Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 5882
- Widoczny zakres
- 3511-3600
Indeks alfabetyczny
O
90 haseł
odpis
Księgowe ujęcie zmniejszenia wartości składnika aktywów lub rozpoznania kosztu, gdy oczekiwane korzyści z nim związane spadają. W artykule odpis dotyczy anulowanych projektów gier.
odporność gospodarcza
Zdolność gospodarki do przetrwania zakłóceń, ograniczenia ich skutków i powrotu do stabilnego funkcjonowania.
odporność na katastrofy
Zdolność infrastruktury, organizacji lub społeczności do przygotowania się na katastrofę, ograniczenia jej skutków oraz odzyskania sprawności po takim zdarzeniu.
odporność na prompt injection
Zdolność modelu językowego do zachowania zamierzonego sposobu działania mimo prób nakłonienia go do wykonania niepożądanych instrukcji zawartych w danych wejściowych.
odporność sektora lotniczego
Zdolność branży lotniczej do utrzymania lub odtworzenia działania mimo zakłóceń, takich jak niedobory paliwa, problemy logistyczne lub gwałtowne zmiany cen.
odporność społeczności
Zdolność społeczności do przygotowania się na zagrożenia, skutecznego reagowania na nie oraz możliwie szybkiego powrotu do funkcjonowania po kryzysie.
odporność systemowa
Zdolność społeczeństwa lub instytucji do rozpoznawania zagrożeń, ograniczania ich skutków i zachowania sprawności działania mimo prób wywierania wpływu.
odpowiedzialne ujawnianie podatności
Praktyka przekazywania informacji o podatności w sposób ograniczający ryzyko jej wykorzystania przed przygotowaniem i wydaniem poprawki.
odpowiedzialność Skarbu Państwa
Odpowiedzialność Skarbu Państwa oznacza możliwość dochodzenia naprawienia szkody wyrządzonej przez bezprawne działanie lub zaniechanie organu państwowego. Powstaje wyłącznie po spełnieniu warunków określonych w prawie.
odpowiedzialność karna
Prawna odpowiedzialność za czyn uznany przez przepisy za przestępstwo lub wykroczenie. Może prowadzić do nałożenia kary przez właściwy organ państwa.
odpowiedzialność platform
Odpowiedzialność platform to prawny obowiązek operatora serwisu poniesienia konsekwencji za szkodę związaną z działaniem usługi, jej zabezpieczeniami lub zaniechaniami.
odpowiedź flehmena
To charakterystyczne otwieranie pyska podczas analizy niektórych zapachów. Koty częściej wykazywały tę reakcję przy nieznanym moczu.
odprężenie
Ograniczenie napięcia w stosunkach między państwami bez konieczności całkowitego zakończenia rywalizacji.
odraczanie gratyfikacji
Umiejętność rezygnacji z natychmiastowej nagrody lub zakupu na rzecz późniejszej korzyści albo większej satysfakcji.
odrodzenie
Odrodzenie to ponowne pojawienie się postaci w grze po jej wyeliminowaniu lub rozpoczęciu kolejnej fazy rozgrywki.
odsetek
Część określonej grupy wyrażona zwykle w procentach, pokazująca, jak wielu członków grupy spełnia dane kryterium lub ma określoną opinię.
odstraszanie
Działanie mające zniechęcić potencjalnego przeciwnika do agresji przez pokazanie, że jej koszty byłyby zbyt wysokie.
odstępstwo fiskalne
Formalnie dopuszczony wyjątek od obowiązujących zasad dotyczących finansów publicznych, umożliwiający wyłączenie określonych wydatków spod części ograniczeń.
odstępstwo regulacyjne
Formalna zgoda właściwego organu na niestosowanie określonego wymogu lub zastosowanie od niego wyjątku w konkretnych warunkach.
odszkodowanie
Świadczenie mające wyrównać szkodę lub stratę poniesioną przez osobę albo podmiot, najczęściej w formie pieniężnej.
odsłuch
Funkcja cyfrowej publikacji umożliwiająca zapoznanie się z jej treścią w formie dźwiękowej.
odtajnienie
Zniesienie ograniczeń poufności dotyczących dokumentu lub informacji, umożliwiające ich udostępnienie szerszemu gronu odbiorców, w tym opinii publicznej.
odtwarzanie ekosystemów
Działania mające przywrócić zdegradowanemu środowisku różnorodność biologiczną, funkcje ekologiczne i zdolność do samodzielnego działania.
odtwarzanie multiroom
Odtwarzanie tego samego dźwięku w kilku kompatybilnych głośnikach rozmieszczonych w różnych pomieszczeniach.
odurzenie
Stan zmienionej świadomości lub sprawności psychofizycznej wywołany działaniem substancji, na przykład narkotyków lub leków.
odwiert geotermalny
Otwór wykonany w podłożu geologicznym w celu rozpoznania, pozyskania lub zatłaczania podziemnych płynów i wykorzystania ciepła Ziemi.
odwołanie
Formalny środek zaskarżenia decyzji lub rozstrzygnięcia, kierowany do właściwego organu albo sądu. Może prowadzić do ponownego rozpatrzenia sprawy.
odwrotne projektowanie
Metoda projektowania, w której najpierw określa się wymagany efekt działania elementu, a następnie obliczeniowo poszukuje geometrii najlepiej spełniającej te wymagania.
odwrotne przejęcie
Transakcja, w której prywatna firma uzyskuje status podmiotu publicznego przez połączenie z już istniejącą spółką publiczną, często pozbawioną istotnej działalności.
odznaczenie państwowe
Oficjalne wyróżnienie przyznawane przez państwo osobom lub organizacjom za szczególne zasługi. Może mieć formę orderu, medalu albo innego ustanowionego prawem wyróżnienia.
odzysk
Proces lub zespół procesów, dzięki którym z odpadów uzyskuje się materiały albo inne użyteczne zasoby nadające się do ponownego wykorzystania.
odświeżenie klas
Zaplanowany zestaw zmian w klasach postaci, obejmujący zwykle ich umiejętności, role, równowagę mocy lub sposób działania.
ofensywa
Faza gry w futbolu amerykańskim, w której drużyna posiada piłkę i próbuje zdobyć jardy oraz punkty.
ofensywa lądowa
Zorganizowane działania ofensywne prowadzone przez wojska na obszarze lądowym, zwykle w celu zdobycia terenu, przełamania obrony przeciwnika lub osiągnięcia określonego celu militarnego.
oferta błyskawiczna
Promocja dostępna przez krótki, z góry określony czas, często przy ograniczonej liczbie produktów.
oferta niewiążąca
Wstępna oferta nabycia, która co do zasady nie zobowiązuje składającego do sfinalizowania transakcji. Określa zainteresowanie zakupem i może stanowić podstawę dalszych negocjacji.
oferta publiczna
Proponowane szerokiemu gronu inwestorów nabycie papierów wartościowych spółki, często związane z jej wejściem na giełdę.
offline-first
Offline-first to podejście projektowe, w którym aplikacja jest przygotowana do podstawowego działania bez połączenia z internetem.
offshore
Określenie działalności prowadzonej poza krajowym systemem regulacyjnym lub poza jurysdykcją, w której znajduje się użytkownik.
oficer wywiadu
Funkcjonariusz lub pracownik służby wywiadowczej odpowiedzialny za pozyskiwanie, ochronę albo analizowanie informacji o znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa.
oględziny
Formalne badanie miejsca, osoby lub przedmiotu w celu udokumentowania ich stanu oraz ujawnienia śladów istotnych dla sprawy.
ognisko epidemiologiczne
Lokalne skupisko przypadków tej samej choroby, powiązanych miejscem, czasem lub wspólnym źródłem zakażenia. W opisywanym ujęciu ognisko obejmuje co najmniej trzy powiązane przypadki.
ogniwo monokrystaliczne
Ogniwo wykonane z monokrystalicznego krzemu, stosowane do przekształcania światła słonecznego w energię elektryczną.
ograniczenia podażowe
Czynniki ograniczające możliwość dostarczenia na rynek takiej ilości produktów lub usług, jakiej oczekują klienci. Mogą wynikać między innymi z braków komponentów, mocy produkcyjnych lub problemów logistycznych.
ograniczenia transferowe
Reguły prawne lub umowne ograniczające możliwość przekazywania akcji albo innych praw majątkowych. Mogą wymagać zgody określonego organu lub spełnienia dodatkowych warunków przed dokonaniem transakcji.
ograniczenie częstotliwości żądań
Mechanizm ograniczający liczbę żądań kierowanych do usługi w określonym czasie.
ograniczenie ruchu lotniczego
Środek ograniczający liczbę, kierunek lub czas operacji statków powietrznych na określonym obszarze albo lotnisku.
ograniczenie terytorialne
Reguła ograniczająca dostęp do treści lub usługi ze względu na miejsce, w którym znajduje się użytkownik.
ograniczona seria występów
Z góry ustalony okres prezentowania przedstawienia, zakończony w określonym terminie.
ogólna sztuczna inteligencja
Koncepcja systemu sztucznej inteligencji zdolnego do wykonywania szerokiego zakresu zadań intelektualnych, a nie tylko zadań z jednej dziedziny.
okno czaszkowe
Okno czaszkowe to chirurgicznie przygotowany dostęp przez czaszkę, który umożliwia obserwowanie żywej tkanki mózgowej pod mikroskopem.
okno kinowe
Okres, w którym film jest dostępny w kinach przed udostępnieniem go na platformach streamingowych lub w innych kanałach.
okno ofert
Okres, w którym warunki rynkowe sprzyjają przeprowadzeniu oferty publicznej lub wejściu spółki na giełdę.
okno pracy opon
Zakres warunków, zwłaszcza temperatur i obciążeń, w którym opony zapewniają najlepsze osiągi. Poza tym zakresem mogą oferować mniejszą przyczepność lub zużywać się w niekorzystny sposób.
okno transferowe
Ustalony przez organizację sportową okres, w którym kluby mogą rejestrować nowych zawodników i przeprowadzać określone transfery.
okno życia
Specjalne miejsce, w którym można legalnie i anonimowo pozostawić nowo narodzone dziecko, zapewniając mu bezpieczną opiekę.
okno żywieniowe
Wyznaczony przedział czasu, w którym można spożywać posiłki w ramach określonego planu odżywiania. Poza tym przedziałem obowiązuje zaplanowany okres niejedzenia.
okres promocyjny
Ograniczony czas, w którym produkt lub usługa jest oferowana na korzystniejszych warunkach niż zwykle, na przykład po obniżonej cenie.
okres przejściowy
Czas przewidziany na dostosowanie działalności do nowych przepisów lub wymagań. W tym czasie dotychczasowe zasady mogą nadal obowiązywać.
okres próbny
Ograniczony czas, w którym użytkownik może wypróbować usługę przed rozpoczęciem płatnego korzystania, zgodnie z warunkami oferty.
okres sprawozdawczy
Okres sprawozdawczy to ustalony przedział czasu, za który podmiot gromadzi, porządkuje i przekazuje dane dotyczące swojej działalności.
okres spłaty
Ustalony czas, w którym klient reguluje należność w ratach wynikających z umowy finansowania.
okres wyłączności
Ustalony umownie czas, w którym określona strona ma wyłączne prawo do korzystania z danego rozwiązania, produktu lub uprawnienia.
okres wyłącznych negocjacji
Czas, w którym dotychczasowa organizacja ma pierwszeństwo w rozmowach z zawodnikiem po zakończeniu jego kontraktu.
okrutna i nietypowa kara
Pojęcie prawne odnoszące się do szczególnie dotkliwego lub nieakceptowanego sposobu traktowania osoby przez państwo.
okręg jednomandatowy
Okręg wyborczy, w którym obsadza się jedno miejsce w wybieranym organie. Zwycięzca jest wyłaniany zgodnie z zasadami obowiązującymi w danym systemie wyborczym.
okręg sakralny
W archeologii wydzielony obszar przeznaczony do praktyk religijnych, obejmujący między innymi świątynie, ołtarze i inne budowle kultowe.
okręt patrolowy
Jednostka pływająca przeznaczona głównie do nadzoru akwenów, ochrony granic, kontroli żeglugi i wykonywania zadań rozpoznawczych.
okręt przeciwminowy
Specjalistyczny okręt przeznaczony do wykrywania, identyfikowania i unieszkodliwiania min morskich.
okupowane terytorium
Okupowane terytorium to obszar znajdujący się pod faktyczną kontrolą obcego państwa lub jego sił zbrojnych, bez uzyskania przez to państwo pełnego, uznawanego prawnie tytułu do władzy nad nim.
olej napędowy
Ciekłe paliwo stosowane głównie w silnikach wysokoprężnych, znane także jako diesel.
oligarcha
Osoba dysponująca znacznym majątkiem i wpływami politycznymi lub gospodarczymi, często powiązana z elitami władzy.
omnicyd
Hipotetyczna całkowita zagłada ludzkości. W materiale termin odnosi się do różnych scenariuszy, w których rozwój lub użycie AI prowadzi do wymarcia ludzi.
onboarding
Początkowy etap korzystania z usługi, podczas którego użytkownik przekazuje informacje, określa cele i konfiguruje działanie systemu.
onkolog
Lekarz zajmujący się rozpoznawaniem, leczeniem i monitorowaniem chorób nowotworowych. Może uczestniczyć także w planowaniu opieki nad pacjentem oraz ocenie skuteczności terapii.
opad mierzalny
Opad mierzalny to deszcz, śnieg lub inna forma opadu wykryta i zarejestrowana przez przyrządy pomiarowe w ilości przekraczającej przyjęty próg pomiaru.
open box
Określenie produktu, którego opakowanie zostało otwarte, ale który może być nieużywany lub zwrócony przez wcześniejszego nabywcę.
operacja dezinformacyjna
Zaplanowane i skoordynowane działanie polegające na rozpowszechnianiu fałszywych lub wprowadzających w błąd treści w celu wpływania na odbiorców.
operacja lądowa
Działania militarne prowadzone na powierzchni ziemi przez wojska lądowe, zwykle z użyciem żołnierzy i pojazdów.
operacje informacyjne
Planowane działania służące oddziaływaniu na środowisko informacyjne, opinie, decyzje lub zachowania określonych grup i instytucji.
operacje militarne
Zorganizowane działania prowadzone przez siły zbrojne w celu osiągnięcia określonych celów wojskowych.
operacje wpływu
Zaplanowane działania mające oddziaływać na opinie, emocje, decyzje lub zachowania określonej grupy, często bez ujawniania rzeczywistego inicjatora.
operacje wywiadowcze
Tajne lub poufne działania służące pozyskiwaniu, sprawdzaniu i wykorzystywaniu informacji istotnych dla bezpieczeństwa państwa.
operacyjny kamień milowy
Mierzalny cel lub etap realizacji planu, którego osiągnięcie służy do oceny postępów organizacji. Może być powiązany z decyzjami finansowymi lub wynagrodzeniem.
operator bezpieczeństwa
Operator bezpieczeństwa to osoba obecna podczas testów pojazdu autonomicznego, która monitoruje jego działanie i może podjąć interwencję w sytuacji zagrożenia lub awarii.
operator sieci komórkowej
Przedsiębiorstwo zapewniające dostęp do usług telefonii komórkowej i transmisji danych. Operator może wpływać na dostępność określonych funkcji sieciowych.
operator telekomunikacyjny
Podmiot zarządzający siecią telekomunikacyjną lub świadczący usługi łączności elektronicznej, takie jak dostęp do internetu czy telefonia.
opieka afirmująca płeć
Określenie obejmujące świadczenia medyczne i inne formy wsparcia związane z tożsamością płciową. W tej sprawie chodzi między innymi o terapię hormonalną.
opinia audytorska
Formalny wniosek audytora dotyczący tego, czy badane informacje lub procesy spełniają określone kryteria. Powinien wynikać z niezależnego badania i różni się od materiałów przygotowanych przez badaną organizację lub dostawcę narzędzia.
opinia biegłych
Specjalistyczna ocena sporządzona przez osoby posiadające wiadomości fachowe, potrzebne do ustalenia okoliczności istotnych dla sprawy.