kolorów.
panelista
Uczestnik panelu dyskusyjnego lub programu, który przedstawia opinie, komentuje tematy i bierze udział w rozmowie.
panorama
Panorama to szeroki obraz przedstawiający rozległy widok, często obejmujący dużą część przestrzeni lub miasta.
paraliż decyzyjny
Stan, w którym organizacja nie podejmuje decyzji albo nie potrafi skutecznie ich wdrażać. Utrudnia to bieżące działanie i reagowanie na problemy.
parasol korporacyjny
Wspólne ramy organizacyjne lub zarządcze obejmujące kilka powiązanych podmiotów. Taka struktura może ułatwiać koordynację działań i nadzór nad nimi.
park krajobrazowy
Park krajobrazowy to obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe, na którym dopuszcza się korzystanie z terenu zgodnie z zasadami ochrony.
park zbiornikowy
Zespół zbiorników i powiązanej infrastruktury służący do czasowego przechowywania oraz obsługi surowców płynnych, takich jak ropa naftowa.
parlament
Parlament to przedstawicielski organ władzy ustawodawczej, którego głównym zadaniem jest stanowienie prawa oraz wykonywanie określonych funkcji kontrolnych.
parlament stanowy
Parlament stanowy jest organem władzy ustawodawczej danego stanu USA, uchwalającym obowiązujące w nim przepisy.
partner prezentujący
Podmiot, którego marka jest eksponowana przy programie, wydarzeniu lub transmisji w ramach współpracy promocyjnej lub sponsorskiej.
partner transatlantycki
Państwo lub instytucja związana współpracą polityczną, wojskową albo gospodarczą z krajami po obu stronach Oceanu Atlantyckiego, zwłaszcza Europą i Ameryką Północną.
parytet importowy
Poziom ceny wyznaczany przez koszt sprowadzenia produktu z zagranicy na dany rynek. Uwzględnia między innymi cenę bazową oraz koszty transportu, ubezpieczenia i innych opłat.
pas dzielący
Element drogi rozdzielający jezdnie przeznaczone dla ruchu w przeciwnych kierunkach. Może zawierać bariery, zieleń albo specjalne przejazdy do zawracania.
pas przeciwpożarowy
Pas przeciwpożarowy to pozbawiony lub silnie ograniczony roślinnością fragment terenu, który ma spowolnić rozprzestrzenianie się ognia.
pasek informacyjny
Pasek informacyjny to wyświetlany na ekranie telewizora pas tekstu zawierający nagłówki, komunikaty lub komentarze.