Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 3872
- Widoczny zakres
- 2161-2250
Indeks alfabetyczny
P
90 haseł
pasek zakładek
Obszar przeglądarki zawierający zapisane odnośniki do stron internetowych. Służy do szybkiego otwierania wcześniej zapisanych witryn.
pasmo informacyjne
Wyodrębniony czas w ramówce przeznaczony głównie na przekazywanie bieżących wiadomości, rozmowy i komentarze dotyczące aktualnych wydarzeń.
pasmo płacowe
Ustalony przedział wynagrodzeń przypisany do określonego stanowiska, poziomu odpowiedzialności lub kategorii pracowników.
pasywne doświadczenie
Punkty doświadczenia zdobywane automatycznie podczas wykonywania określonych czynności, bez osobnego uruchamiania treningu danej umiejętności.
paszport europejski
Paszport europejski to mechanizm umożliwiający oferowanie funduszu lub usługi finansowej w innych państwach Unii Europejskiej na podstawie zezwolenia uzyskanego w państwie macierzystym i uproszczonego powiadomienia.
paszportyzacja
Działania polegające na masowym lub uproszczonym przyznawaniu mieszkańcom określonego obszaru paszportów albo obywatelstwa innego państwa w celu zwiększenia jego wpływów politycznych lub administracyjnych.
pat dyplomatyczny
Sytuacja, w której strony negocjacji nie mogą osiągnąć porozumienia ani przełamać zasadniczych rozbieżności. Prowadzi to zwykle do wstrzymania postępów rozmów.
patomechanizm zgonu
Przebieg procesów chorobowych lub urazowych, które prowadzą do zaburzenia funkcjonowania organizmu i ostatecznie do śmierci.
patriotyzm
Patriotyzm to postawa przywiązania do własnego kraju i wspólnoty oraz gotowości do działania na rzecz ich dobra.
pay-as-you-go
Model rozliczeń, w którym opłata zależy od faktycznego wykorzystania usługi, zamiast wynikać wyłącznie ze stałej opłaty abonamentowej.
państwo członkowskie
Państwo należące do organizacji międzynarodowej i korzystające z praw oraz podlegające obowiązkom wynikającym z jej zasad lub umów.
państwo trzecie
Państwo niebędące bezpośrednią stroną danego sporu lub negocjacji, które może udostępnić miejsce rozmów, pełnić funkcję gospodarza albo wspierać mediację.
państwo-gospodarz
Państwo, które zezwala obcym siłom zbrojnym na korzystanie ze swojego terytorium, baz lub infrastruktury.
państwowy fundusz majątkowy
Państwowy fundusz majątkowy to należąca do państwa instytucja inwestująca środki publiczne w aktywa krajowe lub zagraniczne. Jego celem jest pomnażanie majątku państwa albo realizacja długoterminowej polityki gospodarczej.
penetracja rynku
Stopień, w jakim produkt lub usługa jest rozpowszechniona wśród potencjalnych użytkowników danego rynku.
peptyd
Krótki łańcuch aminokwasów, czyli związków budujących białka. W organizmie może pełnić funkcje regulacyjne i wpływać na wybrane procesy biologiczne.
per okno
Zakres działania ustawienia ograniczony do pojedynczego okna programu. Zmiana dokonana w jednym oknie nie musi automatycznie obejmować pozostałych okien.
percepcja
Sposób, w jaki osoba lub grupa odbiera, rozpoznaje i interpretuje bodźce oraz informacje.
perfekcyjny unik
Unik wykonany w precyzyjnie wyznaczonym momencie, który zapewnia dodatkową korzyść poza samym uniknięciem obrażeń.
personalizacja
Personalizacja to dostosowanie treści, widoku lub działania usługi do preferencji i wyborów konkretnego użytkownika. Może obejmować wybór drużyn, lig albo rodzajów wyświetlanych informacji.
perspektywa kamery
Sposób pokazania wydarzenia z określonego miejsca, kąta i odległości kamery.
perspektywa pierwszej osoby
Perspektywa pierwszej osoby przedstawia świat z punktu widzenia sterowanej postaci. Gracz nie widzi jej całego ciała, lecz obserwuje otoczenie tak, jakby patrzył jej oczami.
pestycydy
Substancje chemiczne stosowane w rolnictwie do zwalczania organizmów szkodliwych dla upraw, takich jak owady, chwasty czy grzyby.
petycja
Formalny wniosek skierowany do organu publicznego, zawierający żądanie podjęcia określonego działania, na przykład wszczęcia postępowania lub zmiany przepisów.
pełne ujawnienie podatności
Praktyka publicznego ujawniania szczegółów podatności, niekiedy jeszcze przed udostępnieniem poprawki przez dostawcę.
pełnomocnictwo rejestrowane
Pełnomocnictwo sporządzane u notariusza i wpisywane do specjalnego rejestru, które ma umożliwić wskazanej osobie działanie w imieniu mocodawcy w przyszłości.
pełnomocnik premiera
Osoba upoważniona przez premiera do wykonywania określonych zadań i reprezentowania rządu w wyznaczonym zakresie.
pełnoskalowa inwazja
Rozległe działania zbrojne prowadzone na dużą skalę przeciw innemu państwu, zwykle z użyciem znacznych sił i na wielu obszarach.
phishing
Phishing to oszustwo polegające na podszywaniu się pod wiarygodną osobę lub instytucję w celu nakłonienia odbiorcy do ujawnienia danych, kliknięcia w link albo wykonania określonej czynności.
phishing as a service
Model przestępczej usługi, w którym operator udostępnia gotową infrastrukturę, szablony stron i narzędzia do prowadzenia kampanii phishingowych.
phishing wspierany przez AI
Phishing, w którego przygotowaniu lub prowadzeniu wykorzystywane są narzędzia sztucznej inteligencji, na przykład do rozpoznania celu i tworzenia spersonalizowanych wiadomości.
physical AI
Zastosowania sztucznej inteligencji bezpośrednio powiązane z urządzeniami i systemami działającymi w świecie fizycznym, w tym z infrastrukturą energetyczną.
piechota
Rodzaj wojsk przeznaczony do prowadzenia walki przede wszystkim przez żołnierzy działających na lądzie, pieszo lub z wykorzystaniem pojazdów.
pieniądz cyfrowy
Wartość pieniężna przechowywana i przekazywana w formie elektronicznej, bez fizycznej postaci banknotów lub monet.
pierwsza dama
Nieformalny tytuł kobiety będącej małżonką głowy państwa, zwykle prezydenta, która może pełnić funkcje reprezentacyjne i społeczne.
pierwsza oferta publiczna
Pierwsza oferta publiczna to sprzedaż akcji spółki szerokiemu gronu inwestorów, zwykle poprzedzająca rozpoczęcie ich notowań na giełdzie.
pierwsza poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych
Przepis konstytucji USA chroniący między innymi wolność wypowiedzi, prasy, religii oraz prawo do zgromadzeń i składania petycji.
pierwsze czytanie
Pierwsze czytanie to początkowy etap parlamentarnych prac nad projektem aktu prawnego, podczas którego analizuje się jego główne założenia, cel i zakres przed dalszym procedowaniem.
pierwszy dżentelmen
Nieformalny tytuł mężczyzny będącego małżonkiem głowy państwa, zwykle prezydentki, który może pełnić funkcje reprezentacyjne i społeczne.
pierwszy minister
Tytuł szefa rządu Szkocji, czyli osoby kierującej szkocką władzą wykonawczą.
pierwszy oficer
Zastępca kapitana na statku, odpowiedzialny za wspieranie dowodzenia oraz wykonywanie określonych zadań operacyjnych i bezpieczeństwa.
pierścień mistrzowski
Symboliczna nagroda w formie pierścienia przyznawana członkom zespołu, który zdobył mistrzostwo, a także określenie samego tytułu mistrzowskiego.
pilarka teleskopowa
Pilarka umieszczona na wysięgniku o regulowanej lub wydłużanej długości, służąca między innymi do cięcia gałęzi z poziomu gruntu.
pilotaż
Ograniczone wdrożenie nowej funkcji lub rozwiązania, prowadzone w celu sprawdzenia jego działania przed szerszym udostępnieniem. Pozwala zebrać dane i wykryć problemy na wczesnym etapie.
pionowe karty
Układ kart w przeglądarce, w którym są one wyświetlane przy bocznej krawędzi okna zamiast w poziomym pasku. Ułatwia to odczytywanie długich tytułów i organizowanie wielu stron.
pionowe wideo
Materiał wideo nagrany lub skomponowany w układzie pionowym, dopasowanym do ekranów smartfonów trzymanych w orientacji portretowej.
pipeline danych
Uporządkowany ciąg etapów, przez które przechodzą dane, na przykład podczas ich zbierania, przetwarzania, przekazywania i wykorzystywania do trenowania modeli.
piractwo
Nielegalne napady, przejęcia lub inne akty przemocy dokonywane na morzu przez osoby działające poza legalną władzą państwową.
pitch
Krótka, uporządkowana prezentacja firmy, produktu lub pomysłu, której celem jest zainteresowanie odbiorcy, na przykład inwestora.
plac manewrowy
Wydzielony teren wykorzystywany do nauki i sprawdzania podstawowych umiejętności prowadzenia pojazdu, takich jak ruszanie, zatrzymywanie lub wykonywanie manewrów.
plama ropy
Rozprzestrzeniająca się po powierzchni wody warstwa ropy naftowej, zwykle powstała wskutek wycieku lub awarii. Może ograniczać wymianę gazową i szkodzić organizmom morskim.
plan inwestycyjny
Dokument określający planowane inwestycje, ich cele, zakres, harmonogram oraz sposób finansowania.
planowanie obronne
Proces ustalania celów, zdolności, zasobów i działań potrzebnych do przygotowania obrony państwa lub sojuszu.
planowanie przestrzenne
Proces określania sposobu zagospodarowania terenu oraz rozmieszczenia zabudowy, infrastruktury i innych funkcji przestrzeni.
plastyczność synaptyczna
Plastyczność synaptyczna to zdolność połączeń między neuronami do zmiany siły, struktury lub sposobu działania pod wpływem aktywności i warunków funkcjonowania układu nerwowego.
platforma kryptowalutowa
Usługa lub system cyfrowy umożliwiający użytkownikom obrót kryptowalutami, ich przechowywanie albo transferowanie.
platforma lotnicza
Typ statku powietrznego lub jego konstrukcyjna baza, wykorzystywana jako podstawa do wyposażenia maszyny i wykonywania określonych zadań.
platforma ogniowa
Urządzenie, pojazd lub inny nośnik wyposażony w środki rażenia i przeznaczony do prowadzenia ognia.
platforma pojazdu
Zestaw podstawowych rozwiązań konstrukcyjnych i punktów montażowych, na którym można oprzeć różne modele samochodów.
platforma programistyczna
Platforma programistyczna to system lub środowisko technologiczne, na którym można tworzyć i uruchamiać aplikacje oraz inne programy.
platforma satelitarna
Konstrukcja lub system umieszczony na satelicie, zapewniający miejsce i podstawowe środowisko do działania urządzeń, instrumentów albo innych elementów infrastruktury.
platforma streamingowa
Platforma streamingowa to usługa internetowa umożliwiająca odtwarzanie filmów, seriali lub innych treści bez konieczności pobierania całego pliku na urządzenie.
play-by-play
Sposób komentowania wydarzenia sportowego polegający na bieżącym, szczegółowym opisywaniu kolejnych akcji i przebiegu meczu.
playlista
Playlista w grze to zdefiniowany zestaw map, trybów lub zasad, z którego system wybiera kolejne rozgrywki.
plik wykonywalny
Plik zawierający kod, który system może uruchomić jako program lub część programu.
pluralizm
Zasada uznająca współistnienie wielu odmiennych poglądów, wartości, grup lub kultur w jednym społeczeństwie.
pluralizm informacji
Stan, w którym odbiorcy mają dostęp do różnorodnych źródeł, opinii i punktów widzenia.
pluton wojskowy
Pododdział wojskowy mniejszy od kompanii, zwykle złożony z kilku drużyn lub podobnych małych zespołów. Jest dowodzony przez wyznaczonego oficera albo podoficera.
pobrania organiczne
Pobrania organiczne to instalacje aplikacji uzyskane bez bezpośredniego opłacania konkretnego pobrania w reklamie. Mogą wynikać między innymi z wyszukiwania, poleceń lub widoczności aplikacji w sklepie.
pobór
Pobór to procedura kierowania osób do obowiązkowej służby wojskowej na zasadach określonych w przepisach.
pocisk balistyczny
Pocisk balistyczny to pocisk, który po zakończeniu napędzanej części lotu porusza się głównie po torze wyznaczanym przez grawitację. Może przenosić głowicę bojową.
pocisk manewrujący
Kierowany pocisk napędzany silnikiem, który podczas lotu może zmieniać kierunek i dostosowywać trasę do celu.
pocisk powietrze-powietrze
Pocisk przeznaczony do zwalczania celów znajdujących się w powietrzu, wystrzeliwany z jednego statku powietrznego przeciw innemu.
pocisk przeciwlotniczy
Pocisk przeznaczony do zwalczania celów powietrznych, takich jak samoloty, śmigłowce lub drony.
pociąg dużej prędkości
Pociąg przeznaczony do ruchu z wysokimi prędkościami, zwykle na specjalnie przystosowanej infrastrukturze kolejowej. Pojęcie może odnosić się także do obsługiwanego połączenia.
poczta niejawna
Formalny kanał służący do przekazywania informacji objętych klauzulami bezpieczeństwa. Korzystanie z niego wymaga określonych uprawnień i procedur.
podatek dochodowy od osób fizycznych
Podatek pobierany od dochodów osób fizycznych, czyli między innymi pracowników, przedsiębiorców i innych podatników niebędących osobami prawnymi.
podatek dochodowy od osób prawnych
Podatek od dochodów osiąganych przez osoby prawne i wybrane jednostki organizacyjne, w tym przedsiębiorstwa działające w określonych formach prawnych.
podatek zdrowotny
Proponowana danina publiczna przeznaczona na finansowanie ochrony zdrowia. W omawianej koncepcji miałaby zastąpić składkę zdrowotną i być częścią systemu podatkowego.
podatność
Słabość oprogramowania, systemu, konfiguracji lub procesu, którą można wykorzystać do naruszenia bezpieczeństwa.
podatność typu zero day
Luka w zabezpieczeniach, która jest wykorzystywana, zanim zostanie udostępniona poprawka lub zanim użytkownicy zdążą skutecznie zareagować.
podatność zero-day
Podatność zero-day to luka, dla której w chwili wykorzystania nie ma jeszcze dostępnej poprawki lub której istnienie nie jest dostatecznie znane obrońcom.
podaż
Podaż to ilość dóbr lub usług, którą producenci są gotowi zaoferować na rynku w określonym czasie i przy określonych warunkach, zwłaszcza cenie.
podcast
Audycja publikowana w internecie, zwykle w odcinkach i przeznaczona do słuchania lub oglądania w wybranym czasie. Może mieć formę rozmowy, komentarza, reportażu albo programu tematycznego.
podcasting
Tworzenie, publikowanie i odbieranie regularnych materiałów dźwiękowych lub audiowizualnych udostępnianych zazwyczaj przez internet.
podejrzany
Osoba, której formalnie przedstawiono zarzut popełnienia przestępstwa albo którą oskarżono o to w trybie przewidzianym przez prawo. Podejrzany korzysta z prawa do obrony i nie jest jeszcze osobą skazaną.
podmiot
Osoba, organizacja, instytucja lub inna jednostka, której można przypisać określone prawa, obowiązki albo działania.
podmiot finansujący
Firma lub instytucja, która zapewnia środki potrzebne do sfinansowania zakupu i uczestniczy w obsłudze umowy finansowej.
podmiot powiązany
Spółka lub inna organizacja pozostająca z innym podmiotem w relacji kapitałowej, kontrolnej albo organizacyjnej.
podmiot specjalnego przeznaczenia (SPV)
Odrębny podmiot lub struktura tworzona w konkretnym celu inwestycyjnym, na przykład do skupienia określonych aktywów i udostępnienia inwestorom związanej z nimi ekspozycji. Samo uczestnictwo w SPV nie musi oznaczać bezpośredniej własności akcji.