Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 3960
- Widoczny zakres
- 3241-3330
Indeks alfabetyczny
S
55 haseł
system wyborczy
Zbiór zasad określających sposób przeprowadzania wyborów i przeliczania głosów na mandaty lub inne wyniki.
system zaszyfrowany
System zaszyfrowany chroni dane lub komunikację za pomocą szyfrowania, czyli przekształcenia informacji w formę możliwą do odczytania tylko przy użyciu odpowiedniego klucza.
system-on-chip (SoC)
Układ scalony, który łączy w jednym komponencie wiele funkcji komputera, na przykład procesor, kontrolery pamięci i inne moduły.
systemowe uprzywilejowanie
Trwałe faworyzowanie określonych osób lub podmiotów przez reguły, praktyki albo decyzje instytucji, a nie pojedyncze odstępstwo.
systemowy niedobór
Szeroki i utrzymujący się brak towaru lub surowca, który obejmuje znaczną część rynku i może zakłócać jego funkcjonowanie.
systemy IT
Systemy informatyczne, czyli współpracujące urządzenia, programy, sieci i procedury służące do przetwarzania oraz wymiany informacji.
systemy SCADA
Systemy SCADA to rozwiązania informatyczne służące do nadzorowania, wizualizacji i zbierania danych z procesów przemysłowych. Pozwalają operatorom obserwować stan instalacji i wydawać polecenia urządzeniom sterującym.
systemy agentowe
Systemy AI zdolne do wykonywania zadań, analizowania otoczenia i podejmowania kolejnych działań z ograniczonym udziałem człowieka. Ich działanie może obejmować planowanie i reagowanie na zmieniające się warunki.
systemy autonomiczne
Systemy autonomiczne to rozwiązania techniczne zdolne do wykonywania określonych zadań przy ograniczonym bezpośrednim sterowaniu przez człowieka, często z wykorzystaniem czujników i oprogramowania decyzyjnego.
systemy frontier AI
Określenie najbardziej zaawansowanych systemów sztucznej inteligencji, rozwijanych na granicy aktualnych możliwości technologicznych.
systemy przeciwdronowe
Zestawy urządzeń i oprogramowania służące do wykrywania, identyfikowania, śledzenia lub neutralizowania dronów.
systemy rekurencyjne
Systemy zaprojektowane tak, aby na podstawie własnego działania, danych lub informacji zwrotnej modyfikować i doskonalić wybrane elementy swojego funkcjonowania.
systemy sterowania przemysłowego
Systemy sterowania przemysłowego służą do nadzorowania i regulowania procesów technologicznych w zakładach, na przykład uzdatniania wody. Mogą obejmować urządzenia, oprogramowanie i sieci komunikacyjne.
systemy wspomagające kierowcę
Elektroniczne rozwiązania w pojeździe, które pomagają kierowcy obserwować otoczenie, utrzymywać tor jazdy, hamować lub wykonywać inne czynności związane z prowadzeniem.
sytuacja geopolityczna
Układ relacji, napięć i interesów między państwami, kształtowany także przez ich położenie geograficzne i potencjał polityczny.
szacowany czas przywrócenia usługi
Przewidywany termin zakończenia naprawy lub przywrócenia prawidłowego działania usługi.
szacunkowa cena
Przewidywany przedział wartości, za jaki dzieło może zostać sprzedane na aukcji. Nie jest to cena gwarantowana ani ostateczna cena transakcji.
szara strefa
Obszar, nad którym żadna ze stron konfliktu nie sprawuje trwałej i jednoznacznej kontroli.
szary rynek
Kanał sprzedaży oryginalnych produktów poza oficjalną siecią dystrybucji producenta lub autoryzowanych sprzedawców. Towary są legalne, lecz mogą być oferowane na innych warunkach cenowych lub za pośrednictwem innych podmiotów.
szczyt
Oficjalne spotkanie wysokich rangą przedstawicieli państw, organizacji lub określonych środowisk, poświęcone najważniejszym kwestiom i współpracy.
szczyt zapotrzebowania
Okres, w którym zapotrzebowanie na energię elektryczną osiąga najwyższy poziom, zwykle wymagający uruchomienia dodatkowych źródeł wytwórczych.
szeroka premiera kinowa
Model wprowadzenia filmu do dużej liczby kin na wielu obszarach, zwykle w tym samym lub zbliżonym terminie.
szeroki rynek
Całość lub szeroki przekrój instrumentów notowanych na danym rynku, a nie tylko akcje należące do jednego indeksu.
szerokość tonalna
Zakres poziomów jasności, które urządzenie potrafi zarejestrować, od najciemniejszych cieni do najjaśniejszych świateł. Większa szerokość tonalna sprzyja zachowaniu szczegółów obrazu.
szklarnia
W terminologii projektowania samochodów określenie układu dachu, szyb i innych przeszklonych powierzchni tworzących górną część kabiny.
szkliwo zębów
Najbardziej zewnętrzna i najtwardsza warstwa zęba, chroniąca jego głębsze struktury przed uszkodzeniami mechanicznymi i chemicznymi.
szkoła immersyjna
Szkoła, w której język będący przedmiotem nauki jest szeroko używany także podczas zajęć i codziennych aktywności. Uczniowie poznają go przez bezpośredni kontakt i praktyczne użycie.
szlak chemosensoryczny
Zespół struktur i połączeń nerwowych uczestniczących w odbieraniu oraz przetwarzaniu bodźców chemicznych, między innymi związanych z zapachem i smakiem.
szok inflacyjny
Nagły i silny czynnik powodujący wzrost inflacji, na przykład gwałtowny wzrost cen surowców lub zakłócenie dostaw. Może wystąpić niezależnie od bieżącego popytu w gospodarce.
szok naftowy
Nagły i znaczący wzrost cen ropy lub zakłócenie jej dostaw, które podnosi koszty energii i może osłabiać aktywność gospodarczą.
szpiegostwo przemysłowe
Nielegalne pozyskiwanie poufnych informacji technicznych, handlowych lub organizacyjnych dotyczących działalności przedsiębiorstwa. Może obejmować między innymi zdobywanie oprogramowania, dokumentacji lub danych produkcyjnych.
sztuczna inteligencja
W grach komputerowych oznacza mechanizmy sterujące zachowaniem przeciwników lub innych elementów świata. Mogą one dobierać działania na podstawie sytuacji, przyjętych reguł i dostępnych danych.
sztuczna inteligencja agentowa
Sztuczna inteligencja agentowa oznacza systemy, które mogą samodzielnie planować i wykonywać zadania w imieniu użytkownika lub organizacji. Działają w określonych granicach uprawnień i mogą korzystać z danych oraz innych narzędzi.
sztuczna inteligencja ogólna
Hipotetyczny system AI zdolny wykonywać szeroki zakres zadań intelektualnych, a nie tylko zadania określone dla jednej dziedziny. Pojęcie nie ma jednej powszechnie przyjętej definicji operacyjnej.
sztuka ledgerowa
Tradycja artystyczna ludów Równin, której twórcy pod koniec XIX wieku zastępowali skóry kartami ksiąg i tworzyli na nich narracyjne przedstawienia.
szturm
Gwałtowne, bezpośrednie wejście lub natarcie sił porządkowych na miejsce zajęte przez sprawcę, podejmowane w celu opanowania sytuacji.
szum powiadomień
Nadmiar lub natłok powiadomień, który rozprasza uwagę i utrudnia skupienie się na wykonywanym zadaniu.
szum żywieniowy
Określenie opisujące uporczywe i obciążające myśli dotyczące jedzenia, ograniczeń oraz własnych wyborów żywieniowych. Nie jest to formalna nazwa jednej, odrębnej jednostki chorobowej.
szybkie okrążenie
Okrążenie przejeżdżane z możliwie dużą prędkością w celu uzyskania konkurencyjnego czasu, zwłaszcza podczas kwalifikacji.
szybkość ładowania
Tempo uzupełniania energii w akumulatorze. Zależy między innymi od mocy ładowania, pojemności akumulatora i obsługiwanej technologii.
szyfrowanie
Przekształcanie danych do postaci nieczytelnej bez odpowiedniego klucza. Proces ten ma chronić informacje przed odczytem przez osoby nieuprawnione.
szyfrowanie danych
Proces przekształcania danych do postaci zabezpieczonej za pomocą algorytmu i klucza, tak aby bez odpowiedniego klucza były trudne do odczytania.
szyici
Wyznawcy szyizmu, jednego z głównych nurtów islamu. W artykule określenie odnosi się do dominującego profilu części irackich ugrupowań zbrojnych.
sąd apelacyjny
Sąd rozpoznający odwołania od orzeczeń wydanych przez sądy niższej instancji. Może utrzymać wcześniejsze rozstrzygnięcie, zmienić je albo uchylić.
sąd federalny
Sąd należący do federalnego systemu sądownictwa, rozpatrujący sprawy wynikające z prawa federalnego lub podlegające jego właściwości.
sąd magistracki
Sąd niższego szczebla, który rozpoznaje określone sprawy, zwykle w pierwszej fazie postępowania. Jego kompetencje zależą od prawa danego państwa.
sąd partyjny
Sąd partyjny to wewnętrzny organ partii rozpatrujący sprawy dotyczące naruszenia jej zasad przez członków. Nie jest sądem państwowym, a jego kompetencje wynikają ze statutu partii.
sąd pierwszej instancji
Sąd pierwszej instancji rozpoznaje sprawę po raz pierwszy i wydaje orzeczenie, które może zostać poddane kontroli sądu wyższej instancji.
sąd rodzinny
Wyspecjalizowany wydział sądu, który rozpoznaje między innymi sprawy dotyczące nieletnich, w tym czyny karalne i kwestie środków wychowawczych.
sąd wyższej instancji
Sąd o szerszych lub wyższych kompetencjach niż sąd niższego szczebla. Może rozpoznawać poważniejsze sprawy albo kontrolować orzeczenia innych sądów.
słuchalność
Poziom zainteresowania odbiorców określonym utworem, artystą lub treścią, oceniany na podstawie danych o odsłuchaniach albo liczbie słuchaczy w danym okresie.
służba wojskowa
Służba wojskowa to wykonywanie obowiązków w siłach zbrojnych w formie i na zasadach określonych przez prawo.
służby ratunkowe
Jednostki organizujące lub prowadzące działania mające ratować życie, zdrowie albo mienie w sytuacjach zagrożenia.
służby specjalne
Państwowe instytucje odpowiedzialne za pozyskiwanie i ochronę informacji istotnych dla bezpieczeństwa państwa.
służby wywiadowcze
Instytucje państwowe zajmujące się pozyskiwaniem, analizowaniem i ochroną informacji istotnych dla bezpieczeństwa oraz polityki państwa.
T
35 haseł
tablica wyników
Tablica wyników to uporządkowany widok prezentujący rezultaty zawodów lub spotkań sportowych. Może zawierać także statystyki, terminarz i informacje o trwających meczach.
tajemnica handlowa
Niepubliczna informacja o wartości gospodarczej, której przedsiębiorstwo stara się chronić przed ujawnieniem lub wykorzystaniem przez konkurentów.
tajemnica państwowa
Informacja dotycząca spraw państwa, której ujawnienie osobom nieuprawnionym może zagrozić jego bezpieczeństwu lub interesom.
takedown
Takedown to operacyjne wyłączenie, usunięcie lub odcięcie infrastruktury wykorzystywanej do prowadzenia szkodliwej działalności w sieci.
tankowiec
Statek przystosowany do przewozu ładunków płynnych, takich jak ropa naftowa lub produkty naftowe, w specjalnych zbiornikach.
tantiemy
Wynagrodzenia wypłacane uprawnionym osobom za korzystanie z utworów lub innych chronionych treści, zgodnie z zasadami określonymi w umowie lub przepisach.
targnięcie się na życie
Określenie próby odebrania sobie życia lub podjęcia działań bezpośrednio do tego zmierzających.
taryfikacja
Taryfikacja to ustalanie wysokości opłat, stawek lub wynagrodzeń za określone usługi albo czynności.
taśma castingowa
Taśma castingowa to nagranie, na którym aktor prezentuje swoje umiejętności i wykonuje scenę lub tekst w ramach procesu wyboru obsady.
technika dyfuzyjna
Technika generatywna, w której model uczy się odtwarzać dane z ich stopniowo zaszumionej postaci.
technologia 5G
Standard sieci komórkowej nowszej generacji, przeznaczony do zapewniania szybkiej transmisji danych i sprawnej komunikacji bezprzewodowej.
technologia Brushless
Technologia silnika bezszczotkowego, w którym przełączanie prądu odbywa się elektronicznie zamiast za pomocą szczotek mechanicznych.
technologia klimatyczna
Technologia opracowana lub wykorzystywana w celu ograniczania zmian klimatu, przystosowania do ich skutków albo monitorowania środowiska.
technologia nudification
Technologia służąca do tworzenia lub edytowania obrazów tak, aby przedstawiały osoby nago lub w sytuacjach intymnych.
technologia pierwszego rodzaju
Technologia wdrażana na skalę przemysłową lub komercyjną po raz pierwszy, bez sprawdzonego wcześniej odpowiednika o podobnej skali i zastosowaniu.
technologia wafer-scale
Technologia wykorzystująca cały, niepocięty wafel krzemowy jako jeden bardzo duży układ scalony, zamiast dzielenia go na wiele mniejszych chipów.
technologie edukacyjne
Narzędzia, systemy i rozwiązania cyfrowe wykorzystywane do nauczania, uczenia się, oceny postępów lub organizacji procesu edukacyjnego.
technologie finansowe
Rozwiązania technologiczne służące świadczeniu, automatyzacji lub obsłudze usług finansowych.
technologie głębokie
Technologie oparte na zaawansowanych osiągnięciach naukowych lub inżynieryjnych, zwykle wymagające specjalistycznej wiedzy, badań i infrastruktury.
technologie laserowe
Technologie wykorzystujące właściwości wiązki laserowej, czyli silnego, uporządkowanego i skupionego promieniowania elektromagnetycznego.
technologie obronne
Technologie obronne to rozwiązania techniczne przeznaczone do zastosowań związanych z obronnością, bezpieczeństwem państwa lub działaniami wojskowymi.
technologie operacyjne
Systemy i urządzenia służące do monitorowania lub sterowania fizycznymi procesami, szczególnie w środowiskach przemysłowych i infrastrukturalnych.
tekst alternatywny
Tekst alternatywny to krótki opis obrazu umieszczany w kodzie strony. Może zostać odczytany przez technologie asystujące lub wyświetlony, gdy obraz nie jest dostępny.
teledetekcja
Pozyskiwanie informacji o obiektach i procesach bez bezpośredniego kontaktu z nimi, na przykład za pomocą sensorów umieszczonych na samolotach lub satelitach.
telemedycyna
Udzielanie świadczeń zdrowotnych na odległość z wykorzystaniem technologii komunikacyjnych. W pediatrii może uzupełniać wizyty stacjonarne, szczególnie przy kontaktach wymagających regularnego monitorowania.
telemetria
Automatyczne zbieranie i przekazywanie danych o działaniu urządzenia lub programu, na przykład o sprzęcie, konfiguracji i zainstalowanych aplikacjach. Dane te mogą służyć do monitorowania, diagnostyki lub analizy wykorzystania systemu.
teleobiektyw
Obiektyw o dłuższej ogniskowej, przeznaczony do fotografowania odległych obiektów. Pozwala uzyskać większe powiększenie niż główny aparat bez konieczności cyfrowego przybliżania obrazu.
teleobiektyw makro
Obiektyw łączący właściwości teleobiektywu z możliwością wykonywania zdjęć małych obiektów z niewielkiej odległości.
teleoperator
Osoba, która zdalnie przejmuje sterowanie pojazdem i wykonuje manewry, gdy system autonomiczny lub operator obecny w pojeździe potrzebuje wsparcia.
telepatia
Przypisywana niektórym osobom zdolność odbierania lub przekazywania myśli bez użycia zwykłych środków komunikacji.
telezdrowie
Świadczenie lub organizowanie usług zdrowotnych na odległość z wykorzystaniem technologii komunikacyjnych. Obejmuje między innymi zdalny kontakt z personelem medycznym i cyfrowe kanały obsługi pacjenta.
temperatura maksymalna
Najwyższa wartość temperatury powietrza przewidywana lub zmierzona w określonym przedziale czasu, najczęściej w ciągu doby.
teokracja
Teokracja to ustrój, w którym władza i prawo są kształtowane lub uzasadniane przez religię oraz jej zasady.
terapia substytucyjna
Terapia substytucyjna polega na podawaniu kontrolowanych leków, które zastępują działanie substancji uzależniającej i pomagają ograniczyć głód narkotykowy oraz objawy odstawienia.
terawat
Jednostka mocy równa bilionowi watów, czyli 10 do potęgi 12 watów. Określa moc, a nie ilość energii zużytą w określonym czasie.