NI

Słownik redakcyjny

Definicje i pojęcia

Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.

Liczba haseł
5882
Widoczny zakres
2071-2160

Indeks alfabetyczny

D

80 haseł

  1. drzwi motylkowe

    Drzwi otwierane ku górze i na zewnątrz, zwykle z zawiasem umieszczonym wysoko przy słupku lub dachu samochodu.

  2. dublet

    W sporcie dublet oznacza zdobycie przez zawodnika lub zespół dwóch zwycięstw albo tytułów w tej samej imprezie lub cyklu zawodów. W artykule chodzi o wygranie biegów na 1500 i 5000 metrów.

  3. dublowanie

    Sytuacja, w której kierowca wyprzedza rywala o całe okrążenie, ponieważ ten ma gorszy wynik w wyścigu.

  4. due diligence

    Szczegółowe badanie podmiotu lub transakcji przed jej zawarciem, obejmujące między innymi aspekty prawne, finansowe i podatkowe.

  5. duże modele językowe

    Modele sztucznej inteligencji trenowane na dużych zbiorach tekstu, które potrafią rozumieć i tworzyć wypowiedzi w języku naturalnym.

  6. duże zaburzenie depresyjne

    Rozpoznanie obejmujące utrzymujący się epizod depresji, którego objawy wpływają na codzienne funkcjonowanie. W badaniach skrót MDD oznacza angielską nazwę tego zaburzenia.

  7. dwukierunkowe łącza komunikacyjne

    Połączenia umożliwiające wymianę informacji w obu kierunkach między pojazdem lub systemem a personelem zewnętrznym. Regulacje mogą określać dla nich wymagany czas reakcji.

  8. dwumecz

    Zestaw dwóch meczów rozegranych przez te same drużyny w ramach jednego wydarzenia lub krótkiej serii.

  9. dwustrefowy sterownik nawadniania

    Urządzenie pozwalające niezależnie planować i uruchamiać podlewanie w dwóch wydzielonych strefach.

  10. dwuwarstwa

    Układ złożony z dwóch bardzo cienkich warstw materiału, ułożonych jedna na drugiej.

  11. dyktowanie głosowe

    Wprowadzanie tekstu przez mówienie do urządzenia, które rozpoznaje wypowiadane słowa.

  12. dynamika molekularna

    Obliczeniowe śledzenie ruchu atomów i cząsteczek w czasie na podstawie modeli fizycznych.

  13. dyplomacja

    Ogół działań i metod, za pomocą których państwa lub ich przedstawiciele prowadzą negocjacje, komunikują stanowiska i dążą do realizacji interesów bez użycia siły.

  14. dyplomacja gospodarcza

    Działania państwa wykorzystujące relacje zagraniczne do wspierania handlu, inwestycji i interesów krajowych przedsiębiorstw.

  15. dyplomacja przywódców

    Forma dyplomacji, w której bezpośrednio uczestniczą przywódcy państw. Służy podejmowaniu decyzji politycznych na najwyższym szczeblu i wyznaczaniu kierunku relacji międzynarodowych.

  16. dyrektor ds. bezpieczeństwa informacji

    CISO to osoba odpowiedzialna w organizacji za strategię, zarządzanie i nadzór nad bezpieczeństwem informacji oraz cyberbezpieczeństwem.

  17. dyrektor ds. treści

    Osoba odpowiedzialna za kierunek rozwoju treści w firmie medialnej, w tym ocenę projektów i kształtowanie oferty programowej.

  18. dyrektor finansowy

    Członek kierownictwa odpowiadający za finanse przedsiębiorstwa, w tym raportowanie i nadzór nad sytuacją finansową.

  19. dyrektor kreatywny

    Osoba odpowiedzialna za nadrzędny kierunek artystyczny i koncepcyjny projektu, w tym spójność jego wizji.

  20. dyrektor operacyjny

    Osoba odpowiedzialna za bieżące funkcjonowanie organizacji i realizację jej procesów operacyjnych.

  21. dyrektor wykonawczy

    Osoba odpowiedzialna za bieżące zarządzanie organizacją lub określonym obszarem jej działalności.

  22. dyrektywa

    Formalny akt lub polecenie wydane przez uprawniony organ, określające sposób postępowania albo wprowadzające zakaz określonych działań.

  23. dyrektywa NIS2

    Unijne przepisy dotyczące cyberbezpieczeństwa kluczowych sektorów gospodarki i administracji.

  24. dysforia płciowa

    Pojęcie opisujące cierpienie lub silny dyskomfort związany z rozbieżnością między tożsamością płciową a cechami płciowymi.

  25. dysfunkcja mitochondriów

    Nieprawidłowe działanie mitochondriów, czyli struktur komórkowych uczestniczących w wytwarzaniu energii potrzebnej komórkom.

  26. dysk protoplanetarny

    Dysk protoplanetarny to skupisko gazu i pyłu otaczające młodą gwiazdę, w którym mogą tworzyć się planetezymale i planety.

  27. dyskonto

    Obniżenie ceny lub wyceny względem przyjętego punktu odniesienia, na przykład wcześniejszej wyceny spółki. Dyskonto może odzwierciedlać słabszy popyt, wyższe ryzyko albo mniejszą płynność aktywa.

  28. dyskurs publiczny

    Ogół publicznych wypowiedzi, argumentów i sposobów przedstawiania określonego tematu w debacie społecznej, politycznej lub medialnej.

  29. dyslokacja

    Dyslokacja to rozmieszczenie wojsk, jednostek lub ich wyposażenia na określonym obszarze. Zmiana dyslokacji oznacza przeniesienie ich do innego miejsca lub zmianę sposobu rozmieszczenia.

  30. dystrybucja aplikacji

    Proces udostępniania aplikacji użytkownikom, obejmujący między innymi jej publikację, pobieranie i instalację za pośrednictwem określonego kanału.

  31. dystrybucja cyfrowa

    Sposób udostępniania gier przez internet, bez konieczności kupowania fizycznego nośnika. Gracz pobiera produkt na urządzenie lub korzysta z niego za pośrednictwem konta na danej platformie.

  32. dystrybucja filmu

    Zorganizowany proces wprowadzania filmu do obiegu i udostępniania go widzom, między innymi w kinach, telewizji lub serwisach internetowych.

  33. dystrybucja momentu obrotowego

    Sposób przekazywania siły napędowej do poszczególnych kół lub osi samochodu.

  34. dystrybutor paliwa

    Urządzenie na stacji paliw służące do odmierzania i wydawania paliwa do zbiornika pojazdu.

  35. dywersyfikacja

    Rozproszenie działalności, dostaw lub tras między różne źródła i kierunki, aby zmniejszyć zależność od jednego rozwiązania i ograniczyć ryzyko zakłóceń.

  36. dywersyfikacja bazy klientów

    Dywersyfikacja bazy klientów polega na zwiększaniu liczby i różnorodności odbiorców, aby ograniczyć zależność od jednego lub kilku partnerów.

  37. dywersyfikacja dostaw

    Strategia polegająca na korzystaniu z wielu dostawców lub zakładów zamiast uzależniania się od jednego źródła zaopatrzenia.

  38. dywersyfikacja gospodarki

    Proces zwiększania różnorodności sektorów, branż i źródeł dochodu w gospodarce, aby ograniczyć zależność od jednej dziedziny.

  39. dywersyfikacja portfela inwestycyjnego

    Rozłożenie kapitału między różne rodzaje aktywów lub inwestycji, aby ograniczyć zależność wyniku od jednego składnika majątku.

  40. dywersyfikacja przychodów

    Rozwijanie różnych źródeł wpływów, aby zmniejszyć zależność od jednego produktu, rynku lub rodzaju działalności.

  41. dywersyfikacja sojuszy

    Strategia rozwijania lub wzmacniania relacji z większą liczbą partnerów, aby ograniczyć zależność od jednego sojusznika i zwiększyć odporność systemu bezpieczeństwa.

  42. dywersyfikacja źródeł dostaw

    Strategia polegająca na korzystaniu z wielu źródeł, kierunków lub sposobów dostarczania surowców, aby ograniczyć zależność od jednego dostawcy i zwiększyć ciągłość zaopatrzenia.

  43. dywersyfikacja źródeł energii

    Strategia zwiększania liczby i różnorodności źródeł energii, aby ograniczyć zależność od jednego paliwa, dostawcy lub kierunku importu.

  44. dywidenda

    Część zysku spółki wypłacana akcjonariuszom, zwykle w przeliczeniu na jedną akcję. Wypłata dywidendy nie jest automatyczna i wymaga spełnienia określonych warunków oraz odpowiedniej decyzji spółki.

  45. dyżur powietrzny

    Forma służby, w której załogi i samoloty pozostają w gotowości do szybkiej reakcji na sytuację w przestrzeni powietrznej.

  46. działalność badawczo-rozwojowa

    Działalność obejmująca badania oraz prace nad tworzeniem lub ulepszaniem wiedzy, technologii, produktów i procesów.

  47. działalność humanitarna

    Zorganizowane działania mające na celu ochronę życia, zdrowia i godności ludzi dotkniętych kryzysami, konfliktami lub katastrofami.

  48. działalność komercyjna

    Aktywność prowadzona w celu uzyskiwania przychodów ze sprzedaży produktów, usług lub praw.

  49. działalność publicystyczna

    Tworzenie i rozpowszechnianie komentarzy, analiz oraz opinii dotyczących spraw publicznych, społecznych lub politycznych.

  50. działania adaptacyjne

    Czynności podejmowane w celu dostosowania ludzi, gospodarki lub infrastruktury do obecnych i przewidywanych skutków zmian klimatu.

  51. działania dyplomatyczne

    Oficjalne czynności podejmowane przez państwo w celu prowadzenia negocjacji, przedstawiania stanowiska i rozwiązywania kwestii w relacjach międzynarodowych.

  52. działania epidemiologiczne

    Działania epidemiologiczne to czynności służące wykrywaniu źródła zakażenia, ustalaniu osób narażonych oraz ograniczaniu dalszego szerzenia się choroby.

  53. działania informacyjne

    Planowane działania polegające na przekazywaniu, kształtowaniu lub rozpowszechnianiu informacji w celu wpływania na wiedzę, opinie albo decyzje odbiorców.

  54. działania inwazyjne

    Operacje wojskowe prowadzone na terytorium przeciwnika lub mające na celu jego zajęcie, podporządkowanie albo przejęcie nad nim kontroli.

  55. działania klimatyczne

    Przedsięwzięcia służące ograniczaniu zmiany klimatu lub dostosowaniu społeczeństw i gospodarki do jej skutków.

  56. działania koordynacyjne

    Działania polegające na uzgadnianiu czynności podejmowanych przez różne państwa, instytucje lub organizacje. Ich celem jest spójna realizacja wspólnych ustaleń.

  57. działania naprawcze

    Zaplanowane czynności służące usunięciu przyczyn problemu i przywróceniu prawidłowego funkcjonowania organizacji.

  58. działania ofensywne

    Działania ofensywne to operacje podejmowane w celu zaatakowania przeciwnika, przejęcia inicjatywy lub prowadzenia natarcia, a nie wyłącznie odpierania ataku.

  59. działania szpiegowskie

    Tajne działania polegające na pozyskiwaniu, przekazywaniu lub wykorzystywaniu poufnych informacji bez zgody ich dysponenta, zwykle na rzecz obcego państwa lub organizacji.

  60. działania wyjaśniające

    Czynności służące ustaleniu przebiegu zdarzeń, ocenie zgłoszonych zarzutów i zebraniu informacji potrzebnych do podjęcia decyzji. Mogą być prowadzone przez komisję lub inną upoważnioną strukturę.

  61. działania zakłócające

    Celowe oddziaływanie na łączność radiową w celu pogorszenia jej jakości lub przerwania komunikacji między dronem a urządzeniem sterującym.

  62. działanie egzekucyjne

    Działanie mające na celu wymuszenie przestrzegania obowiązków lub zastosowanie konsekwencji wobec podmiotu naruszającego przepisy.

  63. dziedzictwo kulturowe

    Dziedzictwo kulturowe to przekazane z przeszłości materialne i niematerialne elementy kultury, takie jak tradycje, języki, obiekty i dokumenty.

  64. dziedziczenie biznesu

    Przekazywanie własności, kontroli lub prowadzenia przedsiębiorstwa następnemu pokoleniu. Może odbywać się w drodze spadku, darowizny, sprzedaży albo innych ustaleń sukcesyjnych.

  65. dzielenie ciężarów

    Zasada rozkładania kosztów, ryzyka i obowiązków związanych ze wspólną polityką bezpieczeństwa między państwa współpracujące lub należące do sojuszu.

  66. dziennik aktywności

    Dziennik aktywności to chronologiczny rejestr operacji wykonywanych w serwisie, takich jak zmiany treści lub ustawień. Służy do monitorowania działań i sprawdzania wprowadzonych modyfikacji.

  67. dziennikarstwo śledcze

    Dziennikarstwo śledcze polega na pogłębionym badaniu spraw, które mogą mieć znaczenie publiczne. Wykorzystuje analizę dokumentów, rozmowy ze źródłami i weryfikację informacji.

  68. dzierżawa

    Umowa, na podstawie której uprawniony oddaje rzecz lub nieruchomość do używania i pobierania pożytków w zamian za ustalony czynsz.

  69. dzień ustalenia prawa

    Dzień, na który ustala się, którzy posiadacze instrumentów są uprawnieni do otrzymania ogłoszonej wypłaty. Prawo do świadczenia zależy od posiadania instrumentu zgodnie z zasadami obowiązującymi w tym dniu.

  70. dzika karta

    Miejsce w fazie play-offów dla zespołu, który nie wygrał swojej dywizji, ale spełnił kryteria awansu określone dla tej części tabeli.

  71. dług konwertowalny

    Instrument finansowy łączący cechy pożyczki i inwestycji kapitałowej. Może zostać zamieniony na udziały lub akcje przedsiębiorstwa na warunkach określonych w umowie.

  72. dług publiczny

    Dług publiczny to łączna wartość zobowiązań zaciągniętych przez państwo i inne jednostki sektora publicznego. Powstaje głównie w wyniku finansowania wydatków pożyczkami lub emisją papierów wartościowych.

  73. dług wdzięczności

    Niewiążące prawnie poczucie zobowiązania wobec osoby lub instytucji, która wcześniej udzieliła pomocy albo wyświadczyła przysługę. Określenie nie przesądza, jakie działanie miałoby być jego spłatą.

  74. dług węglowy

    Początkowa emisja związana z wytworzeniem produktu, którą trzeba później zrekompensować niższymi emisjami podczas użytkowania.

  75. długie pozycje

    Pozycje inwestycyjne, których wartość zwykle rośnie wraz ze wzrostem ceny danego aktywa lub instrumentu bazowego. Ich zajmowanie oznacza oczekiwanie dalszych wzrostów.

  76. długoterminowa średnia

    Długoterminowa średnia to przeciętna wartość zjawiska, na przykład sumy opadów, obliczona na podstawie danych z wieloletniego okresu referencyjnego.

  77. dźwignia finansowa

    Mechanizm pozwalający kontrolować aktywa o większej wartości niż wniesiony kapitał, zwykle dzięki finansowaniu dłużnemu. Zwiększa zarówno potencjalne zyski, jak i straty.

  78. dźwięk bezstratny

    Dźwięk skompresowany lub przesyłany bez usuwania informacji zawartych w oryginalnym nagraniu.

  79. dźwięk przestrzenny

    Dźwięk przestrzenny to sposób odtwarzania audio, który tworzy wrażenie, że poszczególne dźwięki dobiegają z różnych kierunków i odległości.

  80. dżihadyzm

    Skrajny nurt ideologiczny, który wykorzystuje wybrane interpretacje pojęcia dżihadu do uzasadniania przemocy politycznej lub zbrojnej. Nie jest to synonim religijnego pojęcia dżihadu.

E

10 haseł

  1. e-Axle

    Zintegrowany moduł elektrycznego układu napędowego, który łączy silnik, falownik i przekładnię redukcyjną w jednym zespole.

  2. e-cash

    Elektroniczny odpowiednik gotówki, umożliwiający cyfrowe przekazywanie wartości, czasem z założeniem ograniczonej ujawnialności tożsamości stron.

  3. e-konsylium

    Konsultacja medyczna prowadzona zdalnie przez specjalistów, którzy wspólnie analizują przypadek pacjenta i uzgadniają dalsze postępowanie. Rozwiązanie to może ułatwiać dostęp do wiedzy specjalistycznej.

  4. e-papier

    Technologia wyświetlania obrazu zaprojektowana tak, aby przypominał wyglądem druk na papierze. Ekrany e-papierowe zwykle zużywają niewiele energii podczas wyświetlania nieruchomego obrazu.

  5. eFuse

    Elektroniczny bezpiecznik sterowany programowo. Ma wykrywać nadmierny przepływ prądu i odłączać chroniony obwód.

  6. eMTBR-tau243

    Marker związany z białkiem tau, opracowywany początkowo do wykrywania zmian tau w chorobie Alzheimera. Jego poziom badano we krwi i płynie mózgowo-rdzeniowym jako możliwy wskaźnik zmian CTE.

  7. eVLP

    Inżynierowane cząstki naśladujące wybrane właściwości cząstek wirusowych i wykorzystywane do dostarczania narzędzi do komórek.

  8. eVTOL

    Elektryczny statek powietrzny zdolny do pionowego startu i lądowania. Taka konstrukcja nie wymaga konwencjonalnego pasa startowego.

  9. echinokandyny

    Klasa leków przeciwgrzybiczych, które są zazwyczaj stosowane w leczeniu zakażeń Candida auris.

  10. echokardiografia

    Badanie obrazowe serca wykorzystujące ultradźwięki. Umożliwia ocenę jego budowy, pracy zastawek i przepływu krwi.

Ta strona używa plików cookies, aby zapewnić najlepszą jakość korzystania z naszego serwisu oraz do celów analitycznych. Klikając "Akceptuję", wyrażasz zgodę na używanie wszystkich plików cookies. Możesz również odrzucić zgodę, co spowoduje zablokowanie plików cookies analitycznych. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.