Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 3960
- Widoczny zakres
- 3331-3420
Indeks alfabetyczny
T
90 haseł
terawatogodzina
Jednostka energii odpowiadająca pracy urządzenia o mocy jednego terawata przez godzinę. Służy do opisywania bardzo dużych ilości zużytej lub wyprodukowanej energii.
terminal eksportowy
Obiekt portowy lub przemysłowy służący do przyjmowania, magazynowania i przeładunku towarów przeznaczonych do wysyłki za granicę.
terminal morski
Wydzielony kompleks portowy przeznaczony do obsługi określonego rodzaju ładunków, statków lub operacji przeładunkowych.
terminal paliwowy
Obiekt przeznaczony do przyjmowania, magazynowania i przeładunku paliw, zwykle z wykorzystaniem zbiorników, rurociągów oraz instalacji załadunkowych.
terminal płatniczy
Urządzenie używane w punkcie sprzedaży do przyjmowania płatności kartą lub innym instrumentem płatniczym.
terminarz
Ustalony plan spotkań sportowych, określający między innymi daty, miejsca i przeciwników kolejnych meczów.
terroryzm
Metoda stosowania przemocy lub groźby przemocy w celu zastraszenia ludności albo wywarcia nacisku na władze, zwykle z powodów politycznych, ideologicznych lub religijnych. Klasyfikacja konkretnego zdarzenia może wymagać ustaleń śledztwa.
test statyczny
Próba silników przeprowadzana przy unieruchomionym pojeździe. Służy do sprawdzenia działania układu napędowego przed startem bez wykonywania lotu.
testy genomowe
Metody badania informacji genetycznej zapisanej w materiale biologicznym. Mogą służyć między innymi do oceny sekwencji DNA, zmian genetycznych lub aktywności genów.
testy integracyjne
Testy sprawdzające, czy współpracujące ze sobą moduły, usługi lub systemy poprawnie wymieniają dane i realizują wspólne funkcje.
testy swobodne
Badania, w których model porusza się w strumieniu powietrza bez klasycznego sztywnego zamocowania do stanowiska.
teza inwestycyjna
Założenia i przesłanki, na podstawie których inwestor określa, w jakie firmy, sektory lub rozwiązania chce inwestować. Teza wskazuje również oczekiwane źródła wzrostu wartości inwestycji.
think tank
Organizacja ekspercka prowadząca analizy i badania oraz formułująca rekomendacje dotyczące polityki publicznej.
tokamak
Koncepcja urządzenia fuzyjnego, w którym plazma jest ograniczana przez silne pola magnetyczne w układzie o zasadniczo symetrycznej geometrii. Do jej działania wykorzystywany jest także prąd płynący w plazmie.
token publikowania
Sekretny ciąg znaków używany do uwierzytelniania osoby lub procesu, który przesyła pliki i publikuje pakiety w serwisie.
token uwierzytelniający
Ciąg danych potwierdzający tożsamość użytkownika lub jego uprawnienie do dostępu do usługi. Może zastępować hasło albo działać jako dodatkowy element uwierzytelniania.
tokenizator
Tokenizator to komponent systemu językowego, który dzieli tekst na tokeny, czyli jednostki przetwarzane następnie przez model.
tokenizowane papiery wartościowe
Papiery wartościowe lub prawa związane z nimi odwzorowane za pomocą cyfrowych tokenów. Taka forma może ułatwiać obrót lub śledzenie wartości, ale nie zawsze potwierdza bezpośrednią własność części kapitału emitenta.
tokenmaxxing
Nieformalna praktyka oceniania adopcji AI na podstawie liczby tokenów zużywanych podczas korzystania z modeli.
tolerancja glukozy
Tolerancja glukozy opisuje, jak skutecznie organizm radzi sobie ze wzrostem stężenia glukozy we krwi i przywraca je do właściwego poziomu.
tonacja
Tonacja utworu filmowego to jego ogólny emocjonalny i stylistyczny charakter, na przykład mroczny, komediowy, realistyczny lub podniosły.
towary niewrażliwe
Określenie towarów uznawanych w danym kontekście za niewymagające objęcia szczególnymi ograniczeniami handlowymi, zwłaszcza ze względów strategicznych lub bezpieczeństwa.
tożsamości niebędących ludźmi
Cyfrowe reprezentacje podmiotów innych niż osoby, takich jak maszyny, procesy automatyczne, usługi lub agenci programowi. Służą między innymi do nadawania i kontrolowania uprawnień w systemach.
tożsamość polityczna
Zbiór wartości, przekonań, celów i sposobów komunikowania się, które określają charakter partii lub ruchu politycznego i odróżniają go od innych ugrupowań.
trade-in
Model wymiany, w którym użytkownik oddaje stare urządzenie, a w zamian otrzymuje rabat lub kredyt na nowy sprzęt. Wysokość korzyści zależy od oceny i warunków programu.
trajektoria podorbitalna
Tor lotu, na którym pojazd wznosi się w przestrzeń kosmiczną, lecz nie osiąga prędkości potrzebnej do pozostania na orbicie.
trajektoria suborbitalna
Tor lotu, na którym pojazd nie uzyskuje pełnej orbity wokół ciała niebieskiego. Po osiągnięciu odpowiedniej wysokości lub prędkości powraca na powierzchnię albo w atmosferę.
traktat międzynarodowy
Formalna umowa zawarta między państwami lub innymi uprawnionymi podmiotami prawa międzynarodowego, która określa ich wzajemne prawa i obowiązki.
traktat o bezpieczeństwie
Umowa międzynarodowa, w której państwa określają wzajemne zobowiązania dotyczące bezpieczeństwa, obrony lub pomocy w razie zagrożenia.
transakcja bezgotówkowa
Płatność wykonana bez użycia banknotów i monet, na przykład kartą, przelewem lub innym elektronicznym instrumentem płatniczym.
transakcja wtórna
Transakcja wtórna polega na sprzedaży już wyemitowanych akcji przez dotychczasowych posiadaczy innym inwestorom. Środki z takiej sprzedaży co do zasady trafiają do sprzedających, a nie do spółki.
transakcje bezgotówkowe
Płatności dokonywane bez użycia fizycznych banknotów i monet, na przykład kartą lub za pomocą płatności mobilnej.
transakcje kartowe
Operacje płatnicze dokonane przy użyciu karty, rejestrowane przez operatora płatności lub instytucję finansową. Ich zbiorcza analiza może służyć do szacowania zmian zachowań zakupowych.
transakcje międzynarodowe
Operacje gospodarcze zawierane między podmiotami z różnych państw, takie jak sprzedaż przedsiębiorstwa, inwestycja lub transfer technologii. Podlegają przepisom i ograniczeniom obowiązującym w więcej niż jednym kraju.
transfer
Zmiana przynależności klubowej zawodnika, zwykle na podstawie umowy między klubami i samym piłkarzem.
transfer finansowy
Przeniesienie środków finansowych między osobami, rachunkami, instytucjami lub innymi podmiotami.
transfer kontrolowanych technologii
Przekazanie technologii, danych technicznych lub oprogramowania objętych ograniczeniami wynikającymi z przepisów dotyczących eksportu.
transfer technologii
Proces przekazywania wiedzy, rozwiązań technicznych lub praw do ich wykorzystania między podmiotami.
transformacja energetyczna
Długofalowa zmiana sposobu wytwarzania, przesyłania i wykorzystywania energii, zwykle obejmująca rozwój źródeł niskoemisyjnych, poprawę efektywności oraz modernizację infrastruktury.
transformacja ustrojowa
Proces zasadniczej zmiany systemu politycznego, gospodarczego i prawnego państwa. W Polsce termin ten odnosi się przede wszystkim do przejścia od systemu socjalistycznego do demokracji i gospodarki rynkowej.
transgraniczny
Dotyczący działań, zdarzeń lub spraw związanych z więcej niż jednym państwem albo z przekraczaniem granic państwowych.
transkrypcja
Zapis mowy lub nagrania w postaci tekstu, zwykle z zachowaniem kolejności wypowiedzi i możliwie wiernym odtworzeniem treści.
translacja adresów sieciowych
Mechanizm zmieniający adresy lub porty w pakietach przechodzących między siecią lokalną a zewnętrzną. NAT pozwala wielu urządzeniom korzystać ze wspólnego publicznego adresu IP.
transmisja
Transmisja to przenoszenie patogenu lub zakażenia między organizmami albo populacjami. Może zachodzić bezpośrednio lub za pośrednictwem wektora, na przykład zakażonego komara.
transmisja na żywo
Przekaz wydarzenia lub programu odbierany w czasie zbliżonym do momentu jego faktycznego odbywania się.
transmisja obrazu na żywo
Przesyłanie rejestrowanego obrazu do odbiorców lub usługi internetowej w czasie rzeczywistym, bez wcześniejszego zakończenia nagrania.
transmisja sportowa na żywo
Przekaz audiowizualny z wydarzenia sportowego emitowany w czasie jego rzeczywistego przebiegu.
transparentność
Przejrzystość zasad, decyzji i przepływów finansowych, umożliwiająca ich kontrolę i ocenę przez zainteresowane osoby lub instytucje.
transponder
Urządzenie, które automatycznie odbiera i wysyła sygnały lub dane identyfikacyjne, umożliwiając wykrywanie i śledzenie obiektu.
transza
Wyodrębniona część większej kwoty, dostawy lub pomocy przekazywana w ramach ustalonego programu, często etapami.
transza finansowa
Wyodrębniona część środków wypłacana w ramach większego finansowania. Przekazanie każdej transzy może zależeć od spełnienia warunków określonych w umowie.
transza finansowania
Część całkowitej kwoty finansowania wypłacana jednorazowo, zwykle po spełnieniu określonych warunków.
transza inwestycji
Wyodrębniona część całej inwestycji przekazywana w określonym momencie lub po spełnieniu ustalonych warunków. Podział na transze pozwala rozłożyć finansowanie w czasie.
tranzyt
Tranzyt to przejazd, przelot lub przewóz przez terytorium państwa, którego celem jest dotarcie do innego państwa. W przypadku osób publicznych może wymagać wcześniejszej zgody władz państwa tranzytowego.
tranzyt morski
Przewóz towarów przez obszar morski lub szlak morski, często między państwami i bez końcowego przeznaczenia w kraju tranzytowym.
trap
Podgatunek hip-hopu wyróżniający się między innymi mocnym basem, powtarzalnymi partiami perkusyjnymi i charakterystyczną, rytmiczną produkcją.
trałowiec przeciwminowy
Okręt przeznaczony do wykrywania i usuwania min morskich, czyli podwodnych ładunków wybuchowych zagrażających żegludze.
trend spadkowy
Kierunek zmian, w którym analizowana wartość ogólnie obniża się w czasie, choć pojedyncze okresy mogą przynosić wzrosty.
trening modelu
Proces dostosowywania modelu sztucznej inteligencji do wykonywania określonego zadania na podstawie danych treningowych.
trenowanie i ocena modeli AI
Dwa etapy pracy z systemem sztucznej inteligencji: dostosowanie modelu na podstawie danych oraz sprawdzenie jego działania na ustalonych przykładach lub kryteriach.
treści generowane przez użytkowników
Materiały tworzone i publikowane przez osoby korzystające z danej platformy, a nie bezpośrednio przez jej operatora. Mogą to być między innymi wpisy, wiadomości, obrazy, nagrania lub profile.
treści na żądanie
Materiały dostępne do odtworzenia w wybranym przez użytkownika momencie, a nie tylko podczas emisji na żywo.
triage medyczny
Triage medyczny to wstępna ocena stanu pacjenta i pilności udzielenia mu pomocy. Służy ustaleniu kolejności przyjmowania pacjentów zależnie od zagrożenia zdrowia lub życia.
trudności dowodowe
Problemy z uzyskaniem, zabezpieczeniem lub oceną dowodów potrzebnych do ustalenia przebiegu zdarzeń i odpowiedzialności ich uczestników.
true crime
Gatunek treści non-fiction poświęcony prawdziwym przestępstwom, śledztwom i ich okolicznościom.
trust boundaries
Granice zaufania określające, jakie działania system może wykonać samodzielnie, a które wymagają dodatkowej zgody lub kontroli.
trwałość urządzenia
Zdolność urządzenia do zachowania sprawności i właściwości użytkowych przez określony czas oraz przy powtarzającym się użyciu.
tryb DFU
Niskopoziomowy tryb pracy urządzenia, umożliwiający komunikację z nim przed uruchomieniem zwykłego systemu operacyjnego.
tryb czytania
Tryb przeglądarki, który upraszcza wygląd strony i eksponuje jej główną treść tekstową. Jego celem jest ograniczenie elementów rozpraszających uwagę podczas czytania.
tryb kooperacji
Tryb gry, w którym co najmniej dwóch graczy współpracuje, aby osiągnąć wspólny cel.
tryb makro
Tryb makro jest ustawieniem aparatu przeznaczonym do fotografowania obiektów z niewielkiej odległości. Zmienia sposób ustawiania ostrości tak, aby wyraźnie uchwycić bliski obiekt.
tryb przestrzenny
Sposób rozkładu pola świetlnego w przekroju falowodu lub innej struktury optycznej. Różne tryby mogą służyć do przenoszenia odrębnych kanałów informacji.
tryb stealth
Okres działalności startupu, w którym firma ogranicza publiczne informacje o swoim produkcie, technologii lub planach biznesowych.
trylogia
Dzieło lub cykl złożony z trzech powiązanych części, które razem tworzą większą całość fabularną lub tematyczną.
tunel aerodynamiczny
Urządzenie badawcze, w którym wymuszony przepływ powietrza odwzorowuje warunki oddziałujące na poruszający się obiekt, na przykład samolot lub rakietę.
tuning
Celowe zmiany w samochodzie, które mają poprawić jego osiągi, wygląd, właściwości jezdne lub brzmienie.
turbina gazowa
Urządzenie, które przekształca energię gazu spalanego w komorze spalania na energię mechaniczną, a następnie zwykle na energię elektryczną.
turbina gazowo-parowa
Elektrownia, w której gaz napędza turbinę, a ciepło ze spalin jest dodatkowo wykorzystywane do wytwarzania pary i energii.
turbina wiatrowa
Urządzenie, które przekształca energię ruchu wiatru w energię mechaniczną, a następnie w energię elektryczną.
turbodoładowanie
Układ zwiększający ilość powietrza dostarczanego do silnika za pomocą turbosprężarki, co pozwala uzyskać większą moc z określonej pojemności.
turbosprężarka
Turbosprężarka wykorzystuje energię spalin do sprężania powietrza trafiającego do silnika, co pozwala zwiększyć ilość powietrza w cylindrach.
turniej wielkoszlemowy
Prestiżowy turniej tenisowy zaliczany do najważniejszych zawodów w sezonie, rozgrywany w ramach jednej z czterech głównych imprez tej rangi.
turystyka paliwowa
Regularne przekraczanie granicy w celu zakupu paliwa w kraju, gdzie jest ono tańsze niż w kraju zamieszkania.
turystyka regionalna
Rodzaj turystyki związany z poznawaniem i wykorzystywaniem walorów konkretnego regionu, jego kultury, przyrody i infrastruktury.
tusza
Tusza to ciało martwego zwierzęcia, zwłaszcza rozpatrywane w kontekście badań, utylizacji lub ustalania przyczyny śmierci.
tymczasowe aresztowanie
Środek zapobiegawczy polegający na pozbawieniu podejrzanego lub oskarżonego wolności przed zakończeniem postępowania. Stosuje go sąd, gdy spełnione są określone warunki ustawowe.
tymczasowe zajęcie pojazdu
Czasowe zabezpieczenie pojazdu przez uprawniony organ na potrzeby postępowania, przed ostatecznym rozstrzygnięciem o jego dalszym losie.
tymczasowe zakwaterowanie
Zapewnienie miejsca pobytu na ograniczony czas osobom, które nie mogą korzystać ze swojego domu lub stałego lokum.
tymczasowy zakaz
Sądowe polecenie wydane na czas trwania postępowania, które nakazuje określone działanie albo go zakazuje przed wydaniem ostatecznego rozstrzygnięcia.
tyły
Obszary znajdujące się za bezpośrednią strefą walk, wykorzystywane do zaopatrywania, przemieszczania i obsługi sił wojskowych.