Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 2251-2340
Indeks alfabetyczny
A
10 haseł
autoryzacja
Autoryzacja to proces sprawdzania, czy uwierzytelniony użytkownik lub system ma prawo wykonać określoną operację albo uzyskać dostęp do zasobu.
autoryzowane połączenia
Połączenia między aplikacją a zewnętrznymi kontami lub usługami, które zostały zatwierdzone przez użytkownika i ograniczone nadanymi przez niego uprawnieniami.
autouzupełnianie
Funkcja, która przewiduje i proponuje możliwe dokończenia wpisywanego zapytania. Pomaga szybciej formułować wyszukiwanie i ograniczać liczbę błędów.
autyzm
Autyzm to neurorozwojowy sposób funkcjonowania związany między innymi z komunikacją społeczną, przetwarzaniem bodźców i powtarzalnością zachowań lub zainteresowań. Jego przejawy są zróżnicowane u poszczególnych osób.
awans
Przejście drużyny lub zawodnika do następnej rundy albo fazy rozgrywek po uzyskaniu wymaganego wyniku.
awaria systemu istotna dla realizacji dynamicznych zadań jazdy
Awaria systemu, która ma znaczenie dla wykonywania przez pojazd bieżących, dynamicznych zadań jazdy. Jest to kategoria zdarzeń przeznaczona do raportowania zamiast wcześniejszych raportów o disengagement.
awaryjne mechaniczne zwolnienie drzwi
Mechanizm umożliwiający ręczne odblokowanie drzwi pojazdu w sytuacji, gdy ich elektryczny system otwierania nie działa.
awatar cyfrowy
Wirtualna postać przedstawiana na ekranie, która może wyglądać, poruszać się i reagować zgodnie z instrukcjami użytkownika.
awersja do ryzyka
Tendencja inwestorów do unikania aktywów obarczonych większą niepewnością i wybierania bezpieczniejszych lokat. Wzrost awersji do ryzyka często zwiększa presję sprzedażową na rynku akcji.
azotany
Związki chemiczne zawierające azot, które mogą trafiać do wód między innymi wraz ze spływem z terenów rolniczych.
B
80 haseł
baccalauréat
Francuski egzamin kończący szkołę średnią, którego wyniki mają znaczenie dla dalszej edukacji.
backdoor
Ukryty mechanizm zapewniający nieuprawniony dostęp do systemu lub urządzenia. Backdoor może umożliwiać zdalne wykonywanie poleceń, przesyłanie plików albo dalsze zarządzanie zainfekowanym środowiskiem.
badania kliniczne
Badania prowadzone z udziałem ludzi w celu oceny bezpieczeństwa, skuteczności lub innych właściwości leku albo terapii.
badania kosmiczne
Badania naukowe prowadzone w przestrzeni kosmicznej lub z wykorzystaniem obiektów i warunków pozaziemskich, takich jak mikrograwitacja.
badania mieszanymi metodami
Projekty badawcze łączące różne metody zbierania lub analizowania danych.
badanie asocjacyjne całego genomu
Analiza obejmująca cały genom, której celem jest wykrycie wariantów częściej występujących u osób z określoną cechą.
badanie histopatologiczne
Mikroskopowa analiza tkanek pobranych podczas sekcji zwłok. Służy do wykrywania zmian chorobowych, mikrourazów i innych procesów niewidocznych gołym okiem.
badanie in vivo
Badanie prowadzone w żywym organizmie, a nie wyłącznie w warunkach laboratoryjnych.
badanie kliniczne fazy 2
Faza 2 bada działanie i bezpieczeństwo eksperymentalnego leku u ograniczonej grupy pacjentów oraz pomaga ustalić odpowiednie dawki.
badanie kliniczne fazy 3
Późny etap badań nad lekiem, w którym ocenia się jego działanie i bezpieczeństwo w większych grupach pacjentów. Faza 3b może dostarczać dodatkowych danych w określonych populacjach.
badanie makroskopowe
Ocena narządów i tkanek widocznych bez użycia mikroskopu, wykonywana między innymi podczas sekcji zwłok.
badanie obserwacyjne
Badanie, w którym naukowcy obserwują dane dotyczące istniejących grup, bez losowego przydzielania uczestników do terapii. Pozwala wykrywać zależności, ale samo nie potwierdza przyczynowości.
badanie otwarte bez grupy kontrolnej
Badanie, w którym uczestnicy wiedzą, jakie leczenie otrzymują, a wyników nie porównuje się z osobną grupą otrzymującą placebo lub standardową opiekę.
badanie pochodzenia i przyczyn pożaru
Analiza śladów pozostawionych w spalonej roślinności, która ma pomóc ustalić, gdzie i w jaki sposób rozpoczął się pożar.
badanie podłużne
Badanie, w którym dane zbiera się wielokrotnie w kolejnych okresach, aby opisywać zmiany lub zależności zachodzące w czasie.
badanie przekrojowe
Badanie, w którym dane o badanej grupie analizuje się w określonym okresie, bez wieloletniego obserwowania zmian u tych samych osób.
badanie randomizowane
Badanie, w którym uczestników, placówki lub inne jednostki przydziela się losowo do porównywanych grup.
badanie retrospektywne
Badanie wykorzystujące informacje zebrane wcześniej, na przykład w dokumentacji medycznej, w celu przeanalizowania zdarzeń z przeszłości.
badanie serologiczne
Badanie krwi, które może sprawdzić obecność przeciwciał związanych z odpornością. Wynik ujemny nie zawsze oznacza brak ochrony.
badanie toksykologiczne
Analiza krwi, tkanek lub innych materiałów biologicznych pod kątem obecności leków, substancji psychoaktywnych i innych związków chemicznych.
badanie wykonalności
Etap sprawdzania, czy proponowana technologia może działać zgodnie z założeniami i być dalej rozwijana.
bait-and-switch
Praktyka polegająca na przyciągnięciu użytkownika jedną ofertą lub funkcją, a następnie przedstawieniu mu czegoś istotnie innego. W kontekście aplikacji może obejmować zmianę działania programu po jego zatwierdzeniu.
bakteriofag
Wirus, który zakaża bakterie i może doprowadzić do ich zniszczenia. Bakteriofagi są badane jako możliwe narzędzie leczenia zakażeń opornych na antybiotyki.
balistyka
Balistyka to dziedzina zajmująca się badaniem ruchu pocisków oraz okoliczności użycia broni palnej.
bandera statku
Państwo, w którym statek jest zarejestrowany i którego banderę podnosi, sprawując nad nim określoną jurysdykcję.
bank prowadzący ofertę
Instytucja finansowa koordynująca przygotowanie i przeprowadzenie oferty papierów wartościowych w imieniu emitenta.
bankructwo
Stan niewypłacalności dłużnika, który nie jest w stanie regulować swoich wymagalnych zobowiązań; może prowadzić do postępowania upadłościowego.
baraże
Dodatkowe mecze lub turniej rozgrywane po sezonie zasadniczym, które mogą decydować o awansie, utrzymaniu albo kwalifikacji do dalszych rozgrywek.
bardzo duża wyszukiwarka internetowa
Kategoria usług wyszukiwawczych objętych szczególnymi obowiązkami na podstawie DSA po przekroczeniu określonego progu użytkowników w Unii Europejskiej.
bariera akustyczna
Konstrukcja ograniczająca rozchodzenie się hałasu między jego źródłem a miejscem, które ma być chronione.
bariera handlowa
Przepis, procedura lub działanie państwa, które utrudnia import albo eksport towarów i usług.
bariera wejścia
Bariera wejścia to czynnik utrudniający nowym firmom rozpoczęcie działalności na określonym rynku lub skuteczne konkurowanie z obecnymi podmiotami.
barometr
Czujnik mierzący ciśnienie atmosferyczne. Zmiany ciśnienia mogą służyć między innymi do szacowania różnic wysokości lub obserwowania warunków otoczenia.
barwniki naturalne
Substancje nadające kolor, pozyskiwane z roślin, minerałów lub innych elementów lokalnego środowiska.
baryłka
Baryłka to jednostka objętości powszechnie używana w handlu ropą naftową, odpowiadająca około 159 litrom. Wartość podana w baryłkach dziennie określa ilość ropy możliwą do eksportu w ciągu doby.
baryłka ropy
Baryłka ropy to jednostka objętości używana na światowym rynku ropy naftowej. Jedna baryłka odpowiada około 159 litrom.
bateria krzemowo-węglowa
Rodzaj akumulatora wykorzystującego materiały krzemowe i węglowe. W OPPO A7 Pro Max zastosowano go w baterii o pojemności 10 000 mAh.
bateria litowo-jonowa
Typ akumulatora stosowany w iPadzie. System może ograniczyć lub zatrzymać ładowanie, aby chronić go przed niekorzystną temperaturą.
bateria litowo-żelazowo-fosforanowa
Odmiana akumulatora litowo-jonowego stosowana między innymi w samochodach elektrycznych. Wyróżnia się stabilnością cieplną i mniejszym wykorzystaniem niklu oraz kobaltu niż niektóre inne chemie ogniw.
bateria półprzewodnikowa
Akumulator wykorzystujący stały elektrolit zamiast ciekłego. W koncepcji RCZ Vision ma umożliwiać szybkie ładowanie, ale źródło nie podaje jego pojemności.
bateryjny system magazynowania energii
System wykorzystujący baterie do gromadzenia energii elektrycznej i oddawania jej w późniejszym czasie. Może obejmować baterie, układy przekształtnikowe, sterowanie i zabezpieczenia.
battle royale
Gatunek gier, w którym wielu graczy rywalizuje na jednej mapie, a zwycięża ostatni ocalały gracz lub zespół.
baza danych Interpolu PSYCHE
Międzynarodowa baza wykorzystywana do identyfikowania i odnajdywania skradzionych dóbr kultury.
baza instalacyjna
Łączna liczba urządzeń lub systemów, na których potencjalnie można uruchomić daną grę albo usługę.
baza konsumencka
Łączna grupa konsumentów korzystających z produktu lub usługi w określonym okresie. W analizach rynkowych może obejmować zarówno użytkowników płatnych, jak i darmowych.
baza operacyjna
Miejsce wykorzystywane do planowania, przygotowywania lub prowadzenia działań operacyjnych, zwłaszcza wojskowych. Może zapewniać personelowi i sprzętowi zaplecze logistyczne.
baza pytań egzaminacyjnych
Uporządkowany zbiór pytań wykorzystywanych do przygotowania i przeprowadzania testów sprawdzających wiedzę kandydatów na kierowców.
bańka filtrująca
Sytuacja, w której użytkownik otrzymuje głównie treści podobne do wcześniej oglądanych lub zgodne z jego aktywnością.
bańka spekulacyjna
Sytuacja, w której ceny aktywów rosną znacznie powyżej ich wartości uzasadnionej podstawami gospodarczymi, często wskutek nadmiernych oczekiwań inwestorów.
benchmark
Ustandaryzowany zestaw testów lub procedura służąca do oceny i porównywania działania modeli w określonych warunkach. Benchmark bezpieczeństwa sprawdza reakcje systemu na sytuacje potencjalnie niebezpieczne.
benchmark IPI
Zestaw testów służący do pomiaru odporności modeli językowych na ataki prompt injection. Wynik wyrażony procentowo wskazuje, jak często atak kończy się sukcesem w określonych warunkach.
benchmarki branżowe
Wartości lub wskaźniki stosowane jako punkt odniesienia do oceny wyników przedsiębiorstwa, funduszu albo inwestycji na tle podobnych podmiotów lub całej branży.
beneficjent rzeczywisty
Osoba fizyczna, która bezpośrednio lub pośrednio sprawuje kontrolę nad podmiotem albo w imieniu której nawiązywana jest relacja gospodarcza lub przeprowadzana transakcja.
bentonit
Rodzaj gliny, która po kontakcie z wodą pęcznieje i tworzy zwartą, słabo przepuszczalną warstwę.
benzodiazepiny
Grupa substancji działających na układ nerwowy, które mogą hamować oddychanie. Ich połączenie z opioidami zwiększa ryzyko przedawkowania.
beta test
Przedpremierowy etap testowania gry przez ograniczoną lub szeroką grupę użytkowników. Pozwala wykryć problemy techniczne i zebrać informacje przed premierą.
bezdech senny
Zaburzenie snu, którego możliwym sygnałem są przerwy w oddychaniu obserwowane przez inną osobę. Podejrzenie takiego problemu wymaga oceny medycznej.
bezdomność moralna
Metaforyczne określenie stanu, w którym osoba lub wspólnota traci poczucie wspólnych wartości, zasad i punktów odniesienia. Nie oznacza fizycznego braku miejsca zamieszkania.
bezdzietność z wyboru
Określenie osób, które nie mają dzieci i nie chcą mieć ich w przyszłości. Dotyczy decyzji o pozostaniu bezdzietnym, a nie samego faktu nieposiadania dzieci.
bezpieczeństwo dzieci w internecie
Ogół działań i zasad służących ochronie dzieci przed zagrożeniami podczas korzystania z internetu, takimi jak przemoc, oszustwa, nadużycia lub naruszenie prywatności.
bezpieczeństwo energetyczne
Stan, w którym gospodarka i społeczeństwo mają zapewnione stabilne, wystarczające i możliwie odporne na zakłócenia dostawy energii oraz surowców energetycznych.
bezpieczeństwo informacji
Zbiór zasad, procesów i środków chroniących informacje przed nieuprawnionym dostępem, zmianą, utratą lub ujawnieniem.
bezpieczeństwo jądrowe
Zespół zasad, środków technicznych i procedur służących ochronie ludzi oraz środowiska przed skutkami awarii obiektów jądrowych i promieniowania.
bezpieczeństwo kolektywne
Bezpieczeństwo kolektywne to zasada, zgodnie z którą państwa wspólnie zapobiegają zagrożeniom i reagują na agresję wobec jednego z uczestników. Odpowiedzialność za ochronę ma charakter wspólny, a nie wyłącznie krajowy.
bezpieczeństwo międzynarodowe
Stan, w którym państwa i inne podmioty stosunków międzynarodowych są chronione przed zagrożeniami dla ich przetrwania, suwerenności i stabilności.
bezpieczeństwo narodowe
Stan ochrony podstawowych interesów państwa, jego ludności, terytorium, instytucji i zdolności strategicznych przed zagrożeniami.
bezpieczeństwo ofensywne
Bezpieczeństwo ofensywne polega na kontrolowanym wyszukiwaniu podatności i sprawdzaniu, jak można je wykorzystać, aby organizacja mogła poprawić ochronę.
bezpieczeństwo operacyjne
Zespół działań ograniczających ujawnianie informacji, które mogłyby utrudnić lub zagrozić trwającym operacjom, zwłaszcza wojskowym lub służbowym.
bezpieczeństwo psychologiczne
Bezpieczeństwo psychologiczne oznacza warunki, w których pracownicy mogą zadawać pytania, zgłaszać obawy i prosić o pomoc bez obawy przed upokorzeniem lub odwetem.
bezpieczeństwo regionalne
Stan, w którym państwa i społeczeństwa określonego regionu są chronione przed zagrożeniami oraz mają mechanizmy współpracy na rzecz stabilności.
bezpieczeństwo sztucznej inteligencji
Obszar badań nad tym, jak ograniczać ryzyko, że systemy AI będą działały wbrew intencjom ludzi, ominą ustanowione ograniczenia albo doprowadzą do szkodliwych skutków.
bezpieczeństwo transportu surowców
Ochrona ciągłości i niezawodności przewozu surowców, takich jak ropa naftowa, gaz lub węgiel, przed zakłóceniami, atakami i innymi zagrożeniami.
bezpieczeństwo wewnętrzne
Stan państwa, w którym jego mieszkańcy, instytucje i terytorium są chronieni przed zagrożeniami powstającymi wewnątrz kraju.
bezpieczeństwo żywnościowe
Stan, w którym ludzie mają stały fizyczny i ekonomiczny dostęp do wystarczającej ilości bezpiecznej i wartościowej żywności.
bezpieczna przystań
Aktywo, do którego inwestorzy kierują kapitał w okresach silnej niepewności lub zawirowań, licząc na względną ochronę wartości.
bezpieczny korytarz żeglugowy
Uzgodnione zasady lub trasa, które mają umożliwić statkom przemieszczanie się mimo działań wojennych i zagrożeń na morzu.
bezpieczny kraj pochodzenia
Państwo uznawane w określonym systemie prawnym za takie, w którym co do zasady nie występuje ryzyko prześladowania lub poważnej krzywdy wobec jego obywateli.
bezpośredni kolaps
Hipotetyczny proces, w którym pierwotny gaz zapada się bezpośrednio w dużą czarną dziurę, zamiast najpierw tworzyć masywną gwiazdę.
bezpośrednie połączenie energetyczne
Połączenie obiektu odbiorcy z wytwórcą lub źródłem energii, zapewniające dedykowane zasilanie. Może ograniczać zależność od tradycyjnej infrastruktury sieciowej, ale wymaga odpowiednich warunków technicznych i formalnych.
bezprawna śmierć
Roszczenie dotyczące śmierci, którą przypisuje się bezprawnemu działaniu lub zaniechaniu innej osoby lub podmiotu.