Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 3421-3510
Indeks alfabetyczny
I
19 haseł
inwestycje cyfrowe
Nakłady na rozwój produktów, usług, technologii lub infrastruktury działających w środowisku cyfrowym. W artykule dotyczą przede wszystkim gier i powiązanych projektów.
inwestycje early-stage
Inwestycje w spółki znajdujące się na wczesnym etapie rozwoju, gdy rozwijają produkt, szukają modelu biznesowego lub dopiero zwiększają skalę działalności.
inwestycje kapitałowe
Forma finansowania polegająca na wniesieniu kapitału do podmiotu lub projektu w zamian za udział w jego własności albo przyszłych korzyściach. Nie jest to zwykła pożyczka wymagająca zwrotu na ustalonych zasadach.
inwestycje publiczne
Nakłady sektora publicznego na tworzenie, modernizację lub rozbudowę majątku służącego realizacji zadań publicznych, na przykład dróg i innych obiektów infrastruktury.
inżynier pokładowy
Inżynier pokładowy to członek załogi odpowiedzialny za monitorowanie i obsługę technicznych systemów statku kosmicznego lub stacji.
inżynieria wsteczna
Analiza gotowego produktu lub oprogramowania w celu poznania jego budowy, działania i używanych komponentów.
irydofory
Odblaskowe komórki barwnikowe występujące u ryb i płazów.
irygacja
Irygacja to sztuczne nawadnianie gruntów, przede wszystkim upraw, za pomocą systemów doprowadzających wodę ze źródeł, zbiorników lub sieci wodociągowych.
islamizm
Nurt polityczny dążący do organizowania państwa lub społeczeństwa zgodnie z określoną interpretacją zasad islamu. Islamizm nie jest synonimem islamu ani określeniem wszystkich muzułmanów.
istotność statystyczna
Kryterium oceny, czy zaobserwowana różnica między grupami może być uznana za wystarczająco wiarygodną, a nie tylko przypadkową.
iteracja
Kolejna wersja produktu lub rozwiązania powstała w wyniku stopniowego rozwijania wcześniejszej wersji.
iteracyjne wdrażanie
Sposób rozwijania produktu przez stopniowe udostępnianie go użytkownikom, obserwowanie problemów i poprawianie zabezpieczeń.
iterative steering
Mechanizm stopniowego korygowania przebiegu rozmowy z chatbotem przez przechwytywanie kontekstu i modyfikowanie instrukcji kierowanych do modelu. Jego celem jest uzyskanie odpowiedzi zgodnej z określonymi zasadami bezpieczeństwa.
ius soli
Zasada przyznawania obywatelstwa na podstawie miejsca urodzenia, zwykle terytorium państwa, niezależnie od obywatelstwa rodziców.
izolacja genetyczna
Stan, w którym populacja przestaje regularnie wymieniać geny z innymi populacjami, co może prowadzić do jej odrębności ewolucyjnej.
izolacja gospodarcza
Ograniczenie powiązań handlowych, finansowych i inwestycyjnych państwa z zagranicą w celu osłabienia jego gospodarki lub wywarcia nacisku politycznego.
izolacjonizm
Podejście polityczne zakładające ograniczanie współpracy międzynarodowej i większe skupienie na interesach krajowych.
izolowana usługa
Izolowana usługa to wydzielony składnik systemu, który wykonuje określone zadania poza główną częścią aplikacji. Oddzielenie może ograniczać dostęp usługi do danych i zasobów systemu.
izolowane środowisko
Odseparowane środowisko uruchomieniowe, w którym system lub program działa z ograniczonym dostępem do zasobów, sieci i innych systemów.
J
20 haseł
jailbreak
Instrukcja lub technika mająca skłonić model AI do pominięcia jego standardowych zabezpieczeń i ograniczeń.
jakość życia
Ocena tego, jak dana osoba postrzega swoje funkcjonowanie i dobrostan, obejmująca między innymi sprawność, samopoczucie oraz możliwość realizowania ważnych dla niej celów.
jaskra otwartego kąta
Najczęstsza postać jaskry, która zwykle rozwija się stopniowo i początkowo może nie powodować wyraźnych objawów.
jasność szczytowa
Najwyższy poziom jasności, jaki ekran może osiągnąć, zwykle w określonych warunkach i na ograniczonym obszarze obrazu. Ułatwia odczyt treści w bardzo jasnym otoczeniu.
jazda bezręczna
Tryb prowadzenia pojazdu, w którym kierowca nie musi stale trzymać rąk na kierownicy, ale zakres jego obowiązku nadzorowania zależy od używanego systemu.
jednoniciowe DNA
Postać DNA złożona z jednej nici nukleotydów, która może łączyć się z inną nicią o komplementarnej sekwencji.
jednoosobowa działalność gospodarcza
Forma prowadzenia firmy przez jedną osobę fizyczną, działającą we własnym imieniu i na własny rachunek. Nie stanowi odrębnej osoby prawnej od przedsiębiorcy.
jednorożec
Prywatny startup wyceniany na co najmniej 1 miliard dolarów.
jednostka napędowa
Zespół urządzeń wytwarzających i przekazujących energię potrzebną do napędzania samochodu.
jednostka wojskowa
Wyodrębniona organizacyjnie część sił zbrojnych, mająca własną strukturę, dowództwo i określone zadania.
jednostki rezerwowe
Jednostki wytwórcze utrzymywane w gotowości i uruchamiane wtedy, gdy bieżąca produkcja energii nie wystarcza do pokrycia zapotrzebowania.
job hopping
Job hopping oznacza częste zmienianie pracy lub przechodzenie między firmami w poszukiwaniu lepszych warunków i nowych możliwości rozwoju.
joint venture
Wspólne przedsięwzięcie dwóch lub większej liczby podmiotów, które łączą zasoby i dzielą między sobą ryzyko oraz wyniki działalności. Może działać jako odrębna spółka albo umowna forma współpracy.
jump scare
Nagły efekt wizualny lub dźwiękowy, którego celem jest przestraszenie widza w krótkim momencie.
junction
Specjalny typ elementu systemu Windows, który wygląda jak folder, ale wskazuje na inną lokalizację.
jury
Jury to grupa osób uczestniczących w postępowaniu sądowym, która ocenia przedstawione fakty i wydaje werdykt w zakresie określonym przez sąd.
jurysdykcja
Zakres władzy i kompetencji organu publicznego, zwykle określony terytorialnie lub rzeczowo. Termin może też oznaczać obszar, na którym obowiązuje określony system prawny.
jurysdykcja federalna
Zakres władzy i kompetencji organów federalnych, obejmujący sprawy regulowane na poziomie całego państwa, a nie wyłącznie przez poszczególne stany.
jądrowy rezonans magnetyczny
Metoda analityczna wykorzystująca zachowanie jąder atomowych w silnym polu magnetycznym do ustalania budowy i składu związków chemicznych.
język naturalny
Język naturalny to język używany przez ludzi w codziennej komunikacji, w odróżnieniu od formalnych języków programowania lub specjalnych zapisów technicznych.
K
51 haseł
kadencja
Ustalony prawem okres, na który dana osoba zostaje powołana do pełnienia określonej funkcji lub sprawowania urzędu.
kadr
Kadr to wybrany fragment sceny mieszczący się w granicach obrazu fotograficznego.
kadra
Zestaw zawodników zgłoszonych lub dostępnych dla drużyny w określonym okresie, meczu albo rozgrywkach.
kadłub
Główna konstrukcyjna część statku, która tworzy jego zasadniczą obudowę i zapewnia pływalność.
kalendarz 364-dniowy
System, w którym rok ma dokładnie 364 dni, podzielone na 52 pełne tygodnie. Dzięki temu święta przypadają każdego roku w te same dni tygodnia.
kalendarz lunisolarny
Kalendarz łączący cykle Księżyca z rokiem słonecznym. W okresie Drugiej Świątyni był podstawą ustalania ważnych terminów religijnych.
kalendarz wyborczy
Ustalony harmonogram czynności i terminów związanych z przygotowaniem, przeprowadzeniem i rozstrzygnięciem wyborów.
kalorymetr stożkowy
Urządzenie laboratoryjne służące do badania, jak łatwo materiał się zapala oraz ile ciepła i energii uwalnia podczas spalania.
kamera podczerwieni
Urządzenie rejestrujące promieniowanie podczerwone, niewidoczne dla ludzkiego oka. W pracy Ellen Pau kamera przekładała ciepło ludzkiego ciała na obrazy.
kamera telewizyjna
Kamera telewizyjna to specjalistyczne urządzenie przeznaczone do rejestrowania obrazu na potrzeby transmisji lub produkcji telewizyjnej.
kamery pułapkowe
Automatyczne urządzenia rejestrujące obraz, dźwięk lub ruch zwierząt bez konieczności bezpośredniej obserwacji przez człowieka.
kamień milowy
Wyraźnie określony etap lub wynik, który potwierdza postęp projektu. W artykule dotyczy kluczowych osiągnięć naukowych, instalacyjnych i komercyjnych.
kamień węgielny
Symboliczny element umieszczany podczas rozpoczęcia budowy, oznaczający jej uroczystą inaugurację. Ceremonii może towarzyszyć złożenie dokumentu lub przesłania dla przyszłych pokoleń.
kampania informacyjna
Zaplanowany zestaw działań służących rozpowszechnianiu określonych informacji lub interpretacji wydarzeń wśród wybranej grupy odbiorców.
kampania prasowa
Zaplanowany zestaw działań komunikacyjnych kierowanych do mediów w celu zainteresowania odbiorców określonym wydarzeniem, produktem lub treścią.
kampania promocyjna
Zestaw zaplanowanych działań marketingowych służących poinformowaniu odbiorców o produkcie i zachęceniu ich do jego wyboru.
kanał jonowy
Białko w błonie komórkowej, które pozwala określonym jonom przedostać się do wnętrza komórki lub wydostać się z niej.
kanał niejawny
Sposób przekazywania informacji przeznaczony do obsługi treści objętych ochroną przed nieuprawnionym dostępem.
kanał techniczny
Obszar na wykresie ograniczony dwiema liniami, między którymi porusza się cena lub wartość indeksu. Jego górna i dolna granica mogą wskazywać potencjalne poziomy dalszych zmian.
kanałorodopsyna
Światłoczułe białko, które po oświetleniu otwiera kanał dla jonów i zmienia aktywność komórki.
kanały kontaktu dyplomatycznego
Ustalone sposoby komunikacji między państwami, ich przedstawicielami lub placówkami dyplomatycznymi, służące prowadzeniu rozmów i rozwiązywaniu sporów.
kancelaria prawna
Podmiot świadczący pomoc i usługi prawne, na przykład sporządzający opinie, pisma procesowe lub reprezentujący klientów. Może być prowadzony przez jednego prawnika albo przez większy zespół.
kandydatura
Formalne zgłoszenie osoby ubiegającej się o wybór na określone stanowisko publiczne. Dopuszczenie kandydatury oznacza, że osoba może uczestniczyć w wyborach zgodnie z obowiązującymi wymogami.
kanibalizacja sprzedaży
Kanibalizacja sprzedaży to sytuacja, w której nowy produkt ogranicza sprzedaż innych produktów tej samej firmy, zamiast przede wszystkim zwiększać jej łączny popyt.
kantharos
Rodzaj starożytnego kielicha lub pucharu, zwykle wyposażonego w dwa uchwyty.
kapitalizacja rynkowa
Kapitalizacja rynkowa to łączna wartość wszystkich akcji spółki według ich bieżącego kursu giełdowego. Oblicza się ją, mnożąc liczbę wyemitowanych akcji przez ich aktualną cenę.
kapitał deklarowany
Model kapitału deklarowanego polega na tym, że inwestor zobowiązuje się do wniesienia określonych środków, lecz wpłaca je dopiero na wezwanie zarządzającego, zgodnie z zasadami funduszu.
kapitał ludzki
Łączny zasób wiedzy, umiejętności, doświadczenia, zdrowia i innych cech ludzi, które wpływają na ich produktywność oraz możliwości uzyskiwania dochodu.
kapitał obrotowy
Kapitał obrotowy obejmuje środki zaangażowane w bieżącą działalność, między innymi zapasy, należności i zobowiązania krótkoterminowe. Jego zmiany wpływają na przepływy pieniężne firmy.
kapitał podwyższonego ryzyka
Finansowanie inwestycji w przedsiębiorstwa o wysokim potencjale wzrostu, ale również podwyższonym ryzyku niepowodzenia. Inwestor zazwyczaj obejmuje udziały w firmie w zamian za przekazane środki.
kapitał polityczny
Zasób poparcia, rozpoznawalności i zaufania, który polityk może wykorzystać w kampanii lub do budowania własnego przywództwa.
kapitał prywatny
Środki finansowe należące do osób prywatnych lub przedsiębiorstw, przeznaczane na inwestycje poza bezpośrednim finansowaniem publicznym.
kapitał społeczny
Zasób relacji, zaufania, norm współpracy i wzajemnych powiązań, który ułatwia ludziom oraz organizacjom wspólne działanie.
kapitał wysokiego ryzyka
Finansowanie udzielane najczęściej młodym, szybko rozwijającym się firmom w zamian za udział własnościowy lub inne prawa inwestora.
kapitał własny
Środki należące do właścicieli przedsiębiorstwa, pochodzące między innymi z ich wpłat lub zatrzymanych zysków. Nie są zobowiązaniem wobec wierzyciela i co do zasady nie podlegają zwrotowi na ustalony termin.
kapitał zakładowy
określona w dokumentach spółki wartość wkładów wniesionych przez jej właścicieli lub wspólników. Stanowi część kapitałów własnych i jest formalnie wykazywana w dokumentacji spółki.
kapituła
Organ kolegialny powołany do wykonywania określonych zadań, często związanych z wyborem laureatów lub przyznawaniem nagród.
kara ograniczenia wolności
Kara polegająca na nałożeniu na skazanego określonych obowiązków i ograniczeń, bez osadzenia w zakładzie karnym. Może obejmować między innymi nieodpłatną pracę społeczną.
kara porządkowa
Sankcja stosowana w toku postępowania za niewykonanie określonego obowiązku procesowego lub organizacyjnego. W tej sprawie każda z trzech kar wynosiła 3 tys. zł.
kara pozbawienia wolności
Kara pozbawienia wolności jest sankcją karną polegającą na obowiązku odbywania przez skazanego kary w zakładzie karnym lub innym ustawowo określonym miejscu przez wyznaczony czas.
kardiomiopatia amyloidowa związana z transtyretyną
Choroba serca związana z amyloidozą transtyretynową.
karta debetowa
Karta płatnicza powiązana z rachunkiem bankowym, której użycie zwykle powoduje pobranie środków z dostępnego salda tego rachunku.
karta przetargowa
Atut lub narzędzie nacisku wykorzystywane w negocjacjach, które może poprawić pozycję jednej ze stron i skłonić drugą do ustępstw.
karta zleceń lekarskich
Karta zleceń lekarskich to część dokumentacji medycznej zawierająca polecenia lekarza dotyczące postępowania z pacjentem, na przykład podawania leków, badań lub innych czynności medycznych.
kartoteka centralna
Zbiór uporządkowanych kart lub rekordów prowadzony na poziomie całej organizacji, a nie tylko przez jej lokalne jednostki.
karuzela
Element interfejsu, który pokazuje serię obrazów lub innych treści i pozwala przełączać je przez przewijanie.
kaskadowy wyciek danych
Kaskadowy wyciek danych to seria wycieków wynikająca z jednego incydentu, w której naruszenie pośrednika może jednocześnie dotknąć wielu jego klientów lub partnerów.
kasy chorych
Instytucje publiczne finansujące świadczenia zdrowotne ze składek ubezpieczonych i zawierające umowy z placówkami medycznymi.
kataliza
Zwiększanie szybkości reakcji chemicznej przez ułatwienie jej przebiegu, bez zużywania katalizatora w reakcji.
katalizator
Wydarzenie lub informacja, która może wywołać albo przyspieszyć istotną zmianę ceny aktywa lub kierunku ruchu rynku. Sam katalizator nie przesądza o trwałości tej zmiany.
kategoria U17
Oznaczenie rywalizacji przeznaczonej dla zawodników, którzy nie ukończyli 17 lat.